(1) 原文
54. Quod Verbum per doctrinam non modo intelligatur, sed etiam quasi luceat, est quia Verbum absque doctrina non intelligitur, et est sicut candelabrum absque lumine, ut supra ostensum est; ideo Verbum per doctrinam intelligitur et est sicut candelabrum cum accenso lumine. Homo tunc videt plura quam prius viderat, et quoque intelligit illa quae non prius intellexerat; obscura et discordantia vel non videt et praeterit, vel videt et explicat ut cum doctrina concordent. Quod Verbum ex doctrina videatur, et quoque secundum illam explicetur, testatur experientia in Christiano Orbe. Omnes Reformati enim vident Verbum ex sua doctrina, et Verbum secundum illam explicant; similiter Pontificii ex sua et secundum illam; immo Judaei ex sua et secundum illam; consequenter falsa ex doctrina falsa, et vera ex doctrina vera. Inde patet, quod doctrina vera sit instar lucernae in tenebris, ac instar indicis in viis. At doctrina non modo ex sensu litterae Verbi haurienda est, sed etiam per illum confirmanda: nam si non per illum confirmatur, apparet verum doctrinae sicut modo intelligentia hominis foret in illa, et non Divina Sapientia Domini et sic foret doctrina sicut domus in aere, et non super terra, ita non fundata.
(2) 直訳
Quod Verbum per doctrinam non modo intelligatur, sed etiam quasi luceat, est quia Verbum absque doctrina non intelligitur, et est sicut candelabrum absque lumine, ut supra ostensum est; みことばは教えによって理解されるだけでなく、しかしまた、いわば輝くことは、みことばは教えなしに理解されないから、また、光なしの蜀台のようである、上に示されたように。
ideo Verbum per doctrinam intelligitur et est sicut candelabrum cum accenso lumine. それゆえ、みことばは教えによって理解され、また光がともされたときの蜀台のようである。
Homo tunc videt plura quam prius viderat, et quoque intelligit illa quae non prius intellexerat; その時、人間は前に見たものよりも多くのものを見る、またそれらを理解もする、前に理解しなかったもの。
obscura et discordantia vel non videt et praeterit, vel videt et explicat ut cum doctrina concordent. 暗いものや不一致はあるいは見ない、また見過ごす、あるいは見る、また教えと一致するように解釈する。
Quod Verbum ex doctrina videatur, et quoque secundum illam explicetur, testatur experientia in Christiano Orbe. みことばは教えから見られること、またそれから解釈もされる、キリスト教世界の中の経験から証言される。
Omnes Reformati enim vident Verbum ex sua doctrina, et Verbum secundum illam explicant; というのは、改革派教会の者たちは、みことばを自分たちの教えから見る、またみことばをそれにしたがって解釈するから。
similiter Pontificii ex sua et secundum illam; 同様に、ローマカトリック教会の者たちは、自分たちのものから、それにしたがって。
immo Judaei ex sua et secundum illam; それどころか、ユダヤ人たちは、自分たちのものから、それにしたがって。
consequenter falsa ex doctrina falsa, et vera ex doctrina vera. したがって、虚偽は虚偽の教えから、また真理は真理の教えから。
Inde patet, quod doctrina vera sit instar lucernae in tenebris, ac instar indicis in viis. ここから明らかである、真理の教えは暗やみの中のランプのようであること、そして道の中の標識のような。
At doctrina non modo ex sensu litterae Verbi haurienda est, sed etiam per illum confirmanda: しかし、教えはみことばの文字通りの意味から汲み取らなくてはならないだけでなく、しかしまたそれによって確信(確認)されなければならない。
nam si non per illum confirmatur, apparet verum doctrinae sicut modo intelligentia hominis foret in illa, et non Divina Sapientia Domini et sic foret doctrina sicut domus in aere, et non super terra, ita non fundata. なぜなら、もしそれによって確信(確認)されないなら、教えの真理は、人間の知性だけがその中にあるように見えるから、また主の神的な知恵はない、またこうして教えは空気の中の家のようになる、また地の上にない、したがって基礎がない。
(3) 訳文
54. みことばは教えによって理解されるだけでなく、いわば輝くことは、前に示されたように、みことばは教えなしに理解されず、光なしの蜀台のようであるからである。それゆえ、みことばは教えによって理解され、〔そのとき〕光がともされたときの蜀台のようである。その時、人間は前に見たものよりも多くのものを見るし、前に理解しなかったものも理解する。暗いものや不一致なものは、見ないか見過ごし、あるいは見ても、教えと一致するように解釈する。みことばは教えから見られ、また教えから解釈もされることは、キリスト教世界の中の経験から証明される。改革派の者たちは、みことばを自分たちの教えから見て、みことばを教えにしたがって解釈するからである。同様に、ローマカトリックの者たちも、自分たちの教えから見て、それにしたがっているし、それどころか、ユダヤ人たちも、自分たちの教えから見て、それにしたがっている。したがって、虚偽の教えからは虚偽が、真理の教えからは真理がある。ここから、真理の教えは、暗やみの中のランプ、また道の標識のようなものであることが明らかである。しかし、教えは、みことばの文字通りの意味から汲み取らなくてはならないだけでなく、それによって確認されなければならない。なぜなら、もし教えによって確認されないなら、その教えの真理は、人間の知性だけがその中にあり、主の神的な知恵はないように見え、こうしてその教えは、空中にあって、地上にない、したがって基礎のない家のようになるからである。
(1) 原文
55. Doctrina genuini veri ex sensu litterali Verbi etiam plene potest hauriri; nam Verbum in illo sensu est tanquam homo vestitus, cui facies est nuda, et quoque manus sunt nudae. Omnia quae ad vitam hominis ita quae ad salutem ejus pertinent, sunt ibi nuda, reliqua autem vestita; et in multis locis, ubi vestita sunt, transparent, sicut facies per tenue sericum. Etiam vera Verbi, sicut multiplicantur ex amore illorum, et sicut per hunc ordinantur, ita clarius et clarius per vestes pellucent et apparent. Sed hoc quoque per doctrinam.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』229番に引用されている〕
Doctrina genuini veri ex sensu litterali Verbi etiam plene potest hauriri; みことばの文字通りの意味から純粋な真理の教えもまた、十分に汲み取られることができる。
nam Verbum in illo sensu est tanquam homo vestitus, cui facies est nuda, et quoque manus sunt nudae. なぜなら、みことばはその意味の中で、いわば着せられた人間であるから、その顔は裸である、また手も裸である。
Omnia quae ad vitam hominis ita quae ad salutem ejus pertinent, sunt ibi nuda, reliqua autem vestita; すべてのものは、それらは人間のいのちに、したがって彼の救いに関係がある、そこに裸である、しかしながら他のものは着せられている。
et in multis locis, ubi vestita sunt, transparent, sicut facies per tenue sericum. また多くの個所の中に、そこに着ている、透かし見られる、顔が薄い絹を通して〔見られる〕ように。
Etiam vera Verbi, sicut multiplicantur ex amore illorum, et sicut per hunc ordinantur, ita clarius et clarius per vestes pellucent et apparent. さらにまた、みことばの真理は、それらへの愛から増し加えられるほど☆、またこれ〔愛〕によって秩序づけられる(整えられる)ほど☆、明るくまた明るく、衣服を通して輝く、また見られる。
☆ sicut…ita~は相関文「…と同じく~、~のように…、…ほど~」です。
Sed hoc quoque per doctrinam. しかし、このこともまた教えによって。
(3) 訳文
55. みことばの文字通りの意味から純粋な真理の教えもまた、十分に汲み取られることができる。なぜなら、その意味の中で、みことばは、いわば衣服を着た人間であり、その顔はむき出し、また手もむき出しであるから。人間のいのちに、したがって彼の救いに関係があるすべてのものは、そこにむき出しであるが、しかし他のものは衣服を着ている。また、衣服を着ている多くの個所の中では、顔が薄い絹を通して見られるように、透かし見られる。さらにまた、みことばの真理は、真理への愛から増し加えられるほど、またこの愛によって秩序づけられるほど、明るくさらに明るく、衣服を通して輝き、見られる。しかし、このこともまた教えによっている。