原典講読『神の愛と知恵』 418, 419

 

(1) 原文


418.  Communis opinio est, quod sapientia faciat hominem; quare cum audiunt aliquem sapienter loqui aut docere, credunt quod talis sit; immo ipse de se ita credit tunc; quia cum in coetu loquitur et docet, cogitat ex memoria, et si mere naturalis est, ex amoris sui superficie, quae est affectio honoris, gloriae et lucri; at vero idem cum solus est, ex interiore amore sui spiritus cogitat, et tunc non sapienter, sed quandoque insane. Ex his constare potest, quod nemo ex sapiente loquela judicandus sit, sed ex vita ejus; hoc est, non ex sapiente loquela separata a vita, sed ex sapiente loquela conjuncta vitae. Per vitam intelligitur amor; quod amor sit vita, supra ostensum est.


 


(2) 直訳


Communis opinio est, quod sapientia faciat hominem; 一般の(普通の)見解である、知恵が人間をつくること。


quare cum audiunt aliquem sapienter loqui aut docere, credunt quod talis sit; それゆえ、ある者を聞くとき、賢明に話すことと教えること、このようなものであることを信じる。


immo ipse de se ita credit tunc; 実に(というよりは)、その者自身が、自分自身についてこのように信じている、その時。


quia cum in coetu loquitur et docet, cogitat ex memoria, et si mere naturalis est, ex amoris sui superficie, quae est affectio honoris, gloriae et lucri; 集団の中で話し、教えるとき、記憶から考えるので、またもし〔その者が〕単に自然的であるなら、自分の愛の表面から、それは名誉、称賛、また利益の情愛である。


at vero idem cum solus est, ex interiore amore sui spiritus cogitat, et tunc non sapienter, sed quandoque insane. しかし、けれども、同じ者がただひとりでいるとき、自分の霊の内的な愛から考える、またその時、賢明に〔考え〕ない、しかし、時々、狂って。


Ex his constare potest, quod nemo ex sapiente loquela judicandus sit, sed ex vita ejus; これらから明らかにすることができる、だれも賢明に話すことから判断を下されないこと、しかし、彼のいのち(生活)から。


hoc est, non ex sapiente loquela separata a vita, sed ex sapiente loquela conjuncta vitae. すなわち、いのち(生活)から分離した賢明な話しからでない、しかし、いのち(生活)に結合した賢明な話しから。


Per vitam intelligitur amor; いのち(生活)によって愛が意味される。


quod amor sit vita, supra ostensum est. 愛がいのちであることは、上に示された。


 


(3) 訳文


418. 知恵が人間をつくる、とは一般の見解である。それゆえ、ある者が賢明に話し、教える、と聞くとき、彼をそのようなものである、と信じる。というよりは、その時、その者自身が自分をそのように信じている。集まりの中で話し、教えるとき、記憶から、またもしその者が単に自然的であるなら、名誉、称賛、また利益への情愛である自分の愛の表面から考えるからである。けれども、同じ者がただひとりでいるとき、自分の霊の内的な愛から考え、その時、賢明に考ず、時々は狂って考える。これらから、だれも賢明に話すことからでく、彼の生活から、すなわち、い生活から乖離した賢明な話し方からでなく、生活に結びついた知恵のある話しから判断されることを明らかにすることができる。生活によって愛が意味される。愛がいのち(生活)であることは、前に示された。


 


(1) 原文


419.  (xvi.) Quod amor seu voluntas purificetur in intellectu, si simul elevantur. Homo ex nativitate non amat nisi se et mundum, nam non aliud coram oculis ejus apparet, et inde non aliud in animo ejus versatur; et hic amor est naturalis corporeus, et vocari potest materialis; et praeterea ille amor factus est impurus ex separatione amoris caelestis ab eo apud parentes. Hic amor ab impuritate sua non separari potest, nisi homini facultas sit elevandi intellectum in lucem caeli, ac videre quomodo victurus est, ut amor ejus una cum intellectu in sapientiam elevari possit. Per intellectum videt amor, hoc est, homo, quaenam mala sunt quae amorem inquinant et conspurcant; et quoque videt, quod si illa mala ut peccata fugit et aversatur, amet illa quae malis illis opposita sunt, quae omnia sunt caelestia; tum etiam videt media, per quae mala illa ut peccata fugere et aversari possit. Hoc videt amor, hoc est, homo per usum facultatis elevandi intellectum suum in lucem caeli, ex qua sapientia. Tunc quantum amor primo loco ponit caelum, et secundo mundum, et simul quantum primo loco ponit Dominum, et secundo semet, tantum amor defaecatur ab immundis suis, et purificatur; hoc est, tantum elevatur in calorem caeli, et conjungitur luci caeli, in qua est intellectus, et fit conjugium, quod vocatur conjugium boni et veri, hoc est, amoris et sapientiae. Quisque potest intellectu comprehendere, et rationaliter videre, quod quantum quis fugit et aversatur furta et defraudationes, tantum amet sinceritatem, rectitudinem et justitiam; tum quantum quis fugit et aversatur vindictas et odia, tantum amet proximum; ut et quantum quis fugit et aversatur adulteria, tantum amet castitatem, et sic porro. Immo vix aliquis cognoscit quid caeli et quid Domini est in sinceritate, rectitudine, justitia, amore erga proximum, castitate, et in reliquis amoris caelestis affectionibus, prius quam removerat eorum opposita. Cum removerat opposita, tunc in illis est, et ex illis cognoscit et videt illas; interea est sicut velamen interpositum, quod quidem lucem caeli ad amorem transmittit, sed quia conjugem sapientiam non in eo gradu amat, non recipit illam, immo forte redarguit et increpat illam, dum ex elevatione redit; sed usque adblanditur per id, quod sapientia intellectus sui possit inservire honori, gloriae aut lucro pro medio; at tunc primo loco ponit semet et mundum, et secundo Dominum et caelum; et quod secundo loco ponitur, tantum amatur quantum inservit; et si non inservit, abdicatur et rejicitur; si non prius, usque post mortem. Ex his nunc constat veritas, quod amor seu voluntas purificetur in intellectu, si simul elevantur.


 


(2) 直訳


(xvi.) Quod amor seu voluntas purificetur in intellectu, si simul elevantur.- (xvi.) 愛または意志は理解力の中で清められること、もし一緒に高揚されるなら―


Homo ex nativitate non amat nisi se et mundum, nam non aliud coram oculis ejus apparet, et inde non aliud in animo ejus versatur; 人間は出生から自分と世以外に愛さない、なぜなら、彼の目の前に他のものは見られないから、またここから彼のアニムス()中に他のものは存在しない〔から〕。


et hic amor est naturalis corporeus, et vocari potest materialis; またこの愛は肉体的な自然的なものである、また物質的なものと呼ばれることができる。


et praeterea ille amor factus est impurus ex separatione amoris caelestis ab eo apud parentes. またさらに、その愛は不純なものにされる☆、両親のもとのそれ〔愛〕による天界の愛の分離から。


facioの受動態がfactum estです、それで長島訳「不純なものでした」やや焦点がずれています、また柳瀬訳「両親の愛の中に不純なものとなっている」は意味不明の誤訳です。


Hic amor ab impuritate sua non separari potest, nisi homini facultas sit elevandi intellectum in lucem caeli, ac videre quomodo victurus est, ut amor ejus una cum intellectu in sapientiam elevari possit. この愛は自分の不潔(不純)から分離されることはできない、人間に理解力を天界の光の中へ高揚させる能力がないなら、そしてどのように生きるべきか見ること、その愛が理解力と一緒に知恵の中に高揚されることができるように。


Per intellectum videt amor, hoc est, homo, quaenam mala sunt quae amorem inquinant et conspurcant; 理解力によって、愛は、すなわち、人間は見る、悪がだれであるか、それは愛を不潔にする、また汚す。


et quoque videt, quod si illa mala ut peccata fugit et aversatur, amet illa quae malis illis opposita sunt, quae omnia sunt caelestia; またまた見る、もしその愛を罪として避け、また退けるなら、それらを愛すること、それはその悪に反するものである、それらはすべてのものである、天界的なもの。


tum etiam videt media, per quae mala illa ut peccata fugere et aversari possit. さらに、手段もまた見る、それらによってその悪を罪として避けることと退けることができる。


Hoc videt amor, hoc est, homo per usum facultatis elevandi intellectum suum in lucem caeli, ex qua sapientia. このことを愛は、すなわち、人間は見る、自分の理解力を天界の光の中へ高揚させる能力の使用(役立ち)よって、それ〔光〕から知恵〔がある〕。


Tunc quantum amor primo loco ponit caelum, et secundo mundum, et simul quantum primo loco ponit Dominum, et secundo semet, tantum amor defaecatur ab immundis suis, et purificatur; その時、愛がどれだけ第一の位置に天界を置くか、また第二〔の位置〕に世を、また同時にどれだけ第一の位置に主を〔置くかによって〕、また第二〔の位置〕に自分自身を、それだけ愛は自分の不潔なものから浄化され、また清められる。


hoc est, tantum elevatur in calorem caeli, et conjungitur luci caeli, in qua est intellectus, et fit conjugium, quod vocatur conjugium boni et veri, hoc est, amoris et sapientiae. すなわち、それだけ天界の熱の中に高揚される、また天界の光に結合される、その中に理解力がある、また結婚が行なわれる、それは善と真理の結婚と呼ばれる、すなわち、愛と知恵の。


Quisque potest intellectu comprehendere, et rationaliter videre, quod quantum quis fugit et aversatur furta et defraudationes, tantum amet sinceritatem, rectitudinem et justitiam; それぞれが理解力でつかまえる(理解する)ことができる、また理性的に見ること〔ができる〕、だれかがどれだけ盗みと欺瞞(詐欺)避ける、また退ける、それだけ誠実、正直、また公正を愛すること。


tum quantum quis fugit et aversatur vindictas et odia, tantum amet proximum; さらにだれかがどれだけ復讐と憎しみを避け、また退ける〔かによって〕、それだけ隣人を愛する。


ut et quantum quis fugit et aversatur adulteria, tantum amet castitatem, et sic porro. 例えばまた、だれかがどれだけ姦淫を避け、また退けるか、それだけ貞潔を愛する、その他。


Immo vix aliquis cognoscit quid caeli et quid Domini est in sinceritate, rectitudine, justitia, amore erga proximum, castitate, et in reliquis amoris caelestis affectionibus, prius quam removerat eorum opposita. 実に(というよりは)、ほとんど何も知らない、何が天界のものであるか、何が主のものか、誠実、正直、個性、隣人に対する愛、貞潔の中に、また天界の愛への他の情愛の中に、それらの反したものを追い払うよりも前に。


Cum removerat opposita, tunc in illis est, et ex illis cognoscit et videt illas; 反するものを追い払うとき、その時、それら〔情愛〕の中にいる、またそれらから知り、それらを見る。


interea est sicut velamen interpositum, quod quidem lucem caeli ad amorem transmittit, sed quia conjugem sapientiam non in eo gradu amat, non recipit illam, immo forte redarguit et increpat illam, dum ex elevatione redit; その間、介在するおおいのような〔ものが〕ある、それは確かに天界の光を愛に通す(伝える)、しかし、配偶者〔である〕知恵をその段階の中で愛さないので、それ〔光〕を受けない、実に(というよりは)、おそらくそれ〔知恵〕を非難する、また叱責する、高揚から戻る時。


sed usque adblanditur per id, quod sapientia intellectus sui possit inservire honori, gloriae aut lucro pro medio; しかし、それでも、それによって誘惑されている、自分の理解力の知恵は名誉、称賛、または利益に役立つことができること、手段として。


at tunc primo loco ponit semet et mundum, et secundo Dominum et caelum; しかし、その時、第一の位置に自分自身と世を置く、また第二〔の位置〕に主と天界を。


et quod secundo loco ponitur, tantum amatur quantum inservit; また第二の位置に置かれるものは、それだけ愛される、どれだけ役立つ(仕える)か〔によって〕。


et si non inservit, abdicatur et rejicitur; またもし役立たない(仕えない)なら、放棄される(否認される)、また追い払われる。


si non prius, usque post mortem. もし〔死ぬ〕前にでないなら、それでも死後に。


Ex his nunc constat veritas, quod amor seu voluntas purificetur in intellectu, si simul elevantur. これらから今や真理☆が明らかである、愛または意志は理解力の中で清められること、もし一緒に高揚されるなら。


veritasは同じ真理でも(事実としての真理でなく←この意味もありますが)主からの真理」「永遠の真理」というニュアンスがあります。


 


(3) 訳文


419. (xvi.) 愛または意志は、もし一緒に高揚されるなら、理解力の中で清められること―


 人間は出生から自分と世以外に愛さない。なぜなら、彼の目の前に他のものは見られず、またここから彼の心の中に他のものは存在しないから。またこの愛は肉体的な自然的なものであり、物質的なものと呼ばれることができる。またさらに、その愛は両親のもとの愛により天界の愛から分離されることによって不純なものにされる。この愛は、人間に理解力を天界の光の中へ高揚させる能力があり、その愛が理解力と一緒に知恵の中に高揚されることができ、そしてどのように生きるべきか知ることができないなら、自分の不純から分離されることはできない。理解力によって、愛は、すなわち、人間は、愛を不潔にし、汚す悪が何であるかを見る。もしその愛を罪として避け、退けるなら、その悪に反するものである天界的なものすべてを愛することもまた見る。さらに、その悪を罪として避け、退けることができる手段もまた見る。このことを愛は、すなわち、人間は、自分の理解力を知恵のもととなる天界の光の中へ高揚させる能力の使用よって見る。愛が第一の位置に天界を置き、また第二の位置に世を置き、同時に第一の位置に主を置き、第二の位置に自分自身を置く時、それだけ愛は自分の不潔なものから浄化され、清められる。すなわち、それだけ天界の熱の中に高揚される、また理解力が含まれる天界の光に結合され、善と真理の結婚、すなわち、愛と知恵の結婚と呼ばれる結婚が行なわれる。


 だれかが盗みと欺瞞避け、退けるほど、それだけ誠実、正直、また公正を愛し、さらにだれかが復讐と憎しみを避け、退けるほど、それだけ隣人を愛し、例えばまた、だれかが姦淫を避け、退けるほど、それだけ貞潔を愛すること、またその他のことを、だれもが理解力で知り、また理性的に見ることができる。というよりは、誠実、正直、個性、隣人に対する愛、貞潔の中に、また天界の愛への他の情愛の中に、天界のものである何かが、主のものである何かがあることを、それらの反するものを追い払うよりも前には、ほとんど何も知らない。反するものを追い払う時、それらの情愛の中にいて、それらから知り、それらことを見る。その間、割り込むおおいのようなものがあり、それは天界の光を愛にまで通過させるが、しかし、配偶者である知恵をその段階の中で愛さないので、それ光を受けない、というよりは、おそらくその知恵が高揚から戻る時、非難し、叱責する。それでも、自分の理解力の知恵は手段として名誉、称賛、または利益に役立つことができる、と誘惑されている。しかし、その時、自分自身と世を第一の位置に、主と天界を第二の位置に置いている。また第二の位置に置かれるものは、どれだけ仕えるかによって、それだけ愛され、もし仕えないなら、放棄され、追い払われる。もし死の前でないなら、死後にそうなる。これらから今や、愛または意志は、もし一緒に高揚されるなら、理解力の中で清められる、という真理が明らかである。

コメントを残す