QUOD HAERESES EX SENSU LITTERAE VERBI CAPTARI POSSINT,
SED QUOD CONFIRMARE ILLAS DAMNOSUM SIT.
異端はみことばの文字おりの意味からつくり上げることができること、
しかし、それらを確信することは不可とされる(断罪される)こと
(1) 原文
91. Supra ostensum est, quod Verbum non possit intelligi absque doctrina, et quod doctrina sit sicut lucerna, ut genuina vera videantur; et hoc ex causa, quia Verbum per meras correspondentias conscriptum est. Inde est, quod plura ibi apparentiae veri sint, et non nuda vera; et plura ad captum naturalis, immo sensualis, hominis scripta, sed tamen ita ut simplices illud simpliciter possint intelligere, et intelligentes intelligenter, ac sapientes sapienter. Nunc quia Verbum tale est, possunt apparentiae veri, quae sunt vestita vera, pro nudis veris captari; quae dum confirmantur, fiunt falsa. Sed hoc fit ab illis qui supra alios se credunt sapere, cum tamen non sapiunt; nam sapere est videre num verum sit antequam confirmatur, non autem confirmare quodcunque lubet; hoc faciunt illi, qui genio confirmandi pollent, et in fastu propriae intelligentiae sunt; illud autem faciunt qui amant vera, et afficiuntur illis, quia vera sunt, et faciunt illa usus vitae; hi enim illustrantur a Domino, ac vident vera ex luce illorum; illi autem illustrantur a semet, et vident falsa etiam ex luce illorum.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』254番に引用されている〕
Supra ostensum est, quod Verbum non possit intelligi absque doctrina, et quod doctrina sit sicut lucerna, ut genuina vera videantur; 上に示された、みことばは教えなしに理解されることができないこと、また教えはランプの明かりのようであること、純粋な真理を見るための。
et hoc ex causa, quia Verbum per meras correspondentias conscriptum est. またこれは理由から、みことばはまったくの対応によって書かれているので。
Inde est, quod plura ibi apparentiae veri sint, et non nuda vera; ここからである、多くのものはそこに真理の外観であること、また裸の真理ではない。
et plura ad captum naturalis, immo sensualis, hominis scripta, sed tamen ita ut simplices illud simpliciter possint intelligere, et intelligentes intelligenter, ac sapientes sapienter. また多くのものは、人間の自然的なものの☆把握ために、むしろ感覚的なものの☆〔把握〕、書かれた、しかし、それでも、このように〔書かれた〕、単純な者にそれは単純に理解されることができるように、また知的な者には知的に、そして賢い者には賢明に。
☆ この「の」は主格属格です。すなわち「自然的なものが把握するために」。
Nunc quia Verbum tale est, possunt apparentiae veri, quae sunt vestita vera, pro nudis veris captari; そこで、みことばはこのようなものであるので、真理の外観は、それは真理の衣服である、裸の真理の代わりに把握されることができる。
quae dum confirmantur, fiunt falsa. それらが確信される時、虚偽になる。
Sed hoc fit ab illis qui supra alios se credunt sapere, cum tamen non sapiunt; しかし、このことは彼らにより生じる、他の者の上に自分自身を賢明である信じる者ら、そのときそれでも賢明でない。
nam sapere est videre num verum sit antequam confirmatur, non autem confirmare quodcunque lubet; なぜなら、賢明であることは真理であるかどうか、確信する前に見ることであるから、しかしながら確信することではない、気にいる☆どんなものでも。
☆ libetはlubetと綴ることがあります。意味は「喜びである、好むところである、気にいる」。
hoc faciunt illi, qui genio confirmandi pollent, et in fastu propriae intelligentiae sunt; このこと(後者)を彼らがする、確認する(生まれながらの)性質を賦与されている者、また自己の知性の高慢の中にいる者。
illud autem faciunt qui amant vera, et afficiuntur illis, quia vera sunt, et faciunt illa usus vitae; しかしながらそのこと(前者)を真理を愛する者がする(行なう)、またそれら〔真理〕に情愛を感じさせられる(感動する)〔者が〕、真理であるので、またそれらを生活の役立ちにする。
hi enim illustrantur a Domino, ac vident vera ex luce illorum; というのは、これら(後者)は主から照らされる、そして真理をそれらの光から見るから。
illi autem illustrantur a semet, et vident falsa etiam ex luce illorum. しかしながら、それら(前者)は自分自身から照らされる、また虚偽もまたそれらの光から見る。
(3) 訳文
91. みことばは教えなしに理解されることができないこと、また教えは純粋な真理を見るためのランプの明かりのようであること、またこれは、みことばはまったくの対応によって書かれている理由からであることは前に示された。ここから、そこの多くのものは真理の外観であり、裸の真理ではない。また多くのものは、人間の自然的なものが、むしろ感覚的なもののが把握するために書かれたが、しかし、それでも、それは単純な者には単純に、また知的な者には知的に、そして賢い者には賢明に理解されることができるようにこ書かれた。そこで、みことばはこのようなものであるので、真理の衣服である真理の外観は、裸の真理の代わりに把握されることができ、それらが確信される時、虚偽になる。しかし、このことは他の者よりも自分のほうが賢明である信じる者らにより生じる、そのときそれでも賢明でない。なぜなら、賢明であることは確信する前に真理であるかどうか見ることであり、気にいるどんなものでも確信することではないからである。このこと〔気にいるどんなものでも確信すること〕は、確認する性質を賦与されている者、また自己の知性を誇る者がする。しかし、そのこと〔確信する前に真理であるかどうか見ること〕は、真理であるからと真理を愛し、真理に情愛を感じ、またそれらを生活に役立てる者が行なう。というのは、後者は主から照らされ、そして真理をそれらの光から見るが、しかし、前者は自分自身から照らされ、虚偽もまたそれらの光から見るからである。