(1) 原文
366. (iii.) Quod qualis vita est in principiis, talis sit in toto et in qualibet parte ejus.- Hoc ut percipiatur, dicetur ubinam illa principia in cerebris sunt, et quomodo derivantur. Ubinam illa principia in cerebris sunt, patet ex anatomia: ex hac notum est, quod bina cerebra sint, et quod illa continuentur a capite in spinam dorsi; et quod illa consistant ex binis substantiis, quae vocantur substantia corticalis et substantia medullaris; et quod substantia corticalis consistat ex innumerabilibus quasi glandulis, et substantia medullaris ex innumerabilibus quasi fibris. Nunc quia glandulae illae sunt capita fibrillarum, sunt etiam principia illarum; fibrae enim ex illis inchoant, et deinde procedunt, et successive se confasciant in nervos, ac confasciatae seu nervi factae descendunt ad organa sensoria in facie, et ad organa motoria in corpore, et formant illa; consule aliquem scientiae anatomicae peritum, et confirmaberis. Substantia illa corticalis seu glandularis facit superficiem cerebri, tum superficiem corporum striatorum, ex quibus medulla oblongata, et facit medium cerebelli, et quoque medium medullae spinalis: substantia autem medullaris seu fibrillaris ubivis inchoat et procedit exinde, et ex hac sunt nervi, ex quibus omnia corporis: quod ita sit, autopsia docet. Qui haec [1]sciunt vel ex scientia anatomica, vel ex confirmatione ex illis qui in ea scientia sunt, possunt videre, quod vitae principia non alibi sint, quam ubi sunt initia fibrarum, et quod fibrae non possint ex se, sed ex illis pro cedere. Sunt principia seu initia illa, quae apparent ut glandulae, paene innumerabilia; multitudo illorum comparari potest multitudini stellarum in universo; et multitudo fibrillarum ex illis comparari potest multitudini radiorum exeuntium e stellis, et ferunt calorem et lucem illarum in terras. Multitudo glandularum istarum etiam comparari potest multitudini societatum angelicarum in caelis, quae etiam innumerae sunt, et in simili ordine, ut mihi dictum est; et multitudo fibrillarum exeuntium ex illis glandulis comparari potest spiritualibus veris et bonis, quae similiter sicut radii exinde defluunt. Inde est, quod homo sit sicut universum, et sicut caelum in minima forma; ut supra passim dictum et ostensum est. Ex his constare potest, quod qualis vita est in principiis, talis sit in principiatis; seu qualis vita est in suis primis in cerebris, talis sit in ortis ex illis in corpore.
[1] sciunt pro “scit”
(2) 直訳
(iii.) Quod qualis vita est in principiis, talis sit in toto et in qualibet parte ejus.- (iii.) 源(原理)の中でいのちがどのようなものであるか〔によって〕、全体の中で、またそれぞれの部分の中でそのようなものであること。
Hoc ut percipiatur, dicetur ubinam illa principia in cerebris sunt, et quomodo derivantur. このことが知覚されるために、その源(原理)が脳の中にどこにあるか、またどのように導かれる(派生する)か言われる。
Ubinam illa principia in cerebris sunt, patet ex anatomia: その源(原理)が脳の中にどこにあるかは、解剖から明らかである。
ex hac notum est, quod bina cerebra sint, et quod illa continuentur a capite in spinam dorsi; このことからよく知られている、二つの脳があること、またそれらは頭から背中の脊柱の中に続いている(伸びる)こと。
et quod illa consistant ex binis substantiis, quae vocantur substantia corticalis et substantia medullaris; またそれらは二つの実体(物質)から構成されること、それらは皮質の実体(物質)と髄質の実体(物質)と呼ばれる。
et quod substantia corticalis consistat ex innumerabilibus quasi glandulis, et substantia medullaris ex innumerabilibus quasi fibris. また皮質の実体(物質)は無数の腺のようなものから構成されること、また髄質の実体(物質)は無数の繊維のようなものから。
Nunc quia glandulae illae sunt capita fibrillarum, sunt etiam principia illarum; そこで、それらの腺は小繊維の頭であるので、それらの源(原理)でもある。
fibrae enim ex illis inchoant, et deinde procedunt, et successive se confasciant in nervos, ac confasciatae seu nervi factae descendunt ad organa sensoria in facie, et ad organa motoria in corpore, et formant illa;
というのは、それらから繊維が始まるから、またその後(続いて)発出する、また引き続いて(連続的に)神経の中に束ねられる、そして束ねられたもの、すなわち、つくられた神経は顔の中の感覚器官の中に、また身体の中の運動器官の中に下る、またそれらを形作る。
consule aliquem scientiae anatomicae peritum, et confirmaberis. 助言を求めよ、解剖学の知識に熟練しただれかに、するとあなたは確信するであろう。
Substantia illa corticalis seu glandularis facit superficiem cerebri, tum superficiem corporum striatorum, ex quibus medulla oblongata, et facit medium cerebelli, et quoque medium medullae spinalis: その皮質のあるいは腺の実体(物質)は脳の表面をつくる、さらに線条体☆の表面を〔つくる〕、それらから延髄が、また小脳の中心をつくる、また脊髄の中心もまた。
☆ 線条体:大脳白質の深部にあり、尾状核とレンズ核とからなる(大辞林)。よくわかりませんが、脳の構成要素ですね。
substantia autem medullaris seu fibrillaris ubivis inchoat et procedit exinde, et ex hac sunt nervi, ex quibus omnia corporis: しかしながら、髄質のあるいは小繊維の実体(物質)はどこでもこのゆえに始まる、また発出する、またこれから神経がある、それらから身体のすべてのもの〔がある〕。
quod ita sit, autopsia docet. このようであることは、解剖が教える。
Qui haec [1]sciunt vel ex scientia anatomica, vel ex confirmatione ex illis qui in ea scientia sunt, possunt videre, quod vitae principia non alibi sint, quam ubi sunt initia fibrarum, et quod fibrae non possint ex se, sed ex illis pro cedere. これらのことを知っている者は、あるいは解剖学の知識から、あるいは彼らからの確信(確証)から、それらの知識の中にいる者たち、見ることができる、いのちの源(原理)が他のところにないこと、そこに繊維の始まりがある以外の、また繊維はそれ自体から〔始まることは〕できないこと、しかし、それら〔源〕から、与えられることとして。
Sunt principia seu initia illa, quae apparent ut glandulae, paene innumerabilia; それらの源(原理)、すなわち、始まりは、それらは腺のように見える、ほとんど無数である。
multitudo illorum comparari potest multitudini stellarum in universo; それらの数が大きいことは、宇宙の中の小さな星の数の大きいことにたとえることができる。
et multitudo fibrillarum ex illis comparari potest multitudini radiorum exeuntium e stellis, et ferunt calorem et lucem illarum in terras. またそれらからの小繊維の数が大きいことは小さな星から出てくる光線の数の大きいことにたとえることができる、地の中にそれらの熱と光をもたらす。
Multitudo glandularum istarum etiam comparari potest multitudini societatum angelicarum in caelis, quae etiam innumerae sunt, et in simili ordine, ut mihi dictum est; それらの腺の数の大きいこともまた天界の中の天使たちの社会の数の大きいことにたとえることができる、それらもまた無数にある、また同様の秩序の中に☆、私に言われたように。
☆ 「同様に秩序の中にある」とは、「腺」と同様に「天界の社会」も、ということでしょう。
et multitudo fibrillarum exeuntium ex illis glandulis comparari potest spiritualibus veris et bonis, quae similiter sicut radii exinde defluunt. またそれらの腺から出てくる小繊維の数の大きいことは霊的な真理と善にたとえることができる、それらは同様に光線のようにこのゆえに流れ下る。
Inde est, quod homo sit sicut universum, et sicut caelum in minima forma; ここからである、人間が最小の形の全世界のようであること、また天界のよう〔であること〕。
ut supra passim dictum et ostensum est. 上にしばしば言われ、示されたように。
Ex his constare potest, quod qualis vita est in principiis, talis sit in principiatis; これらから明らかにすることができる、源(原理)の中でいのちがどのようなものであるか〔によって〕、(原理から)派生したものの中でそのようであること。
seu qualis vita est in suis primis in cerebris, talis sit in ortis ex illis in corpore. すなわち、いのちがどのようなものであるか〔によって〕、その最初のもの中で脳の中で、起源の中でそのようである、それらから、身体の中で。
[1] sciunt pro “scit” 原注[1] 「scit」の代わりにsciunt
(3) 訳文
366. (iii.) いのちが源でどのようなものであるかによって、全体の中でも、またそれぞれの部分の中でも、そのようなものであること。
このことが知覚されるために、その源が脳の中にどこにあるか、またどのように派生するか述べよう。その源が脳の中のどこにあるかは、解剖から明らかである。解剖からは、二つの脳があり、それらが頭から背中の脊柱に続いていること、またそれらは二つの皮質と髄質と呼ばれる物質から構成されること、皮質は無数の腺のようなものから、また髄質は無数の繊維のようなものから構成されることがよく知られている。
そこで、それらの腺は小繊維の頭であるので、それらの源でもある。というのは、それらから繊維が始まり、続いて発出し、また引き続いて神経の中に束ねられ、そして束ねられたもの、すなわち、神経は顔の中の感覚器官の中に、また身体の中の運動器官の中に下り、それらを形作るからである。解剖学の知識に習熟しただれかに助言を求めてみよ、あなたは確信するであろう。
その皮質あるいは腺の物質は脳の表面を、さらに延髄のもとである線条体の表面をつくり、また小脳の中心を、脊髄の中心もつくる。しかし、髄質のあるいは小繊維の物質はどこでもここから始まり、発出し、またこれから神経があり、それらから身体のすべてのものがある。解剖からは、このようであることがわかっている。
解剖学の知識から、あるいはそれらの知識をもつ者たちからの確証から、これらのことを知っている者は、、いのちの源が繊維の始まりがあるところ以外にないこと、また繊維はそれ自体から始まることはできず、源から与えられることを知ることができる。
腺のように見えるそれらの源、すなわち始まりは、ほとんど無数である。それらがおびただしいことは、宇宙の中の小さな星のおびただしさにたとえることができる。またそれらからの小繊維がおびただしいことは小さな星から出てきて、地に熱と光をもたらす光線のおびただしさにたとえることができる。それらの腺がおびただしいことも、私に言われたように、〔腺と〕同様の秩序の中にある天界の中の天使たちの社会のおびただしさにたとえることができる。またそれらの腺から出てくる小繊維のおびだたしいことは霊的な真理と善にたとえることができる、それらは同様に光線のようにそこから流れ下る。ここから、前にしばしば言われ、示されたように、人間は最小の形の全世界のようであり、また天界のようである。
これらから、いのちが源の中でどのようなものであるかによって、派生したものの中でそのようであること、すなわち、いのちがどのようなものであるかによって、その最初のもの中で、脳の中で、起源の中で、それらから、身体の中でそのようであることを明らかにすることができる。