今後、他の訳書(特に長島訳)の批評をしない

 

 前日の44日の礼拝後、松本さん指導のもと、勉強会があった(ジェネラルチャーチ東京グループのサイト参照)。学んだのは「マタイ」25:35「あなたがたはわたしが空腹であったとき…」である。ここには仁愛の働きが六つ述べられている。


さて、そこの「裸のとき、着物を与える」の部分。ここですぐに思い出すのは「創世記」第9章、ノアがぶどう酒を飲んで酔い、天幕の中で裸になっていたことである。


そのときカナンの父ハムは、父の裸を見て、外にいるふたりの兄弟に告げた。それでセムとヤペテは着物を取って…父の裸を見なかった。


酔いからさめたノアは(ハムでなく、その子の)カナンを呪い、セム(とヤペテ)の神をほめたたえた。


 


これを今の自分への教訓と読む。すなわち、「裸」とは「恥」であり、私にとっては「誤訳」である。他人の誤訳を見つけて、それを公言する。これは社会的に正しい(松本さんの弁)。私もそう思っていた。すなわち例えとして極端ではあるが「車に欠陥があるのを見つけたら、そして黙っていたら、犯罪に加担することになる」という意味で正義である。


しかし、仁愛の働きとしてはどうなのか。確かに、批判しながら気分がよくない、良心のとがめのようなものを感じてはいた。また、「こんな翻訳、許せない」という怒りがこみ上げ、そこに自分ながら「地獄の流入かな」と思うこともあった。


 


私のしていることは正義かもしれないが、「裸のときに、着物を与えないで」「裸を告げている」。仁愛の働きに反する。


今はハムかもしれないが、そのうち呪われたカナンとなってしまうかもしれない。


 


ここは悔い改めて、もう批評はしないでおこう。後は、読者の方々が興味あれば訳書の比較をすればよい。私自身が裸なのだから(すなわち、恥知らず)

原典講読『神の愛と知恵』 391, 392, 393

 

(1) 原文


391.  Quod spiritus aeque gaudeat pulsu et respiratione, ut homo mundi in corpore, non aliunde potest confirmari quam ab ipsis spiritibus et angelis, cum datur copia cum illis loqui. Haec copia mihi data est; quare de ea re interrogati dixerunt, quod aeque sint homines sicut homines in mundo, et quod aeque gaudeant corpore, sed spirituali, et quod aeque sentiant pulsum cordis in pectore, et arteriarum supra palmam, sicut illi qui sunt homines in naturali mundo: de hoc interrogavi plures, et similiter dixerunt. Quod spiritus hominis in corpore ejus respiret, datum est ex propria experientia scire. Quondam angelis data est copia respirationem meam ducere, et illam ad libitum diminuere, et tandem retrahere, usque dum sola respiratio spiritus mei remanserit, quam tunc sensu percepi. Quod simile mecum factum sit, dum scire datum est statum morientium, in opere de Caelo et Inferno (n. 449) videatur. Aliquoties etiam in solam respirationem spiritus mei redactus sum, quam tunc concordem respirationi communi caeli sensu percepi: multis etiam vicibus in simili statu cum angelis fui, et quoque ad illos in caelum elevatus, et tunc in spiritu extra corpus, et loquutus cum illis cum respiratione, similiter ut in mundo. [4] Ex his et aliis vivis documentis mihi patuit, non modo quod spiritus hominis respiret in corpore, sed etiam postquam reliquit corpus; et quod respiratio spiritus tam tacita sit, ut non percipiatur ab homine, et quod influat in respirationem manifestam corporis, vix aliter quam sicut causa in effectum, et cogitatio in pulmonem, et per pulmonem in loquelam. Ex his quoque patet, quod conjunctio spiritus et corporis apud hominem sit per correspondentiam motus cardiaci et motus pulmonaris utriusque.


 


(2) 直訳


Quod spiritus aeque gaudeat pulsu et respiratione, ut homo mundi in corpore, non aliunde potest confirmari quam ab ipsis spiritibus et angelis, cum datur copia cum illis loqui. 霊は等しく鼓動と呼吸を授けられていること、身体の中に世の人間のように、霊や天使たちから以外に、他のところから確信されることはできない、彼らと話すことの機会が与えられるとき。


Haec copia mihi data est; この機会が私に与えられた。


quare de ea re interrogati dixerunt, quod aeque sint homines sicut homines in mundo, et quod aeque gaudeant corpore, sed spirituali, et quod aeque sentiant pulsum cordis in pectore, et arteriarum supra palmam, sicut illi qui sunt homines in naturali mundo: それゆえ、この事柄について尋ねられ、言った、世の中の人間のように等しく人間であること、また等しく身体を授けられていること、しかし霊的なもの、また等しく胸の中の心臓の鼓動を感じていること、また手のひら☆の上の動脈の〔脈拍〕、それらのように、自然界の中の人間である。


これは「手首」まで含んでいますね。


de hoc interrogavi plures, et similiter dixerunt. そのことについて多くの者に私は尋ねた、すると同様に言った。


Quod spiritus hominis in corpore ejus respiret, datum est ex propria experientia scire. 人間の霊はその身体の中で呼吸していることを、自己固有の経験から知ることが与えられた。


Quondam angelis data est copia respirationem meam ducere, et illam ad libitum diminuere, et tandem retrahere, usque dum sola respiratio spiritus mei remanserit, quam tunc sensu percepi. かつて天使に私の呼吸を導くことの機会が与えられた、またそれを好みへ向けて減らすこと、またついに抑える(引っ込める)こと、霊の呼吸だけが私に残るまで、それをその時、感覚で、私は知覚した。


Quod simile mecum factum sit, dum scire datum est statum morientium, in opere de Caelo et Inferno (n. 449) videatur. 同様に私になされたこと、死の状態を知ることが与えられた時、著作『天界と地獄について』の中で見られる(449)


Aliquoties etiam in solam respirationem spiritus mei redactus sum, quam tunc concordem respirationi communi caeli sensu percepi: さらにまた数回、霊の呼吸だけの中に私にされた(追いやられた)、それはその時、天界の共通の(普遍的な)吸に一致しているのを、感覚で、私は知覚した。


multis etiam vicibus in simili statu cum angelis fui, et quoque ad illos in caelum elevatus, et tunc in spiritu extra corpus, et loquutus cum illis cum respiratione, similiter ut in mundo. さらにまた多くの場合(機会)天使たちと同様の状態の中にいた、また天界の中のそれら〔状態〕へも上げられた、またその時、身体の外の霊の中に〔いた〕、また彼らと呼吸とともに話した、世の中のようにと同様に。


Ex his et aliis vivis documentis mihi patuit, non modo quod spiritus hominis respiret in corpore, sed etiam postquam reliquit corpus; これらまた他の生きている(生き生きとした)実例(証拠)ら私に明らかになった、人間の霊は身体の中だけで呼吸するのでなく、しかしまた身体を立ち去った後にも。


et quod respiratio spiritus tam tacita sit, ut non percipiatur ab homine, et quod influat in respirationem manifestam corporis, vix aliter quam sicut causa in effectum, et cogitatio in pulmonem, et per pulmonem in loquelam. また霊の呼吸はこのように静かなものであること、人間により知覚されないような、また身体の明らかな呼吸の中に流入すること、ほとんど異ならない、原因が結果の中にのように以外に、また思考が肺の中へ、また肺によって話しの中へ。


Ex his quoque patet, quod conjunctio spiritus et corporis apud hominem sit per correspondentiam motus cardiaci et motus pulmonaris utriusque. これらからもまた明らかである、人間のもとの霊と身体の結合は心臓の運動と肺の運動の両方の対応からであること。


 


(3) 訳文


391. 霊が身体の中にいる世の人間と等しく、鼓動と呼吸を授けられていることは、霊や天使たちと話すの機会が与えられたときに、彼らからでしか確信することはできない。その機会が私に与えられた。それゆえ、このことについて尋ねられた彼らは、世の中の人間のように等しく人間であり、身体を、しかし霊的な身体を等しく授けられていて、胸の中の心臓の鼓動を、また手首の動脈の脈拍を、自然界の中の人間をのように等しく感じている、と言った。私はそのことについて多くの者に尋ねたが、同様のことを言った。私に固有の経験から、人間の霊はその身体の中で呼吸していることを知ることが与えられた。かつて天使に私の呼吸を導き、それを好みのままに減らし、ついに霊の呼吸だけが私に残るまで抑える機会が与えられた。その時、私はそのことを感覚で認めた。死の状態を知ることが与えられた時、私に同様のことがなされたことは、著作『天界と地獄』の中で見られる(449)。さらにまた数回、私は霊の呼吸だけの中に入れられ、その時、それが天界の普遍的な呼吸に一致しているのを、感覚で、認めた。さらにまた多くの機会に、天使たちと同様の状態にいて、また天界の中のそれら状態へも上げられ、その時、身体の外の霊の中にいて、世と同様に呼吸とともに彼らと話した。これらやまた他の生きた実例から、人間の霊は身体の中にいるだけでなく、身体を去った後にも呼吸すること、また霊の呼吸は人間によって知覚されないほどに静かなものであり、身体の明らかな呼吸の中に流入するのは、原因が結果の中に、また思考が肺の中へ、そして肺によって話しの中へ流入するのとほとんど異ならないことが私に明らかになった。これらからもまた、人間のもとの霊と身体の結合は心臓の運動と肺の運動の両方の対応からであることが明らかである。


 


(1) 原文


392.  Quod duo illi motus, cardiacus et pulmonaris, existant et persistant, est quia universum caelum angelicum tam in communi quam in particulari in binis illis vitae motibus est; quod universum caelum angelicum in illis sit, est quia Dominus e Sole, ubi Ipse est, et qui ab Ipso, infundat illos; nam Sol ille duos illos motus a Domino agit: et quia omnia caeli et mundi a Domino per illum Solem in tali nexu ex forma pendent, sicut opus concatenatum a primo ad ultima, et quia amoris et sapientiae vita ab Ipso est, et omnes vires universi a vita sunt, patet quod non aliunde sit origo. Quod variatio illorum sit secundum amoris et sapientiae receptionem, sequitur.


 


(2) 直訳


Quod duo illi motus, cardiacus et pulmonaris, existant et persistant, est quia universum caelum angelicum tam in communi quam in particulari in binis illis vitae motibus est; これら二つの運動は、心臓と肺の、存在するようになり、また存続すること、天使の全天界は全般的にも、個別的にもそれらの二つの運動の中にあるからである。


quod universum caelum angelicum in illis sit, est quia Dominus e Sole, ubi Ipse est, et qui ab Ipso, infundat illos; 天使の全天界がそれらの〔運動の〕中にあることは、主が太陽からいるからである、そこ〔太陽〕にその方がいる、またそれ〔太陽〕はその方から、それらに注ぐ。


nam Sol ille duos illos motus a Domino agit: なぜなら、その太陽はそれらの二つの運動を主から動かすから。


et quia omnia caeli et mundi a Domino per illum Solem in tali nexu ex forma pendent, sicut opus concatenatum a primo ad ultima, et quia amoris et sapientiae vita ab Ipso est, et omnes vires universi a vita sunt, patet quod non aliunde sit origo. 天界と世のすべての者は、主からその太陽を通って、形からのこのような関連(結びつき)中によるからである、最初のものから最後のものまで鎖で結ばれた製品(働き)のように、また愛と知恵のいのちはその方からであるので、また全世界のすべての力はいのちからである〔ので〕、起源は別の出所からでないことが明らかである。


Quod variatio illorum sit secundum amoris et sapientiae receptionem, sequitur. それらの〔運動の〕多様性は愛と知恵の受容にしたがっていること、ということになる。


 


(3) 訳文


392. 心臓と肺のこれら二つの運動が存在するようになり、また存続するのは、天使の全天界が全般的にも、個別的にもそれらの二つの運動の中にあるからである。天使の全天界がそれらの運動の中にあるのは、太陽を通して主がおられるからである。その太陽にその方がおられ、その太陽はその方からのものであり、それらに注ぐのである。なぜなら、その太陽はそれらの二つの運動を主から動かすから。天界と世のすべての者は、主からの太陽を通って、最初のものから最後のものまで鎖で結ばれた製品のように、形からこのような結びつきの中にあるからであり、また愛と知恵のいのちはその方からであり、全世界のすべての力はいのちからであるので、起源は別のところからでないことが明らかである。それらの運動の多様性は愛と知恵の受容にしたがっていることがいえる。 

原典講読『神の愛と知恵』 391, 392, 393(続き)

 

(1) 原文


393.  De correspondentia illorum motuum in sequentibus plura dicentur; ut qualis illa correspondentia est apud illos qui cum caelo respirant, et qualis apud illos qui cum inferno; tum qualis apud illos qui loquuntur cum caelo, et cogitant cum inferno, ita qualis apud hypocritas, assentatores, simulatores, et alios.


 


(2) 直訳


De correspondentia illorum motuum in sequentibus plura dicentur; それらの運動の対応について続くものの中で多くのことが言われる。


ut qualis illa correspondentia est apud illos qui cum caelo respirant, et qualis apud illos qui cum inferno;  例えば、彼らのもとの対応はどんなものであるか、天界とともに(一致して、調和して)呼吸する者たち、また彼らのもとでどんなものか、地獄とともに(一致して、調和して)


tum qualis apud illos qui loquuntur cum caelo, et cogitant cum inferno, ita qualis apud hypocritas, assentatores, simulatores, et alios. さらに、彼らのもとでどんなものか、天界とともに(一致して、調和して)話す、また地獄とともに(一致して、調和して)考える者ら、このように偽善者らのもとで、おべっか使い(ごますり)、偽る者、また他の者ら。


 


(3) 訳文


393. それらの運動の対応について、続くものの中で多くのことを述べよう。例えば、天界と調和して呼吸する者たちの対応はどんなものであるか、また地獄と調和して呼吸する者たちの対応はどんなものであるかさらに、天界と調和して話す者、また地獄と調和して考える者、このように偽善者、おべっか使い、偽る者、またその他の者らのもとでどんなものであるか

虹の島、ハワイ

 

 ここで女房と娘がハワイを旅行した。これまで長男(新婚旅行、レンタカーはオープンカーだったとのこと)、次男(なんと優秀社員への会社からのご褒美)、三男(旅行会社の仲間と)が行っていたので、ハワイに行っていないのは家族で私だけとなった。別に何とも感じない。(以下は女房の談話)


 出発の41日、成田空港がテレビカメラなどでざわついていた。カメラから離れて見ていたら、一つ前の便ではあるが、42日挙式予定のスピードスケートの清水選手がやってきた。拍手しながら「おめでとう」と言い、手を差し出したら、夫婦ともども握手をしてくれた。握手をしたのは女房と娘だけだったとのこと。


 さて、ハワイは「ダイヤモンドヘッド」から眺める青い海は最高だった。それと「ハナウマ湾」、これはきれいな海水の中、目の前を魚がいくらでも泳いでいる。


 もう一つ、雨がよく降り、そしてすぐに止む。するとそこに虹が出る。虹がしょっちゅう見られる。最初は感激したが、そのうち慣れっこ。用意したこづかいは娘にいっぱい使われてしまったとのこと。
 
(単なる雑談でスマン、でもハワイに行くのと同じく「気晴らし」とて読んでもらえたか?)

原典講読『神の愛と知恵』 394

 

QUOD EX CORRESPONDENTIA CORDIS CUM VOLUNTATE


 ET INTELLECTUS CUM PULMONE,


 SCIRI POSSINT OMNIA QUAE DE VOLUNTATE ET INTELLECTU,


 SEU DE AMORE ET SAPIENTIA,


 ITA QUAE DE ANIMA HOMINIS, SCIRI POSSUNT.


意志と心臓の対応から、また肺と理解力の〔対応から〕


すべてのことが知られることができること


それらは意志と理解力について


こうしてそれら人間の霊魂について、知られることができる


 


(1) 原文


394.  In orbe erudito sudarunt multi in inquisitione de anima; sed quia nihil sciverunt de mundo spirituali, et de statu hominis post mortem, non potuerunt aliter quam condere hypotheses, non de anima qualis est, sed de operatione ejus in corpus: de anima qualis est, non potuerunt aliam ideam habere, quam sicut de purissimo quodam in aethere, et de ejus continente quam sicut de aethere. De hoc tamen non ausi sunt nisi pauca vulgare, ne aliquid naturale animae addicarent, scientes quod anima spiritualis sit. Nunc quia ita conceperunt animam, et tamen notum illis fuit, quod anima operetur in corpus, et producat omnia ejus, quae ad sensum et ad motum ejus se referunt, ideo sudarunt, ut dictum est, in inquisitione de operatione animae in corpus, quam quidam dixerunt fieri per influxum, et quidam per harmoniam. Sed quia sic non aliquid detectum est, in quo mens, quae videre vult num ita sit, acquiescere potest, ideo mihi datum est loqui cum angelis, et per illorum sapientiam de ea re illustrari; ex qua hoc est: quod anima hominis, quae vivit post mortem, sit ejus spiritus, et quod ille sit in perfecta forma homo, et quod hujus anima sit voluntas et intellectus, et quod horum anima sit amor et sapientia a Domino, et quod haec duo sint quae faciunt vitam hominis, quae a solo Domino est; et quod Dominus faciat propter receptionem Ipsius ab homine, ut vita appareat sicut sit hominis. Sed ne homo vitam addicat sibi ut suam, et sic se a receptione Ipsius subducat, etiam Dominus docuit quod omne amoris quod vocatur bonum, et omne sapientiae quod vocatur verum, sit ab Ipso, et nihil eorum ab homine; et quia illa duo sunt vita, quod omne vitae, quod vita, sit ab Ipso.


 


(2) 直訳


In orbe erudito sudarunt multi in inquisitione de anima; 学問の世界の中で、多くの者は霊魂について調査の中で汗をかいた(精いっぱい努力した)


sed quia nihil sciverunt de mundo spirituali, et de statu hominis post mortem, non potuerunt aliter quam condere hypotheses, non de anima qualis est, sed de operatione ejus in corpus: しかし、霊界について何も知らなかったので、また死後の人間の状態について、仮説を立てること以外に異なってできなかった、霊魂がどんなものであるかについてでなく、しかし身体の中のその働きについて。


de anima qualis est, non potuerunt aliam ideam habere, quam sicut de purissimo quodam in aethere, et de ejus continente quam sicut de aethere. 霊魂がどんなものであるかについては、他の観念を持つことができなかった、エーテルの中の何か最も純粋なものについてのような〔観念〕以外に、またその容器についてはエーテルについてのような〔観念〕以外に。


De hoc tamen non ausi sunt nisi pauca vulgare, ne aliquid naturale animae addicarent, scientes quod anima spiritualis sit. それでも、そのことについて、大胆ではなかった、少しのものを公けにすることでないなら、自然的な何らかのものを霊魂に引き寄せないように、霊魂は霊的なものであることを知っていて。


Nunc quia ita conceperunt animam, et tamen notum illis fuit, quod anima operetur in corpus, et producat omnia ejus, quae ad sensum et ad motum ejus se referunt, ideo sudarunt, ut dictum est, in inquisitione de operatione animae in corpus, quam quidam dixerunt fieri per influxum, et quidam per harmoniam. それで、このように霊魂を〔その観念を〕抱いたので、またそれでも彼らによく知られていた〔ので〕、霊魂が身体の中で活動する、またそのすべてを生み出すこと、それらはその感覚と運動に関係する、それゆえ、汗をかいた(精いっぱい努力した)、言われたように、身体の中で霊魂の働くことについての調査の中で、それをある者は流入によって行なわれると言った、またある者は調和によって☆。


☆ これは著作『霊魂と肉体の交流(について)』に詳しく述べられています。


Sed quia sic non aliquid detectum est, in quo mens, quae videre vult num ita sit, acquiescere potest, ideo mihi datum est loqui cum angelis, et per illorum sapientiam de ea re illustrari; しかし、このように何も明らかにされないので、その〔者の〕心の中に、それはこのようであるかどうか見ることを欲する、満足する(納得する)ことができる、それゆえ、私に天使たちと話すことが与えられた、また彼らによってそれらの事柄について照らされること(説明されること)


ex qua hoc est: それらから〔のものは〕これである。


quod anima hominis, quae vivit post mortem, sit ejus spiritus, et quod ille sit in perfecta forma homo, et quod hujus anima sit voluntas et intellectus, et quod horum anima sit amor et sapientia a Domino, et quod haec duo sint quae faciunt vitam hominis, quae a solo Domino est; 人間の霊魂は、それは死後に生きる、彼の霊であること、またそれは完全な人間の形の中にあること、またこの霊魂は意志と理解力であること、またこれらの霊魂は主からの愛と知恵であること、またこれら二つのものであること、それらは人間の霊魂をつくる、それらは主だけからのものであること。


et quod Dominus faciat propter receptionem Ipsius ab homine, ut vita appareat sicut sit hominis. また主は人間によりその方(ご自分)が受け入れらるためにすること、いのちが人間のものであるように見えるように。


Sed ne homo vitam addicat sibi ut suam, et sic se a receptione Ipsius subducat, etiam Dominus docuit quod omne amoris quod vocatur bonum, et omne sapientiae quod vocatur verum, sit ab Ipso, et nihil eorum ab homine; しかし、人間がいのちを、自分もののように自分自身に付加しないように、またこうして自分自身をその方を受け入れることから退く〔ないように〕、さらにまた、主は教えた、愛のすべてのものは、それは善と呼ばれる、また知恵のすべてのものは、それは真理と呼ばれる、その方からである、またそれらの何も人間からでないこと。


et quia illa duo sunt vita, quod omne vitae, quod vita, sit ab Ipso. またそれら二つはいのちであるので、いのちのすべてのものは、それはいのち〔である〕、その方からであること。


 


(3) 訳文


394. 学界で、多くの者は霊魂について調べて精いっぱいの努力をした。しかし、霊界について、また死後の人間の状態について何も知らなかったので、霊魂がどんなものであるかについてではなく、身体の中でのその働きについて仮説を立てることしかできなかった。霊魂がどんなものであるかについては、エーテルの中の何か最も純粋なもの、またその容器についてはエーテルのような考えしか持つことができなかった。それでも、霊魂は霊的なものであることを知っていて、霊魂に自然的な何らかのものを引き寄せないように、そのことについては、少しだけ公けにする以上には大胆になれなかった。それで、霊魂についてこのような考えを抱き、またそれでも彼らに霊魂が身体の中で活動し、また感覚と運動に関係するすべてを生み出すことがよく知られていたので、いま述べたように 身体の中で霊魂が働くことについて調べることに精いっぱいの努力をし、ある者は流入によって、またある者は調和によって行なわれる、と言った。しかし、霊魂がどのようなものであるか知ろうとする者を満足させることができるものは、このように何も明らかにされないので、それゆえ、天使たちと話し、また彼らによってそれらの事柄について照らされることが私に与えられた。


 それらは次のものである。死後に生きる人間の霊魂は彼の霊であること、またそれは完全な人間の形をしていること、またこの霊魂は意志と理解力であること、またこれらの霊魂は主からの愛と知恵であること、また人間の霊魂をつくるものはこれら二つのものであり、それらは主だけからのものであること。また主は、人間によりご自分が受け入れらるために、いのちが人間のものであるように見えるようにされること。しかし、人間がいのちを、自分ものとして自分自身に付加し、こうして自分自身をその方を受け入れることから退けないように、主は、善と呼ばれる愛のすべてのものは、また真理と呼ばれる知恵のすべてのものは、ご自分からであり、またそれらの何も人間からでないことまたそれら二つものはいのちであるので、いのちである、いのちのすべてのものはご自分からであることも教えられた。