原典講読『神の摂理』 34

 

(1) 原文


34.  (iii) Quod homo quo propius conjungitur Domino, eo sapientior fiat. Quoniam tres gradus vitae apud hominem a creatione et inde a nativitate sunt, (de quibus mox supra, n. 32,) sunt imprimis tres gradus sapientiae apud illum. Hi gradus sunt qui aperiuntur apud hominem secundum conjunctionem; aperiuntur secundum amorem, nam amor est ipsa conjunctio. At amoris ascensus secundum gradus ab homine non percipitur nisi quam obscure, at ascensus sapientiae clare apud illos qui sciunt et vident quid sapientia. Causa quod gradus sapientiae percipiantur, est quia amor per affectiones intrat in perceptiones et cogitationes, et hae se sistunt in visu interno mentis, qui correspondet visui externo corporis; inde est quod sapientia appareat, et non ita affectio amoris quae producit illam: hoc simile est sicut cum omnibus quae actualiter fiunt ab homine; animadvertitur quomodo corpus operatur illa, non autem quomodo anima: ita quoque percipitur quomodo homo meditatur, percipit et cogitat, sed non quomodo anima illarum, quae est affectio boni et veri, producit illas. [2.] Sed sunt tres gradus sapientiae, naturalis, spiritualis et caelestis. In gradu sapientiae naturali est homo dum vivit in mundo; hic gradus apud illum tunc potest ad summum ejus perfici, et usque non potest intrare gradum spiritualem, quia hic gradus non continuatur gradui naturali per continuum, sed conjungitur illi per correspondentias. In gradu sapientiae spirituali est homo post mortem; et hic gradus etiam talis est, ut possit ad summum perfici, sed usque non potest intrare gradum sapientiae caelestem, quia hic gradus nec continuatur spirituali per continuum, sed conjungitur illi per correspondentias. Ex his constare potest, quod sapientia possit elevari in ratione triplicata, et quod in unoquovis gradu possit perfici in ratione simplici ad summum ejus. [3.] Qui elevationes et perfectiones horum graduum comprehendit, ille potest aliquantum percipere id, quod de sapientia angelica dicitur, quod sit ineffabilis; haec quoque tam ineffabilis est, ut mille ideae cogitationis angelorum ex sua sapientia non possint sistere quam unam ideam cogitationis hominum ex sua sapientia, nongentae et nonaginta novem illae ideae cogitationis angelorum non possunt intrare, sunt enim supranaturalia: quod ita sit, per vivam experientiam pluries datum est scire. Sed, ut prius dictum est, nemo in sapientiam illam ineffabilem angelorum venire potest, nisi per conjunctionem cum Domino, et secundum illam, nam solus Dominus aperit gradum spiritualem et gradum caelestem, at duntaxat apud illos, qui sapiunt ex Ipso; et illi sapiunt ex Domino, qui rejiciunt diabolum, hoc est, malum a se.


 


(2) 直訳


(iii) Quod homo quo propius conjungitur Domino, eo sapientior fiat.― (iii.) 人間はさらに近く主に結合されるほど、それだけ☆さらに賢明になること―


比較級を伴う相関文quoeo…「~であればあるほどますます…」です。


Quoniam tres gradus vitae apud hominem a creatione et inde a nativitate sunt, (de quibus mox supra, n. 32,) sunt imprimis tres gradus sapientiae apud illum. いのちの三つの段階が人間のもとに創造から、またここから出生からあるので、(そのことについてすぐ上に、32番、)特に、彼のもとに知恵の三つの段階がある。


Hi gradus sunt qui aperiuntur apud hominem secundum conjunctionem; これらの段階は、人間のもとで結合にしたがって開かれるものである。


aperiuntur secundum amorem, nam amor est ipsa conjunctio. 愛にしたがって開かれる、なぜなら、愛は結合そのものであるから。


At amoris ascensus secundum gradus ab homine non percipitur nisi quam obscure, at ascensus sapientiae clare apud illos qui sciunt et vident quid sapientia. しかし、段階にしたがった愛の上昇は人間により知覚されない、はっきりとしないで以外でないなら、しかし、知恵の上昇ははっきりと、彼のもとで、知恵とは何かを知り、見る者。


Causa quod gradus sapientiae percipiantur, est quia amor per affectiones intrat in perceptiones et cogitationes, et hae se sistunt in visu interno mentis, qui correspondet visui externo corporis; 知恵の段階が知覚されることの理由は、愛は情愛を通して知覚と思考の中に入るからである、また、これらは心の内なる視覚にそれ自体を示す、それは身体の外なる視覚に対応する。


inde est quod sapientia appareat, et non ita affectio amoris quae producit illam: ここからである、知恵は見られること、またそれを生み出す愛の情愛はこのようでない。


hoc simile est sicut cum omnibus quae actualiter fiunt ab homine; このことは同様である、すべてのものにのように、それは人間により実際に行なわれる。


animadvertitur quomodo corpus operatur illa, non autem quomodo anima: 認められる(気づかれる)、どのように身体がそれらを働く(生み出す)か、しかしながら、どのように霊魂が〔働く(生み出す)か見られ〕ない。


ita quoque percipitur quomodo homo meditatur, percipit et cogitat, sed non quomodo anima illarum, quae est affectio boni et veri, producit illas. このようにまた知覚される、人間がどのように熟考する、知覚する、また考えるか、しかし、それらの霊魂がどのように〔働くか知覚され〕ない、それらは善と真理の情愛である、それらを生み出す。


[2.] Sed sunt tres gradus sapientiae, naturalis, spiritualis et caelestis. [2.] しかし、知恵の三つの段階がある、自然的な、霊的な、また天的な。


In gradu sapientiae naturali est homo dum vivit in mundo; 自然的な知恵の段階の中に人間はいる、世の中で生きる時()


hic gradus apud illum tunc potest ad summum ejus perfici, et usque non potest intrare gradum spiritualem, quia hic gradus non continuatur gradui naturali per continuum, sed conjungitur illi per correspondentias. 彼のもとのこの段階は、その時、その最高度まで完成させられることができる、またそれでも霊的な段階に入ることはできない、この段階は連続によって自然的な段階に拡張されない(伸ばされない)ので、しかし、対応によってそれに結合される。


In gradu sapientiae spirituali est homo post mortem; 霊的な知恵の段階の中に人間はいる、死後。


et hic gradus etiam talis est, ut possit ad summum perfici, sed usque non potest intrare gradum sapientiae caelestem, quia hic gradus nec continuatur spirituali per continuum, sed conjungitur illi per correspondentias. またこの段階もまたこのようなものである、最高度まで完成させられることができるような、しかしそれでも、天的な知恵の段階に入ることはできない、この段階も連続によって霊的な〔段階に〕拡張されない(伸ばされない)ので、しかし、対応によってそれに結合される。


Ex his constare potest, quod sapientia possit elevari in ratione triplicata, et quod in unoquovis gradu possit perfici in ratione simplici ad summum ejus. これらから明らかにすることができる、三重(三倍)の割合で高揚されることができること、またそれぞれの段階の中で、その最高度まで単一の割合で完成させられることができること。


[3.] Qui elevationes et perfectiones horum graduum comprehendit, ille potest aliquantum percipere id, quod de sapientia angelica dicitur, quod sit ineffabilis; [3.] これらの段階の高揚と完成を理解する(把握する)者は、彼はそれを少しほど知覚することができる、天使の知恵について言われること、言語に絶するものであること。


haec quoque tam ineffabilis est, ut mille ideae cogitationis angelorum ex sua sapientia non possint sistere quam unam ideam cogitationis hominum ex sua sapientia, nongentae et nonaginta novem illae ideae cogitationis angelorum non possunt intrare, sunt enim supranaturalia: このこともまたこのように言語に絶するものである、その知恵からの天使の思考の千の観念は示すことができないほどに、その知恵からの人間の思考の一つの観念を除いて、天使の思考のそれらの九百九十九は入ることができない、というのは超自然的なものであるから。


quod ita sit, per vivam experientiam pluries datum est scire. このようであることを、生きた(生きいきとした)経験によってしばしば知ることが与えられた。


Sed, ut prius dictum est, nemo in sapientiam illam ineffabilem angelorum venire potest, nisi per conjunctionem cum Domino, et secundum illam, nam solus Dominus aperit gradum spiritualem et gradum caelestem, at duntaxat apud illos, qui sapiunt ex Ipso; しかし、最初に言われたように、だれも天使たちのそれらの言語に絶する知恵の中にやって来ることはできない、主との結合によってでないなら、またそれ〔結合の段階☆〕にしたがってでないなら、なぜなら、主おひとりが霊的な段階と天的な段階を開かれる、しかし、わずかに彼らのもとに、その方から賢明である者。


ここの「それ(女性)」とは「結合(女性)ですね。でも段階の言葉を補わないと「よって」と「したがって」の区別がつかなくなるでしょう。柳瀬訳がこの「それ」を「生活」としたのは唐突です。


et illi sapiunt ex Domino, qui rejiciunt diabolum, hoc est, malum a se. また主から賢明である彼らは、悪魔を追い払う者〔である〕、すなわち、悪を自分自身から。


 


(3) 訳文


34.  (iii.) 人間は、主にさらに近く結合されればされるほど、それだけさらに賢明になること。


 いのちの三つの段階が人間のもとに創造から、またここから出生からあるので(そのことについては直前の32)、特に、彼のもとに知恵の三つの段階がある。これらの段階は、人間のもとで結合にしたがって開かれるものであり、愛にしたがって開かれる、なぜなら、愛は結合そのものであるから。しかし、段階にしたがった愛の上昇は人間により、はっきりとしないでしか知覚されないが、しかし、知恵とは何かを知り、見る者のもとで知恵の上昇ははっきりと知覚される。知恵の段階が知覚されることの理由は、愛は情愛を通して知覚と思考の中に入り、これらは身体の外なる視覚に対応する心の内なる視覚にそれ自体を示するからである。ここから、知恵は見られるが、それを生み出す愛の情愛はこのようではない。このことは人間により実際に行なわれるすべてのものにも同様である。どのように身体がそれらを生み出すかは認められるが、しかしながら、どのように霊魂が生み出すかは見られない。このようにまた、人間がどのように熟考し、知覚し、考えるかは知覚される、しかし、それらを生み出す善と真理の情愛である霊魂がどのように働くかは知覚されない。


[2.] しかし、知恵の三つの段階、自然的な、霊的な、天的な段階がある。人間は世で生きる間、自然的な知恵の段階の中にいる。のもとのこの段階は、その時、その最高度まで完成させられることができるが、それでも霊的な段階に入ることはできない、この段階は連続によって自然的な段階に拡張されないからであるが、しかし、対応によってそれに結合される。人間は死後、霊的な知恵の段階の中にいる。またこの段階もまた、最高度まで完成させられることができるようなものであるが、しかしそれでも、天的な知恵の段階に入ることはできない、この段階も連続によって霊的な段階に拡張されないからであるが、しかし、対応によってそれに結合される。これらから、三重の割合で高揚されることができること、またそれぞれの段階の中で、その最高度まで単一の割合で完成させられることができることを明らかにすることができる。


[3.] これらの段階の高揚と完成を理解する者は、天使の知恵について言語に絶するものである、と言われることを少しほど知覚することができる。天使の知恵からのその思考の千の観念は、人間の知恵からのその思考の一つの観念を除いて〔それ以上〕示すことができず、天使のそれらの九百九十九の思考は超自然的なものであるので〔人間の観念に〕入ることができないほどのものであり、このこともまたそのように言語に絶するものである。このようであることを、しばしば、生きいきとした経験によって知ることが与えられた。しかし、最初に言われたように、主との結合によってでないなら、またその結合の段階にしたがってでないなら、だれも天使たちのそれらの言語に絶する知恵の中にやって来ることはできない、なぜなら、主おひとりが、わずかにその方から賢明である者のもとに霊的な段階と天的な段階を開かれるから。主から賢明である者とは、悪魔を、すなわち、悪を自分自身から追い払う者である。

原典講読『神の摂理』 35, 36

 

(1) 原文


35.  Sed ne credat aliquis, quod sapientia alicui sit, quod sciat multa, et quod percipiat illa in quadam luce, et quod intelligenter possit loqui illa, nisi illa sit conjuncta amori; amor enim per suas affectiones producit illam; si non conjuncta est amori, est sicut meteoron in aere quod evanescit, et sicut stella cadens; at sapientia conjuncta amori, est sicut solis lux manens, et sicut stella fixa. Amor sapientiae est homini, quantum aversatur diabolicam turbam, quae sunt concupiscentiae mali et falsi.


 


(2) 直訳


Sed ne credat aliquis, quod sapientia alicui sit, quod sciat multa, et quod percipiat illa in quadam luce, et quod intelligenter possit loqui illa, nisi illa sit conjuncta amori; しかし、だれかが信じないように、ある者に知恵があること、多くのことを知っていること、またそれらをある種の光の中で知覚していること、また知性を用いて(聡明に)それらを話すこと、それ〔知恵〕が愛に結合していないなら。


amor enim per suas affectiones producit illam; というのは、愛は自分の情愛によってそれ〔知恵〕を生み出すから。


si non conjuncta est amori, est sicut meteoron in aere quod evanescit, et sicut stella cadens; もし〔知恵は〕愛に結合していないなら、大気中の流星のようである、それは消える、また落ちる星のよう。


at sapientia conjuncta amori, est sicut solis lux manens, et sicut stella fixa. しかし、愛と結合した知恵は、とどまる(続く)太陽の光のようである、また恒星のよう。


Amor sapientiae est homini, quantum aversatur diabolicam turbam, quae sunt concupiscentiae mali et falsi. 知恵の愛は人間にある、どれだけ悪魔の集(群れ)避けるか、それらは悪と虚偽の欲望である。


 


(3) 訳文


35.  しかし、多くのことを知っていて、またそれらをある種の光の中で知覚し、また聡明にそれらを話しても、その知恵に愛が結合していないなら、その者に知恵があること、だれも信じてはならないようにせよ。というのは、愛は自分の情愛によってそれの知恵を生み出すから。もし、知恵が愛に結合していないなら、それは大気中の消える流星のようであり、また落ちる星のようである。しかし、愛と結合した知恵は、続く太陽の光のようであり、また恒星のようである。知恵の愛は、悪と虚偽の欲望である悪魔の群れを避けるかぎり、その人間にある。


 


(1) 原文


36.  Sapientia, quae ad perceptionem venit, est perceptio veri ex affectione ejus, imprimis perceptio veri spiritualis; nam est verum civile, verum morale, et verum spirituale. Illi qui in perceptione veri spiritualis ex affectione ejus sunt, etiam in perceptione veri moralis et civilis sunt, nam affectio veri spiritualis est anima illarum. Locutus sum quandoque cum angelis de sapientia, qui dixerunt quod sapientia sit conjunctio cum Domino, quia Dominus est ipsa Sapientia; et quod in illam conjunctionem veniat, qui rejicit infernum a se, ac tantum in illam, quantum rejicit. Dixerunt, quod sibi repraesentent sapientiam sicut magnificum et ornatissimum palatium, in quod ascenditur per duodecim gradus; et quod nemo ad primum gradum veniat, nisi a Domino per conjunctionem cum Ipso, et quod quisque ascendat secundum conjunctionem, et quod sicut ascendit percipiat quod nemo sapiat a se, sed a Domino: tum quod illa quae sapit, respective ad illa quae non sapit, sint sicut aliquae guttae ad magnum lacum. Per duodecim gradus ad palatium sapientiae significantur bona conjuncta veris et vera conjuncta bonis.


 


(2) 直訳


Sapientia, quae ad perceptionem venit, est perceptio veri ex affectione ejus, imprimis perceptio veri spiritualis; 知恵は、それは知覚にやって来る、その〔真理への〕情愛から真理の知覚である、特に霊的な真理の知覚。


nam est verum civile, verum morale, et verum spirituale. なぜなら、市民的な真理、道徳的な真理、また霊的な真理があるから。


Illi qui in perceptione veri spiritualis ex affectione ejus sunt, etiam in perceptione veri moralis et civilis sunt, nam affectio veri spiritualis est anima illarum. 彼らは、その〔真理への〕情愛から霊的な真理の知覚の中にいる者たち、道徳的と市民的な真理の知覚の中にもまた〔やって来る〕、なぜなら、霊的な真理の情愛はそれらの霊魂であるから。


Locutus sum quandoque cum angelis de sapientia, qui dixerunt quod sapientia sit conjunctio cum Domino, quia Dominus est ipsa Sapientia; 時々、私は天使たちと知恵について話した、彼らは言った、知恵は主との結合であること、主は知恵そのものであられるので。


et quod in illam conjunctionem veniat, qui rejicit infernum a se, ac tantum in illam, quantum rejicit. また、その結合の中にやって来ること、地獄を自分自身から退けた者、そしてそれだけその中に、どれだけ退けたか〔によって〕。


Dixerunt, quod sibi repraesentent sapientiam sicut magnificum et ornatissimum palatium, in quod ascenditur per duodecim gradus; 彼らは言った、彼ら自身で知恵を示すこと、荘厳で最も装飾された宮殿のように、その中に十二の階段(段階)によって上る。


et quod nemo ad primum gradum veniat, nisi a Domino per conjunctionem cum Ipso, et quod quisque ascendat secundum conjunctionem, et quod sicut ascendit percipiat quod nemo sapiat a se, sed a Domino: また、だれも最初の階段にやって来ないこと、主によりその方との結合を通してでないなら、また、それぞれが結合にしたがって上ること、また知覚しているかのように上ること、だれも自分自身から賢明でない(味わわない)☆、しかし主から。


sapioには大きくわけて二つの意味があります、自動詞「賢明である」と他動詞「味わう」です。ここは自動詞なので「賢明である」でよいのですが、(それでも「知恵」が省略されていると思えば、他動詞としても訳せます)、次の文はillaがあるので他動詞と見なすべきでしょう。すると「味わう」という意味になります。このように同一語なのに違う意味をもっている場合、その兼ね合わせた意味を翻訳するのは至難の業、もしくは無理です。ここはどうしても原文で「味わう」必要があり、それが「賢明です」。ここでスヴェーデンボリも「掛け詞」のような使い方をしていることがわかりました。(4) 参照。


tum quod illa quae sapit, respective ad illa quae non sapit, sint sicut aliquae guttae ad magnum lacum. なおまた、それら味わっている(賢明である)ものは、味わっていない(賢明となっていない)ものそれらに比べて、大きな湖と比べて水滴のようであること。


Per duodecim gradus ad palatium sapientiae significantur bona conjuncta veris et vera conjuncta bonis. 知恵の宮殿への十二の階段(段階)によって、真理と結合した善と善と結合した真理が意味される。


 


(3) 訳文


36.  知覚へやって来る知恵は、真理への情愛から〔やって来る〕真理の知覚である、特に霊的な真理の知覚である。なぜなら、市民的な真理、道徳的な真理、また霊的な真理があるから。真理への情愛から霊的な真理の知覚の中にいる者たちは、道徳的と市民的な真理の知覚の中にもまたやって来る、なぜなら、霊的な真理の情愛はそれらの霊魂であるから。時々、私は天使たちと知恵について話した。彼らは、「主は知恵そのものであられるので、知恵とは主との結合である」と言った。また、「地獄を自分自身から退けた者はその結合の中にやって来る。そしてどれだけ退けたかによってそれだけその中にやって来る」。彼らは、「(自分たちは)知恵を、荘厳で最も装飾された宮殿とその中に十二の階段によって上ることで示そう。主によりその方との結合を通してでないならだれも、最初の階段にやって来ない、また、それぞれが結合にしたがって上り、また、だれも自分自身から賢明でなく、しかし主から賢明であることを知覚しているかのように上る。なおまた、味わっている知恵は、味わっていない知恵と比べて、大きな湖と比べてたときの水滴のようである」、と言った。


 知恵の宮殿への十二の階段によって、真理と結合した善と善と結合した真理が意味される


 


(4) 蛇足:掛け詞(かけことば)について


 知っている人には文字通り「余計な話し」であっても、しゃべろう。


 「大江山、いくのの道の遠ければ、またふみも見ず、天の橋立」とは語調がよいので、すぐさま覚える百人一首。小さい頃、覚えて、たいした歌じゃないな、と思っていた。


 しかし、この歌の背景を知って、けっこう技巧をこらした名歌と思うようになった。


ここには掛け詞「いくの」と「ふみ」が使われている。すなわち地名「生野」と「行く()」と「踏み」と「文」である。


 背景は、「丹後にいる母に使いを出したか」と問われた作者が、その返事とした歌。大江山も天橋立も丹後にある(生野とはどこでしょうか? 途中の丹波にあったのでしょうか?)。そこからの母からの返事(ふみ)は、まだもらっていない(見ず)とのこと。

 何を言いたいのか、こうしたことは、注釈を付けて、伝えることできても、その味わいまでは翻訳は不可能であろう、原文を読む価値はここにあ(この歌も現代語訳はどんなものになるのだろうか)ということ。ここのsapioにこのことを感じた。