(1) 原文
74. (ii.) Quod quicquid homo ex libero facit, sive sit rationis sive non rationis, modo sit secundum ejus rationem, illi appareat ut ejus.― Quid rationalitas et quid libertas, quae homini propriae sunt, non potest clarius sciri, quam per comparationem hominum cum bestiis; his enim non est aliqua rationalitas seu facultas intelligendi, nec aliqua libertas seu facultas libere volendi; et inde illis non est intellectus et voluntas, sed pro intellectu est scientia, et pro voluntate est affectio, utraque naturalis. Et quia binae illae facultates non illis sunt, ideo illis nec est cogitatio, sed pro cogitatione est visus internus, qui unum facit cum visu illarum externo per correspondentiam. [2.] Unaquaevis affectio suam comparem sicut conjugem habet, affectio amoris naturalis habet scientiam, affectio amoris spiritualis intelligentiam, et affectio amoris caelestis sapientiam: nam affectio absque sua compare sicut conjuge non est aliquid, est enim sicut esse absque existere, ac sicut substantia absque forma, de quibus non aliquid praedicari potest. Inde est, quod omni creato insit aliquid, quod ad conjugium boni et veri referri potest, ut supra multis ostensum est. In bestiis est conjugium affectionis et scientiae; affectio ibi est boni naturalis, et scientia est veri naturalis. [3.] Nunc quia affectio et scientia apud illas prorsus unum agunt, et non potest affectio illarum elevari supra scientiam illarum, nec potest scientia supra affectionem, et si elevantur, elevatur utraque simul; et quia illis non est aliqua mens spiritualis, in quam seu in cujus lucem et calorem elevari possunt; ideo non illis est facultas intelligendi seu rationalitas, nec facultas libere volendi seu libertas, sed est mera affectio naturalis cum sua scientia. Affectio naturalis quae est illis, est affectio se nutriendi, habitandi, prolificandi, fugiendi et aversandi damna, cum omni scientia requisita illarum. Quia talis status vitae illarum est, non possunt cogitare, Hoc volo et non volo, nec Hoc scio, et non scio, minus Hoc intelligo et hoc amo, sed feruntur ex affectione sua per scientiam absque rationalitate et libertate. Quod ita ferantur, non est ex naturali mundo, sed ex spirituali; nam non datur aliquid in mundo naturali inconnexum a mundo spirituali; omnis causa faciens effectum inde est. Aliqua de hac re videantur etiam infra (n. 96).
(2) 直訳
(ii.) Quod quicquid homo ex libero facit, sive sit rationis sive non rationis, modo sit secundum ejus rationem, illi appareat ut ejus.― (ii.) どんなものでも人間が自由から行なうものは、あるいは理性のものであるあるいは理性のものでない、彼の理性にしたがっているかぎり、それは彼のもののように見えること。
Quid rationalitas et quid libertas, quae homini propriae sunt, non potest clarius sciri, quam per comparationem hominum cum bestiis; 何が推理力か、また何が自由(性)か、それらは人間に固有のものである、はっきりと知られることができない、獣(動物)との人間の比較によって以外に。
his enim non est aliqua rationalitas seu facultas intelligendi, nec aliqua libertas seu facultas libere volendi; というのは、これら〔獣〕に何らかの推理力または理解する能力はないから、何らかの自由(性)または自由に意志する能力もない。
et inde illis non est intellectus et voluntas, sed pro intellectu est scientia, et pro voluntate est affectio, utraque naturalis. またここから、彼らに理解力と意志はない、しかし、理解力の代わりに知識がある、また意志の代わりに情愛がある、両方とも自然的なもの。
Et quia binae illae facultates non illis sunt, ideo illis nec est cogitatio, sed pro cogitatione est visus internus, qui unum facit cum visu illarum externo per correspondentiam. また、彼らに二つのそれらの能力がないので、それゆえ彼らに思考もない、しかし、思考の代わりに内なる視覚がある、それは彼らの外なる視覚と一つとなっている、対応によって。
[2.] Unaquaevis affectio suam comparem sicut conjugem habet, affectio amoris naturalis habet scientiam, affectio amoris spiritualis intelligentiam, et affectio amoris caelestis sapientiam: [2.] それぞれの情愛は配偶者のように仲間(相手)を持っている、自然的な愛の情愛は知識を、霊的な愛の情愛は知性(理解力)を、また天的な愛の情愛は知恵を持っている。
nam affectio absque sua compare sicut conjuge non est aliquid, est enim sicut esse absque existere, ac sicut substantia absque forma, de quibus non aliquid praedicari potest. なぜなら、情愛は、その仲間(相手)なしで、配偶者で何ものでもないような〔情愛〕であるから、というのはエキシステレ(実在)なしのエッセ(存在)のようであるから、そして形なしの実体のよう〔である〕それらについて何らかのものが属性づけられる(述べられる)ことができない。
Inde est, quod omni creato insit aliquid, quod ad conjugium boni et veri referri potest, ut supra multis ostensum est. ここからである、すべての被造物に何らかものが内在すること、善と真理の結婚に関係する(映し出す)ことができること、上の多くのもので示されているように。
In bestiis est conjugium affectionis et scientiae; 獣の中に情愛と知識の結婚がある。
affectio ibi est boni naturalis, et scientia est veri naturalis. そこに情愛は自然的な善のものである、また知識は自然的な真理のものである。
[3.] Nunc quia affectio et scientia apud illas prorsus unum agunt, et non potest affectio illarum elevari supra scientiam illarum, nec potest scientia supra affectionem, et si elevantur, elevatur utraque simul; [3.] そこで、その〔獣〕のもとの情愛と知識は完全に一つとして働くので、またその情愛はその知識の上に高揚されることができない、知識も情愛の上に〔高揚されることが〕できない、またもし高揚されるなら、両方とも同時に(一緒に)高揚される☆。
☆ この最後の部分の意味は訳文通りですが、何を言いたいのかわかりません。「高揚されるなら、両方とも同時に(一緒に)高揚される」にしても「そんなことはない」ということなのでしょうか? 内容の解釈の問題なのか、ひょっとして著者の「言葉たらず」なのか、わかりません。
et quia illis non est aliqua mens spiritualis, in quam seu in cujus lucem et calorem elevari possunt; また彼らに何らかの霊的な心はないので、その〔心〕の中に、またはその光と熱の中に高揚されることはできない。
ideo non illis est facultas intelligendi seu rationalitas, nec facultas libere volendi seu libertas, sed est mera affectio naturalis cum sua scientia. それゆえ、彼らに理解する能力または推理力はない、自由に意志する能力または自由(性)もない、しかし、自然的な情愛そのもの(だけ)がその知識とともにある。
Affectio naturalis quae est illis, est affectio se nutriendi, habitandi, prolificandi, fugiendi et aversandi damna, cum omni scientia requisita illarum. 彼らにある自然的な情愛は、自分自身を養育する(食物を与える)、住む、子孫を産む(生殖する)、危害を避け、退ける情愛である、それらの要求する(必要とする)すべての知識とともに。
Quia talis status vitae illarum est, non possunt cogitare, Hoc volo et non volo, nec Hoc scio, et non scio, minus Hoc intelligo et hoc amo, sed feruntur ex affectione sua per scientiam absque rationalitate et libertate. 彼らのいのちの状態はこのようなものであるので、考えることができない、「このことを私は欲する、また欲さない」、「このことを私は知っている、また知らない」とも、まして「このことを私は理解する、またこのことを愛する」、しかし、自分の情愛から駆り立てられる(強いられる)☆、推理力と自由(性)なしの知識によって。
☆ 動詞feroは多義語です、でも受身としてのここでの意味が最善でしょう。
Quod ita ferantur, non est ex naturali mundo, sed ex spirituali; このように駆り立てられる(強いられる)ことは、自然界からではない、しかし、霊的なものから〔霊界から☆〕。
☆ ex spiritualiはこのままなら「霊的なものから」であり、その解釈も可能ですが、文脈からはmundoを省略したと見なします。
nam non datur aliquid in mundo naturali inconnexum a mundo spirituali; なぜなら、霊界☆から分離した自然界☆の中の何らかのものは存在しないから。
☆ naturali mundoとmundo naturali、spirituali mundoとmundo spiritualiの違いはないでしょう。
omnis causa faciens effectum inde est. 結果を引き起こすすべての原因はここ〔霊界〕からである。
Aliqua de hac re videantur etiam infra (n. 96). この事柄についてあるものがさらにまた下に見られる(96番)。
(3) 訳文
74. (ii.) どんなものでも人間が自由から行なうものは、理性のものでろうとあるいは理性のものでなかろうと、彼の理性にしたがっているかぎり、それは彼のもののように見えること。
人間に固有のものである推理力が何か、また自由が何かは、獣と人間の比較による以外に、はっきりと知られることができない。獣には何らかの推理力または理解する能力も、何らかの自由または自由に意志する能力もないからである。またここから、獣に理解力と意志はないが、しかし、理解力の代わりに知識が、また意志の代わりに情愛があり、両方とも自然的なものである。また、獣に二つのそれらの能力がないので、それゆえ思考もない、しかし、思考の代わりに内なる視覚があり、それは対応によって獣の外なる視覚と一つとなっている。
[2.] それぞれの情愛は配偶者のように相手を持っている、自然的な愛の情愛は知識を、霊的な愛の情愛は知性を、また天的な愛の情愛は知恵を持っている。なぜなら、情愛は、その相手gないなら、配偶者でも何でもないような情愛であるからである。エキシステレ(実在)のないエッセ(存在)のようであり、形のない実体のようであり、それらについて何らかのものが属性づけられることができないからである。ここから、前の多くのもので示されているように、すべての被造物に何らかものが内在し、善と真理の結婚に関係することができる。
獣の中に情愛と知識の結婚があり、そこの情愛は自然的な善に属し、また知識は自然的な真理に属する。
[3.] そこで、獣のもとの情愛と知識は完全に一つとして働くので、またその情愛はその知識の上に高揚されることが、知識も情愛の上に高揚されることができない、またもし高揚されるなら、両方とも同時に(一緒に)高揚される。また獣に何らかの霊的な心はないので、その心の中に、またはその光と熱の中に高揚されることはできない。それゆえ、獣に理解する能力または推理力はなく、自由に意志する能力または自由もない、しかし、自然的な情愛だけがその知識とともにある。獣にある自然的な情愛は、自分自身に食物を与え、住む、子孫を産み)、危害を避け、退ける情愛であり、それらが必要とするすべての知識である。獣のいのちの状態はこのようなものであるので、「このことを私は欲する、また欲さない」、「このことを私は知っている、また知らない」とも、まして「このことを私は理解する、またこのことを愛する」と考えることができない、しかし、自分の情愛から推理力と自由のない知識によって駆り立てられる。このように駆り立てられることは、自然界からではなく、しかし、霊界からである。なぜなら、霊界から分離した自然界の中の何らかのものは存在しないから。結果を引き起こす原因はすべて霊界からである。この事柄についてあるものがさらにまた以下に見られる(96番)。