原典講読『神の愛と知恵』 351

 

(1) 原文


351.  Illi qui credunt Divinam operationem in singulis naturae, possunt ex permultis, quae in natura vident, se confirmare pro Divino, aeque, immo plus, quam illi qui se confirmant pro natura; illi enim qui se confirmant pro Divino, attendunt ad mirabilia quae conspiciuntur in productionibus tam vegetabilium quam animalium. In productionibus vegetabilium: quod ex seminulo jacto in terram exeat radix, per radicem caulis, ac successive frondes, folia, flores, fructus, usque ad nova semina; prorsus sicut semen sciret ordinem successionis, aut processum quo se renovaturum sit. Quis rationalis cogitare potest, quod sol, qui est purus ignis, hoc sciat, aut quod possit indere calori suo et luci suae, ut talia efficiat, tum quod possit formare mirabilia in illis, ac intendere usum? Homo, cui rationale elevatum est, cum illa videt et expendit, non potest aliter cogitare, quam quod sint ab Ipso, cui infinita sapientia est, ita a Deo. Illi qui agnoscunt Divinum, id quoque vident et cogitant; at illi qui non agnoscunt, id non vident et cogitant, quia non volunt; et sic demittunt rationale suum in sensuale, quod omnes ideas suas trahit ex lumine in quo sunt sensus corporis, ac fallacias illorum confirmat, dicendo, “Numne vides solem per calorem suum et lucem suam haec operantem? Quid est id quod non vides? num est aliquid?” Illi qui se confirmant pro Divino, attendunt ad mirabilia quae conspiciuntur in productionibus animalium: ut hic solum memorem in ovis; quod in illis lateat pullus in suo semine seu inchoamento cum omni requisito usque ad exclusionem, et quoque cum omni progressione post exclusionem usque ut fiat avis aut volatile in forma genitoris; et si attendit ad formam, quod illa talis sit, ut non possit, si alte cogitat, quam in stuporem venire, ut quod in minimis eorum sicut in maximis, immo in invisibilibus sicut in visibilibus, sint organa sensuum, quae sunt visus, [auditus,] [1]odoratus, gustus, tactus, tum organa motuum quae sunt musculi, volant enim et gradiuntur, ut et viscera circum corda et pulmones, quae actuantur a cerebris. Quod vilia insecta etiam talibus gaudeant, notum est ab anatome illorum a quibusdam descripta, imprimis a Swammerdamo in ejus Bibliis Naturae. Qui omnia naturae adscribunt, illi quidem vident talia, sed cogitant modo quod sint, et dicunt quod natura producat, et hoc dicunt quia averterunt mentem a cogitando de Divino; et qui averterunt se a cogitando de Divino, dum vident mirabilia in natura, non possunt rationaliter, minus spiritualiter cogitare; sed cogitant sensualiter et materialiter; et tunc cogitant in natura ex natura, et non supra illam, similiter ut faciunt illi qui in inferno sunt; solum cum differentia a bestiis, quod rationalitate polleant, hoc est, quod possint intelligere, et sic aliter cogitare [2]si velint.


[1] odratus pro “odoris” [2] si pro “se”


 


(2) 直訳〔ここは『結婚愛』416番、『真のキリスト教』121, 2, 3で引用されています〕


Illi qui credunt Divinam operationem in singulis naturae, possunt ex permultis, quae in natura vident, se confirmare pro Divino, aeque, immo plus, quam illi qui se confirmant pro natura; 彼ら、自然の個々のものの中に神的な働きを信じる者たちは、非常に多くのものから、それらを自然の中に見る、神性のために確信する、等しく、実により多く、彼ら以上に、自然のために確信する者ら。


illi enim qui se confirmant pro Divino, attendunt ad mirabilia quae conspiciuntur in productionibus tam vegetabilium quam animalium. というのは、彼ら、神性のために確信する者たちは、驚くべきものに留意する(心を向ける)、それらは植物と同様に動物の産出の中に見られる。


In productionibus vegetabilium: 「植物の産出の中では」―


quod ex seminulo jacto in terram exeat radix, per radicem caulis, ac successive frondes, folia, flores, fructus, usque ad nova semina; 地の中に投げられた小さな種から根が出ること、根によって茎()、そして連続的に枝、葉、花、果実、新しい種まで。


prorsus sicut semen sciret ordinem successionis, aut processum quo se renovaturum sit. 完全に種が連続の順序を知っているように、または過程を、それによってそれ自体が新しくされる。


Quis rationalis cogitare potest, quod sol, qui est purus ignis, hoc sciat, aut quod possit indere calori suo et luci suae, ut talia efficiat, tum quod possit formare mirabilia in illis, ac intendere usum? 理性的な者〔の〕だれが考えることができるか? 太陽が、それは純粋な火である、このことを知っていること、またはその熱とその光で植え付ける(与える)ことができること、このようなものを引き起こすような、さらにそれら〔植物〕の中に驚くべきものを形作ることができること、そして役立ちを目指す(意図する)こと〔ができる〕。


Homo, cui rationale elevatum est, cum illa videt et expendit, non potest aliter cogitare, quam quod sint ab Ipso, cui infinita sapientia est, ita a Deo. 人間は、その者に理性が高揚されている、それらのものを見、また熟考するとき、異なって考えることができない、その方からであること以外に、その者に無限の知恵がある、このよう(したがって)から。


Illi qui agnoscunt Divinum, id quoque vident et cogitant; 彼ら、神性を認める者たちは、そのこともまた見る、また考える。


at illi qui non agnoscunt, id non vident et cogitant, quia non volunt; しかし、彼ら、神性を認めない者らは、そのことを見〔ない〕、また考えない、欲しないので。


et sic demittunt rationale suum in sensuale, quod omnes ideas suas trahit ex lumine in quo sunt sensus corporis, ac fallacias illorum confirmat, dicendo, “Numne vides solem per calorem suum et lucem suam haec operantem? Quid est id quod non vides? num est aliquid?” またこうして自分の理性を感覚による認識力の中に降ろす、自分のすべての観念を(弱々しい)光から得る、その中に身体の感覚がある、そして彼らの欺き(誤り)確信する、言って、「あなたは太陽がその熱とその光によってこれらの働きを生み出しているのを見ないか? それは何か、あなたが見ないもの?☆ 何らかのものであるのかどうか?」


蛇足ながら、この文を説明すれば「あなたが(太陽のように目に見えるものでなく)に見えないもの(の働きである)と主張する、その目に見えないとは何か。(空想の産物ではないのか)」です。


Illi qui se confirmant pro Divino, attendunt ad mirabilia quae conspiciuntur in productionibus animalium: 彼ら、神性のために確信する者たちは、驚くべきものに留意する(心を向ける)、それらは「動物の産出」の中に見られる―


ut hic solum memorem in ovis; 例えば、このことを私は卵の中だけ言及する(話しに出す)


quod in illis lateat pullus in suo semine seu inchoamento cum omni requisito usque ad exclusionem, et quoque cum omni progressione post exclusionem usque ut fiat avis aut volatile in forma genitoris; それら〔卵〕の中にひなが隠れている、その種または始まりの中に、すべての必要なものとともに、孵化まで、またすべての発達するものとともに、孵化後、鳥または飛ぶ動物が親の形になるようにまで。


et si attendit ad formam, quod illa talis sit, ut non possit, si alte cogitat, quam in stuporem venire, ut quod in minimis eorum sicut in maximis, immo in invisibilibus sicut in visibilibus, sint organa sensuum, quae sunt visus, [auditus,] [1]odoratus, gustus, tactus, tum organa motuum quae sunt musculi, volant enim et gradiuntur, ut et viscera circum corda et pulmones, quae actuantur a cerebris. またもし形に留意する(心を向ける)なら、それらがこのようであること、できないこと(ように)、もし深く考えるなら、茫然自失の中にやって来ること以外に、またそれら〔(動物の)形〕の最小のものの中に最大のものの中のように、実に、目に見えないものの中に、見えるもののように、感覚器官があること(ように)、それらは視覚、(聴覚)、嗅覚、味覚、触覚、さらに運動器官、それらは筋肉である、というのは飛び、歩くから、そのようにまた、心臓と肺のまわりの内臓、それらは脳により活動させられる。


Quod vilia insecta etiam talibus gaudeant, notum est ab anatome illorum a quibusdam descripta, imprimis a Swammerdamo in ejus Bibliis Naturae. 卑しい(下等な)昆虫もまたこのようなものを授けられていることは、ある者により記述された彼らの解剖によりよく知られている、特に、スワンメルダム☆により、彼の『自然の聖書』の中で。


スワンメルダム(1637-80)はオランダの博物学者。昆虫の内部構造を解剖学的に研究し、発生の様態に基づいて昆虫の分類を行なう。主著『自然の聖書』(1737-38)(死後に出版)


Qui omnia naturae adscribunt, illi quidem vident talia, sed cogitant modo quod sint, et dicunt quod natura producat, et hoc dicunt quia averterunt mentem a cogitando de Divino; すべてのものを自然に帰する者は、彼らは確かにこのようなものを見る、しかし、単に考える、存在すること、また言う、自然が生み出すこと、またこのことを言う、心を神性について考えることからそらせたので。


et qui averterunt se a cogitando de Divino, dum vident mirabilia in natura, non possunt rationaliter, minus spiritualiter cogitare; また心を神性について考えることからそらせた者らは、自然の中の驚くべきことを見る時、理性的に、なおさら(まして)霊的に考えることができない。


sed cogitant sensualiter et materialiter; しかし、感覚的にまた物質的に考える。


et tunc cogitant in natura ex natura, et non supra illam, similiter ut faciunt illi qui in inferno sunt; またその時、自然から自然の中で考える、またそれ〔自然〕を越えない、彼らが行なうようにと同様に、地獄の中にいる者ら。


solum cum differentia a bestiis, quod rationalitate polleant, hoc est, quod possint intelligere, et sic aliter cogitare [2]si velint. 単なる獣からの相違をもって、推理力を授けられていること、すなわち、理解することができること、こうしてもし欲するなら異なって考えること〔ができる〕。


[1] odratus pro “odoris” 原注[1] odoris」の代わりにordatus


[2] si pro “se” 原注[2] se」の代わりにsi


 


(3) 訳文


351. 自然の個々のものの中に神的な働きを信じる者たちは、自然の中に見る非常に多くのものから、自然を確信する者らと等しく、実に、彼ら以上に神性を確信する。神性を確信する者たちは、植物と同じく動物の産出の中に見られる驚くべきものに心を向けるからである


 「植物の産出」の中では―地の中に投げられた小さな種から根が出て、根によって茎()、そして連続的に枝、葉、花、果実、新しい種まで、完全に種がこの連続する順序を、またはそれ自体が新しくされる過程を知っているかのようである。理性的な者でだれが、純粋な火である太陽は、自分の熱と光で、このようなことを引き起こし、さらにそれら〔植物〕の中に驚くべきものを形作り、そうして役立ちを目指すことを〔植物に〕与えることができることを知っている、と考えることができるのか?  理性が高揚されている人間なら、それらのものを見、また熟考するとき、無限の知恵がある方から、したがって神からとしか考えることができない。神性を認める者たちは、そのこともまた知り、また〔そのように〕考えている。しかし、神性を認めない者らは、欲しないので、そのことを知らないし、また〔そのように〕考えず、またこうして自分の理性を感覚による認識力の中へ降ろし、自分のすべての観念を身体の感覚が属する弱々しい光から得て、「あなたは太陽がその熱とその光によってこれらの働きを生み出しているのを見ないか? あなたが見ないものとは何か? 何らかのものなのか?」と言って、


自分たち誤りを確信する。


神性を確信する者たちは、「動物の産出」の中に見られる驚くべきものに心を向ける―このことについて卵だけに言及しよう。卵の中にひなが、孵化まで種または始まりの中に、すべての必要なものとともに、また孵化後は、鳥または飛ぶ動物が親の形になるようにまで発達するすべてものとともに隠れている。またもし形に心を向け、深く考えるなら、茫然としてしまうにちがいない。その動物の形の中には、最大のものの中のように最小のものの中にも、実に、見えるもの中のように、目に見えないものの中にも、視覚、聴覚、嗅覚、味覚、触覚である感覚器官があり、さらに筋肉である運動器官あり、というのは飛び、歩くからであり、脳により活動する心臓と肺のまわりの内臓があるからである。


 下等な昆虫もまたこのようなものを授けられていることは、ある者により、特に、スワンメルダムにより、彼の『自然の聖書』で記述された解剖によって、よく知られている。


 すべてのものを自然に帰する者は、確かにこのようなものを見るが、しかし、存在していることを考えるだけで、自然が生み出す、と言い、このことを、神性について考えることから心をそらせたので言うのである。また、神性について考えることから心をそらせた者らは、自然の中の驚くべきことを見る時、理性的に、まして霊的に考えることができず、感覚的に、物質的に考える。その時、地獄の中にいる者らするのと同じように、自然から自然の中で、また自然を越えないで考える。獣との相違は、推理力を授けられていること、すなわち、理解でき、こうしてもし欲するなら異なって考えることができることだけである。