(1) 原文
76. Quisque ex rationalitate non obvelata videre aut comprehendere potest, quod homo absque apparentia quod sit ejus, non possit in aliqua affectione sciendi esse, nec in aliqua affectione intelligendi; nam omne jucundum et volupe, ita omne voluntatis, est ex affectione quae amoris. Quis potest aliquid velle scire, et velle intelligere, nisi ei aliquid volupe affectionis sit? et quis potest habere id volupe affectionis, nisi id quo afficitur appareat sicut ejus? Si nihil ejus, sed omne alterius esset, hoc est, si quis ex suis affectionibus infunderet aliquid in mentem alterius, cui nullae affectiones sciendi et intelligendi sicut ex se forent, num reciperet, immo num posset recipere? Essetne sicut id quod vocatur brutum et stipes? Inde manifeste constare potest, quod tametsi omnia influunt, quae homo percipit et inde cogitat et scit, et secundum perceptionem vult et facit, usque Providentiae Divinae Domini sit, ut id appareat sicut hominis; nam, ut dictum est, alioqui homo nihil reciperet, ita non aliqua intelligentia et sapientia donari posset. Notum est, quod omne bonum et verum, non sit hominis, sed sit Domini, et tamen quod appareat homini sicut ejus; et quia omne bonum et verum ita apparet, etiam omnia ecclesiae et caeli, proinde omnia amoris et sapientiae, tum charitatis et fidei, ita apparent, et tamen nihil eorum hominis est. Illa recipere a Domino nemo potest, nisi appareat ei percipere illa sicut a se. Ex his constare potest veritas hujus rei, quod quicquid homo ex libero facit, sive sit rationis vel non rationis, modo sit secundum ejus rationem, illi appareat ut ejus.
(2) 直訳
Quisque ex rationalitate non obvelata videre aut comprehendere potest, quod homo absque apparentia quod sit ejus, non possit in aliqua affectione sciendi esse, nec in aliqua affectione intelligendi; だれでもおおわれていない推理力から見ることまたは理解することができる、人間は自分のものであることの外観なしに、何らかの見る情愛の中にいることができないこと、何らかの理解する情愛の中にもない。
nam omne jucundum et volupe, ita omne voluntatis, est ex affectione quae amoris. なぜなら、すべての快さとここちよさは、このように(したがって)意志のすべてのものは、情愛からであるから、それは愛のもの。
Quis potest aliquid velle scire, et velle intelligere, nisi ei aliquid volupe affectionis sit? だれが何かを知ることを意志することができるか? また理解することを意志することが、もし彼に何らかの情愛のここちよさがないなら。
et quis potest habere id volupe affectionis, nisi id quo afficitur appareat sicut ejus? まただれがその情愛のここちよさを持つことができるか? もし彼のもののように見えるそのことに働きかけられないなら。
Si nihil ejus, sed omne alterius esset, hoc est, si quis ex suis affectionibus infunderet aliquid in mentem alterius, cui nullae affectiones sciendi et intelligendi sicut ex se forent, num reciperet, immo num posset recipere? もし彼のものが何もない、しかし、すべてのものは他の者のものであるなら、すなわち、もしだれかが自分の情愛から他の者の心の中に何かを注ぎ込むなら、その者〔他の者〕に自分自身からのような知ろうとする、また理解しようとする情愛が何もないなら、受け入れるか、それどころか、受け入れることができるか?
Essetne sicut id quod vocatur brutum et stipes? それのようにならないか? 獣や丸太(棒)と呼ばれるもの。
Inde manifeste constare potest, quod tametsi omnia influunt, quae homo percipit et inde cogitat et scit, et secundum perceptionem vult et facit, usque Providentiae Divinae Domini sit, ut id appareat sicut hominis; ここからはっきりと明らかにすることができる、たとえすべてのものが流入すること、それらを人間は知覚する、またここから考え、知る、また知覚にしたがって欲し、行なう、それでも主の神的な摂理がある、それが人間のもののように見えるような。
nam, ut dictum est, alioqui homo nihil reciperet, ita non aliqua intelligentia et sapientia donari posset. なぜなら、言われているように、そうでなければ人間は何も受けない、このように(したがって)、何らかの知性と知恵は授けられることができないから。
Notum est, quod omne bonum et verum, non sit hominis, sed sit Domini, et tamen quod appareat homini sicut ejus; よく知られている、すべての善と真理は、人間のものでないこと、しかし、主のもの、またそれでも彼のもののように人間に見えること。
et quia omne bonum et verum ita apparet, etiam omnia ecclesiae et caeli, proinde omnia amoris et sapientiae, tum charitatis et fidei, ita apparent, et tamen nihil eorum hominis est. また、すべての善と真理はこのように見えるので、さらにまた教会と天界のすべてのもの、したがって愛と知恵のすべてのもの、さらに仁愛と信仰の、このように見える、またそれでもそれらの何も人間にない。
Illa recipere a Domino nemo potest, nisi appareat ei percipere illa sicut a se. それらを主から受けることはだれもできない、彼にそれらを受けることが自分自身からのように見えないなら。
Ex his constare potest veritas hujus rei, quod quicquid homo ex libero facit, sive sit rationis vel non rationis, modo sit secundum ejus rationem, illi appareat ut ejus. これらから、この事柄の真理は明らかにすることができる、何でも人間が自由から行なうものは、あるいは理性のもの、あるいは理性のものでない、単に彼の理性(論証)にしたがっている〔なら〕、それは彼のもののように見えること。
(3) 訳文