QUOD IN VERBO SENSUS SPIRITUALIS SIT, HACTENUS IGNOTUS.
みことばの中に霊的な意味があること、今まで知られていない
(1) 原文
Haec in hoc ordine dicenda sunt:
(i.) Quid Sensus Spiritualis.
(ii.) Quod ille Sensus in omnibus et singulis Verbi sit.
(iii.) Quod ex illo sit, quod Verbum Divinitus inspiratum sit, ac in omni voce Sanctum.
(iv.) Quod ille Sensus hactenus ignotus fuerit.
(v.) Et quod non alicui posthac detur, nisi qui in genuinis veris a Domino est.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』193番に引用されている〕
Haec in hoc ordine dicenda sunt: これらのことはこの順序で述べられる(述べる必要がある)。
(i.) Quid Sensus Spiritualis. (i.) 何が霊的な意味か。
(ii.) Quod ille Sensus in omnibus et singulis Verbi sit. (ii.) その意味はみことばの中のすべてと個々のものの中にあること。
(iii.) Quod ex illo sit, quod Verbum Divinitus inspiratum sit, ac in omni voce Sanctum. (iii.) それからであること、みことばは神性を(息を)吹きかけられて(霊感を与えられて)いること、そしてすべての語の中に聖なるものが〔あること〕。
(iv.) Quod ille Sensus hactenus ignotus fuerit. (iv.) その意味は今まで知られていなかったこと。
(v.) Et quod non alicui posthac detur, nisi qui in genuinis veris a Domino est. (v.) またある者に今後、与えられないこと、主からの純粋な真理の中にいる者でないなら。
(3) 訳文
このこと次の順序で述べられる―
(i.) 霊的な意味とは何か。
(ii.) その意味は、みことばの中のすべてと個々のものの中にあること。
(iii.) みことばが神的な霊感を与えられており、そしてすべての語の中に聖なるものがあるのは、その意味からであること。
(iv.) その意味は今まで知られていなかったこと。
(v.) また、今後、主からの純粋な真理の中にいる者でないなら与えられないこと。
(1) 原文
5. (i.) Quid Sensus Spiritualis.-Sensus spiritualis non est ille qui ex sensu litterae Verbi elucet, quando quis scrutatur et explicat Verbum ad confirmandum ecclesiae quoddam dogma; hic sensus est sensus Verbi litteralis. Sed sensus spiritualis non apparet in sensu litterae; est intus in illo, sicut anima in corpore, sicut cogitatio in oculis, et affectio in facie, quae unum agunt ut causa et effectus. Ille sensus imprimis facit ut Verbum sit spirituale, non modo pro hominibus, sed etiam pro angelis; quare Verbum per illum sensum communicat cum caelis.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』194番に引用されている〕
(i.) Quid Sensus Spiritualis.- (i.) 何が霊的な意味か―
Sensus spiritualis non est ille qui ex sensu litterae Verbi elucet, quando quis scrutatur et explicat Verbum ad confirmandum ecclesiae quoddam dogma; 霊的な意味はそれではない、それは文字通りの意味☆から輝き出る(明らかになる)、だれかがみことばを調べ、また説明する時、教会の何らかの教義を確認するために。
☆ 訳語「文字通りの意味」sensu litteraeについて、(4)参照。
hic sensus est sensus Verbi litteralis. この意味はみことばの文字通りの意味である。
Sed sensus spiritualis non apparet in sensu litterae; しかし、霊的な意味は文字通りの意味に現われない。
est intus in illo, sicut anima in corpore, sicut cogitatio in oculis, et affectio in facie, quae unum agunt ut causa et effectus. その中の内部にある、身体の中の霊魂のように、目の中の思考のように、また顔の中の情愛、それらは原因と結果のように一つとして働く。
Ille sensus imprimis fat ut Verbum sit spirituale, non modo pro hominibus, sed etiam pro angelis; この意味は特にみことばを霊的であるようにする、単に人間ためにだけでなく、しかしまた天使たちのために。
quare Verbum per illum sensum communicat cum caelis. それゆえ、みことばはその意味によって天界と伝達する。
(3) 訳文
5. (i.) 霊的な意味とは何か―
霊的な意味は、教会の何らかの教義を確認するために、だれかがみことばを調べ、また説明する時、文字通りの意味から明らかになるものではない。の意味は、みことばの文字通りの意味である。しかし、霊的な意味は文字通りの意味に現われず、その中の内部にあって、身体の中の霊魂のように、目の中の思考、また顔の中の情愛のように、それらは原因と結果のように一つとして働く。特に、この意味は、人間ためにだけでなく、天使たちのためにも、みことばを霊的なものとしている。それゆえ、みことばはその意味によって天界と伝達する。
(4) 訳語「文字通りの意味」sensu litteraeについて
日本語の問題です。柳瀬訳も長島訳も「文字の意味」と訳しています。文字通りに素直に訳せはそうなります。でも通常「文字の意味」といえば、「漢字などの文字の意味を調べる」というように、文字そのものの意味を指します。
ここで使われている「意味」は文章に書いてあることの意味です。それで訳語は「文字通りの意味」のほうがよいと思います。「字義通りの意味」、「額面通りの意味」などの言い方もあります。
「文字通りの意味」に対して、「行間の意味」、「比喩的な意味」などがあり、ここではその対比されるものが「内意」、「霊的な意味」です。
(1) 原文
6. A Domino procedit Caeleste, Spirituale et Naturale, unum post alterum. Caeleste dicitur, quod procedit ex Divino Amore Ipsius, et est Divinum Bonum: Spirituale dicitur, quod procedit ex Divina Sapientia Ipsius, et est Divinum Verum: Naturale est ex utroque; est illorum complexus in ultimo. Angeli regni caelestis Domini, ex quibus est tertium seu supremum caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod caeleste vocatur; nam sunt in bono amoris a Domino: angeli regni spiritualis Domini, ex quibus est secundum seu medium caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod spirituale vocatur, sunt enim in veris sapientiae a Domino:* homines autem ecclesiae in mundo, sunt in Divino naturali, quod etiam procedit a Domino. Ex his sequitur, quod Divinum procedens a Domino ad ultima sua, descendat per tres gradus, ac nominetur caeleste, spirituale et naturale. Divinum quod a Domino ad homines descendit, per tres illos gradus descendit; et cum descenderat, tres illos gradus in se continet: omne Divinum tale est; ideo quando est in suo ultimo gradu, est in suo pleno. Tale est Verbum. Hoc in ultimo suo sensu est naturale, in interiori est spirituale, ac in intimo est caeleste, et est Divinum in unoquovis. Quod Verbum tale sit, non apparet in sensu litterae ejus, qui est naturalis, ex causa, quia homo mundi antehac non sciverat aliquid de caelis, et inde non quid spirituale, et quid caeleste, ita nec discrimen inter illa et inter naturale.
* Quod duo regna sint, ex quibus caeli consistunt, quorum unum vocatur regnum caeleste, alterum regnum spirituale, videatur in opere De Caelo et Inferno, n. 20-28.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』195番に引用されている〕
A Domino procedit Caeleste, Spirituale et Naturale, unum post alterum. 主から「天的なもの」、「霊的なもの」また「自然的なもの」が発出している、一つの後ろにもう一つ(次々に)。
Caeleste dicitur, quod procedit ex Divino Amore Ipsius, et est Divinum Bonum: 「天的なもの」と言われる、それはその方の神的な愛から発出する、そして神的な善である。
Spirituale dicitur, quod procedit ex Divina Sapientia Ipsius, et est Divinum Verum: 「霊的なもの」と言われる、それはその方の神的な知恵から発出する、そして神的な真理である。
Naturale est ex utroque; 「自然的なもの」である、両方のものから。
est illorum complexus in ultimo. 最後のものの中でそれらの複合体である。
Angeli regni caelestis Domini, ex quibus est tertium seu supremum caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod caeleste vocatur; 主の天的な王国の天使たちは、彼らからである、第三の、または最高の天界は、神性の中にいる、それは主から発出する、それは天的と呼ばれる。
nam sunt in bono amoris a Domino: なぜなら、主からの愛の善の中にいるから。
angeli regni spiritualis Domini, ex quibus est secundum seu medium caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod spirituale vocatur, sunt enim in veris sapientiae a Domino:* 主の霊的な王国の天使たちは、彼らからである、第二の、または中間の天界は、神性の中にいる、それは主から発出する、それは霊的と呼ばれる、なぜなら、主からの知恵の真理の中にいるから*。
homines autem ecclesiae in mundo, sunt in Divino naturali, quod etiam procedit a Domino. しかしながら、世の中の教会の人間は、自然的な神性の中にいる、それはまたも主から発出する。
Ex his sequitur, quod Divinum procedens a Domino ad ultima sua, descendat per tres gradus, ac nominetur caeleste, spirituale et naturale. これらからいえる、主からご自分の最後のものまで発出している神性は、三つの段階を通って下ること、そして天的、霊的、また自然的と名付けられる。
Divinum quod a Domino ad homines descendit, per tres illos gradus descendit; 神性は、それは主から人間にまで下る、それらの三つの段階を通って下る。
et cum descenderat, tres illos gradus in se continet: また下ってしまったとき、三つのそれらの段階をそれ自体の中に(本質的に)含む。
omne Divinum tale est; すべての神性はこのよう〔なもの〕である。
ideo quando est in suo ultimo gradu, est in suo pleno. それゆえ、その最後の段階の中にある時、その満ちた中にある。
Tale est Verbum. みことばはこのよう〔なもの〕である。
Hoc in ultimo suo sensu est naturale, in interiori est spirituale, ac in intimo est caeleste, et est Divinum in unoquovis. これはその最後の(最終的な)意味の中で自然的なものである、内的な〔意味の〕中で霊的なものである、そして最内部の〔意味の〕中で天的なものである、また神的なものである、それぞれの〔意味の〕中で。
Quod Verbum tale sit, non apparet in sensu litterae ejus, qui est naturalis, ex causa, quia homo mundi antehac non sciverat aliquid de caelis, et inde non quid spirituale, et quid caeleste, ita nec discrimen inter illa et inter naturale. みことばはこのようなものであること、その文字通りの意味の中に現われない、それは自然的なものである、理由から、世の人間は天界について何らかのものをこれまで知らなかったので、またここから、何が霊的なものか、また何が天的なものか、このようにそれらの間の相違もまた、それと自然的なもの〔との〕間の。
* Quod duo regna sint, ex quibus caeli consistunt, quorum unum vocatur regnum caeleste, alterum regnum spirituale, videatur in opere De Caelo et Inferno, n. 20-28. 〔*これは脚注である〕二つの王国があること、それらから天界が構成される、それらの一つは天的な王国と呼ばれる、もう一つは霊的な王国〔と呼ばれる〕、著作『天界と地獄』20-28番に見られる。
(3) 訳文
6. 主から「天的なもの」、「霊的なもの」、「自然的なもの」が、一つの後ろにもう一つと発出している。主の神的な愛から発出するものは「天的なもの」と言われ、それは神的な善である。 主の神的な知恵から発出するものは「霊的なもの」と言われ、それは神的な真理である。両方のものから発出するものが「自然的なもの」であり、それは最後のものの中でそれらの複合体である。第三の天界、または最高の天界を構成している主の天的な王国の天使たちは、天的と呼ばれる主から発出する神性の中にいる。なぜなら、主からの愛の善の中にいるから。第二の天界、または中間の天界を構成している主の霊的な王国の天使たちは、霊的と呼ばれる主から発出する神性の中にいる。なぜなら、主からの知恵の真理の中にいるから*。しかし、世の教会の人間は、自然的な神性の中にいる。その神性もまた主から発出する。これらから、主からご自分の最後のものまで発出している神性は、三つの段階を通って下り、それらは天的、霊的、自然的と名付けられていることがいえる。主から人間にまで下る神性は、それは、それらの三つの段階を通って下り、下ったとき、それらの三つの段階を本質的に含んでいる。すべての神性はこのようなものである。それゆえ、その最後の段階の中にある時、それは満ちている。みことばは、このようなものである。これは、その最終的な意味では自然的であり、内的な意味では霊的であり、そして最内部の意味では天的であり、またそれぞれの意味で神的なものである。みことばがこのようなものであることは、自然的なものであるその文字通りの意味の中には現われていない。世の人間は天界についてこれまで何も知らず、またここから、何が霊的なものか、また何が天的なものか、したがってそれらのものと自然的なもの間の相違もまた知らなかったことがその理由である。
*脚注 一つは天的な王国と呼ばれ、もう一つは霊的な王国と呼ばれる二つの王国があり、それらから天界が構成されることは、著作『天界と地獄』20-28番に見られる。
(1) 原文
7. Discrimen inter hos gradus nec sciri potest, nisi sciatur correspondentia; nam tres illi gradus inter se prorsus distincti sunt, sicut finis, causa et effectus, aut sicut prius, posterius et postremum, at unum faciunt per correspondentias; naturale enim correspondet spirituali, et quoque caelesti. Quid autem correspondentia, videri potest in opere De Caelo et Inferno, ubi actum est De Correspondentia omnium Caeli cum omnibus Hominis (n. 87-102); et De Correspondentia Caeli cum omnibus Telluris (n. 103-115); et amplius videbitur ab exemplis e Verbo infra adducendis.
(2) 直訳
Discrimen inter hos gradus nec sciri potest, nisi sciatur correspondentia; これらの段階の間の相違は知られることができない、もし対応が知られないなら。
nam tres illi gradus inter se prorsus distincti sunt, sicut finis, causa et effectus, aut sicut prius, posterius et postremum, at unum faciunt per correspondentias; なぜなら、三つのこれらの段階は互いに完全に分離しているから、目的、原因と結果のように、または、前のもの、後のもの、最後のもののように、しかし、対応によって一つになっている。
naturale enim correspondet spirituali, et quoque caelesti. というのは、自然的なものは霊的なものに対応するから、また天的なものに。
Quid autem correspondentia, videri potest in opere De Caelo et Inferno, ubi actum est De Correspondentia omnium Caeli cum omnibus Hominis (n. 87-102); しかしながら、何が対応か、著作『天界と地獄』の中に見られることができる、そこに「人間のすべてのものと天界のすべてのものとの対応について」扱われている(87-102番)。
et De Correspondentia Caeli cum omnibus Telluris (n. 103-115); また「地のすべてのものと天界の対応について」(103-115番)。
et amplius videbitur ab exemplis e Verbo infra adducendis. またさらに見られる、みことばの例から、下に提示している。
(3) 訳文
7. これらの段階の間の相違は対応が知られないなら、知られることができない。なぜなら、これらの三つの段階は、目的、原因、結果のように、または、前のもの、後のもの、最後のもののようにまったく分離していて、しかし、対応によって一つになっているから。というのは、自然的なものは霊的なものに、また天的なものに対応するから。しかし、対応とは何か、著作『天界と地獄』の中に見ることができ、そこに「人間のすべてのものと天界のすべてのものとの対応について」(87-102番)、「地のすべてのものと天界の対応について」(103-115番)が扱われている。またさらに、後に示してある、みことばからの例から見られる。