(1) 原文
335. Tametsi dicitur quod usus sint, quia per hominem se referunt ad Dominum, usque non dici potest, quod usus sint ab homine propter Dominum, sed a Domino propter hominem, quia omnes usus infinite unum sunt in Domino, et nulli in homine nisi a Domino, homo enim non potest bonum facere a se sed a Domino; bonum est quod vocatur usus. Essentia amoris spiritualis est bonum facere aliis non propter se sed propter illos; infinite magis essentia Divini Amoris. Hoc simile est cum amore parentum erga liberos, quod ex amore illis bonum faciant, non propter se sed propter illos; hoc manifeste videtur in amore matris erga infantes. Creditur quod Dominus, quia adorandus, colendus et glorificandus est, amet adorationem, cultum et gloriam propter Se. Sed amat illa propter hominem, quoniam homo per id in statum venit, ut Divinum possit influere et percipi; nam per id removet homo proprium, quod influxum et receptionem inhibet; proprium enim quod est amor sui, indurat cor et occludit. Hoc removetur per agnitionem, quod a seipso nihil nisi quam malum fiat, et a Domino nihil nisi quam bonum; inde emollitio cordis et humiliatio, ex qua profluit adoratio et cultus. Ex his sequitur, quod usus, quos Dominus Sibi praestat per hominem, [1]sint ut ex amore possit benefacere; et quia id est amor Ipsius, est receptio jucundum amoris Ipsius. Ne itaque credat aliquis, quod Dominus sit apud illos qui solum adorant Ipsum, sed quod apud illos qui faciunt mandata Ipsius, ita usus; apud hos mansionem habet, non autem apud illos. (Videantur etiam, quae supra, n. 47-49, de his dicta sunt.)
[1] sint pro “sit”
(2) 直訳
Tametsi dicitur quod usus sint, quia per hominem se referunt ad Dominum, usque non dici potest, quod usus sint ab homine propter Dominum, sed a Domino propter hominem, quia omnes usus infinite unum sunt in Domino, et nulli in homine nisi a Domino, homo enim non potest bonum facere a se sed a Domino; 役立ちであることが言われるとはいえ、人間を通して主に関係するので、それでも言われることはできない、役立ちは人間による主のためのものであること、しかし、主により人間のための〔ものである〕、すべての役立ちは主の中で無限に一つであるので、また人間の中に主からでないなら何もない〔ので〕、というのは(従来「なぜなら」)☆人間は自分(自身)から善を行なうことができないから、しかし、主から。
☆ 訳語を変更します。後述します。
bonum est quod vocatur usus. 善である、それは役立ちと呼ばれる〔から〕。
Essentia amoris spiritualis est bonum facere aliis non propter se sed propter illos; 霊的な愛の本質は他の者に善を行なうことである、自分自身のためでなく、しかし他の者のために。
infinite magis essentia Divini Amoris. 〔このことが〕さらに無限に、神的な愛の本質は。
Hoc simile est cum amore parentum erga liberos, quod ex amore illis bonum faciant, non propter se sed propter illos; このことは似ている(同様である)子供たちに対する両親の愛と、彼らに善を行なう、自分自身のためでなく、彼らのために。
hoc manifeste videtur in amore matris erga infantes. このことははっきりと見られる、幼児に対する母の愛の中に。
Creditur quod Dominus, quia adorandus, colendus et glorificandus est, amet adorationem, cultum et gloriam propter Se. 信じられている、主は崇拝し、礼拝し、賛美すべきであるので、崇拝、礼拝、また賛美をご自分のために愛すること。
Sed amat illa propter hominem, quoniam homo per id in statum venit, ut Divinum possit influere et percipi; しかし、それらを人間のために愛する、人間はそのことによって状態の中にやって来るので、主が流入することまた受け入れられることができるような。
nam per id removet homo proprium, quod influxum et receptionem inhibet; なぜなら、そのことによって人間はプロプリウムを遠ざける(取り去る)から、流入と受容を妨げるもの。
proprium enim quod est amor sui, indurat cor et occludit. というのは(従来「なぜなら」)☆、プロプリウムは自己愛であること、心を固くする、また閉ざす。
☆ 訳語を変更します。(4) 訳語の変更を見てください。
Hoc removetur per agnitionem, quod a seipso nihil nisi quam malum fiat, et a Domino nihil nisi quam bonum; これは承認によって遠ざけられる(取り去られる)、自分自身から悪以外に何も行なわれないこと、また主から善以外に何も。
inde emollitio cordis et humiliatio, ex qua profluit adoratio et cultus. ここから心の軟化と卑下〔がある〕、それらから崇拝と礼拝が生じる(流れ出る)。
Ex his sequitur, quod usus, quos Dominus Sibi praestat per hominem, [1]sint ut ex amore possit benefacere; これらからいえる、役立ちは、それを主はご自分に人間を通して実行される、〔その人間が〕愛から善を行なうため(ように)であること。
et quia id est amor Ipsius, est receptio jucundum amoris Ipsius. また、そのことがその方の愛であるので、受け入れることはその方の愛の☆楽しみである。
☆ これは目的格属格です。「その方の愛を楽しむこと」です。
なお、このあたり「役立ちと主の恵み」など感じて、味わい深い。役立ちを果たすとき、主の愛を感じ、また他の人から役立ちを果たしていただいたとき、(その人を通してなされた善を)主に感謝するとともに、それが主の愛を楽しむ(喜ぶ)ことであるからである。
Ne itaque credat aliquis, quod Dominus sit apud illos qui solum adorant Ipsum, sed quod apud illos qui faciunt mandata Ipsius, ita usus; そこで、だれも信じてはならない、主は単にご自分を崇拝する者のもとにいること、しかし、その方の命令を行なう者のもとに、このように役立ちを。
apud hos mansionem habet, non autem apud illos. これら(後者)のもとに住まいを持つ、しかしながらそれら(前者)のもとに〔持た〕ない。
(Videantur etiam, quae supra, n. 47-49, de his dicta sunt.) (さらにまた見られる、上のもの、47-49番、これらについて言われている。)
[1] sint pro “sit” 原注[1] 「sit」の代わりにsint
(3) 訳文
335. 人間を通して主に関係するので役立ちであると言われても、それでも役立ちは人間による主のためのものである言われることはできず、すべての役立ちは主の中で無限に一つであり、また主からでないなら人間の中に何もないので、というのも役立ちと呼ばれるものは善であり、主からでないなら人間は自分自身から善を行なうことができないので、主により人間のためのものである。霊的な愛の本質は他の者に善を、自分自身のためでなく、他の者のために行なうことであり、神的な愛の本質はこのことがをさらに無限に行なう。このことは子供たちに対して、自分自身のためでなく、彼らのために、善を行なう両親の愛と似ており、幼児に対する母の愛の中にはっきりと見られる。主は崇拝し、礼拝し、賛美すべきであるので、主は、崇拝、礼拝、賛美をご自分のために愛する、と信じられている。しかし、主はそれらを、人間がそうすることによって、主が流入し、受け入れられることができるような状態にやって来るので、人間のために愛する。なぜなら、そのことによって人間は〔主の〕流入と受容を妨げるプロプリウムを遠ざけるから。プロプリウムは心を固くし、また閉ざす自己愛であるからである。これは、自分自身からは悪しか行なわず、善は主からでしか行なわれないことを承認することによって遠ざけられる。ここから、心の軟化と卑下があり、そこから崇拝と礼拝が生じる。
これらから、主がご自分に人間を通して実行される役立ちは、その人間が愛から善を行なうためであることがいえる。また、そのことが主の愛であるので、受け入れることは主の愛を楽しむことである。そこで、だれも、主は単にご自分を崇拝する者のもとにおられると信じてはならない、主の命令を、このように役立ちを行なう者のもとにおられ、後者のもとに住まわれるが、前者のもとには住まわれない。(これらについては前の47-49番にもまた述べられていることが見られる〔=参照せよ〕。)
(4) namとenimについて、訳語の変更
namもenimも先行する文の内容の理由を述べる接続詞です。これまで区別しないで「なぜなら」としてきました。このように両者が続けて用いられているとき、「なぜなら~なぜなら~」ではくどいし、芸もないので「なぜなら~というのは~」としてきました。
ここで両者の訳語をきちんと区別しほうがよいと思いました。これまでも、なんとなく同じ理由を述べる接続詞ではあってもnamのほうが「強く」、enimのほうが「弱い」、と思っていました。
英訳書、また『レキシコン』で確認するとnamがbecause、enimがforとなっています。そこでnamはこれまで通り「なぜなら」、enimは「~というのは、~だから(~であるから)」とすることにします。
いったん翻訳し終わり、現在校正中の私の『レキシコン』はまだまだ、完成途中です。この「原典講読」はこの『レキシコン』を使っており、その使用がそのまま訳語の検討となっています。