原典講読『神の愛と知恵』 330, 331, 332

 

(1) 原文


330.  Quoniam finis creationis est caelum angelicum ex humano genere, ita humanum genus, ideo fines medii sunt omnia reliqua quae creata sunt; quae quia se referunt ad hominem, spectant haec tria ejus, ejus corpus, ejus rationale, et ejus spirituale propter conjunctionem cum Domino. Homo enim non potest conjungi Domino, nisi spiritualis sit; nec potest spiritualis esse nisi rationalis sit; nec potest rationalis esse nisi corpus in statu integro sit. Sunt haec sicut domus: corpus est sicut fundamentum, rationale est sicut domus superinstructa, spirituale sicut illa quae in domo sunt, et conjunctio cum Domino est sicut habitatio. Inde patet quo ordine, gradu et respectu usus, qui sunt fines medii creationis, se referunt ad hominem; quod nempe ad sustentandum corpus ejus, ad perficiendum rationale ejus, et ad recipiendum spirituale a Domino.


 


(2) 直訳


Quoniam finis creationis est caelum angelicum ex humano genere, ita humanum genus, ideo fines medii sunt omnia reliqua quae creata sunt;  創造の目的は人類からの天使の天界であるので、このように人類〔であるので〕、それゆえ、中間の目的である、他の(残り)のすべてのもの、それらは創造された。


quae quia se referunt ad hominem, spectant haec tria ejus, ejus corpus, ejus rationale, et ejus spirituale propter conjunctionem cum Domino. 人間に関係するので、彼のこれら三つのものは目を向ける(目指す)、その身体、その理性(推理力)、またその霊的なもの、主との結合のために。


Homo enim non potest conjungi Domino, nisi spiritualis sit; なぜなら、人間は主と結合されることができないから、霊的なものがないなら。


nec potest spiritualis esse nisi rationalis sit; 霊的なものも存在することができない、理性がないなら。


nec potest rationalis esse nisi corpus in statu integro sit. 理性も存在することができない、身体が健全な状態の中にないなら。


Sunt haec sicut domus: これらは家のようである。


corpus est sicut fundamentum, rationale est sicut domus superinstructa, spirituale sicut illa quae in domo sunt, et conjunctio cum Domino est sicut habitatio. 身体は土台(基礎)のようである、理性は家の上部構造のようである、霊的なものはそれら家の中にあるもののようである、また、主との結合は住むことのようである。


Inde patet quo ordine, gradu et respectu usus, qui sunt fines medii creationis, se referunt ad hominem; ここから明らかである、役立ちは秩序、段階、相互関係において、それらは創造の中間の目的である、人間に関係する。


quod nempe ad sustentandum corpus ejus, ad perficiendum rationale ejus, et ad recipiendum spirituale a Domino. すなわち、その身体を維持するために、その理性を完成するために、また主から霊的なものを受け入れるために〔である〕こと。


 


(3) 訳文


330. 創造の目的は人類からの天使の天界であり、このように人類であるので、それゆえ、創造された他ののすべてのものは中間の目的である。人間に関係するので、その身体、理性、霊的なもの、これら三つのものは、主との結合を目指している。なぜなら、人間は霊的なものがないなら主と結合されることができず、理性がないなら霊的なものも存在することができず、身体が健全な状態の中にないなら。理性も存在することができないから。


 これらは家のようである。身体は土台、理性は家の上部構造、霊的なものはそれら家の中にあるもののようであり、主との結合はそこに住むことのようである。ここから、役立ちは、創造の中間の目的である秩序、段階、相互関係において、人間に関係すること、すなわち、その身体を維持するための、その理性を完成するための、また主から霊的なものを受け入れるためのものであることが明らかである。


 


(1) 原文


331.  Usus ad sustentandum Corpus, se referunt ad ejus nutritionem, induitionem, habitationem, recreationem et delectationem, tutationem, et conservationem status. Usus creati ad corporis nutritionem, sunt omnia regni vegetabilis quae esui et potui sunt; ut fructus, uvae, semina, legumina et herbae: tum omnia regni animalis quae eduntur; ut boves, vaccae, juvenci, cervi, oves, haedi, caprae, agni, et ex illis lac; tum aves et pisces plurium generum. Usus creati ad corporis induitionem sunt quoque ex duobus illis regnis plura: similiter usus ad habitationem; et quoque ad recreationem, delectationem, tutationem et conservationem status; quae non enumerantur quia nota sunt, ac ideo recensitio illorum solum impleret paginas. Sunt quidem multa quae non homini in usum cedunt; verum superflua non tollunt usum, sed faciunt ut usus persistant. Datur etiam abusus usuum; sed abusus non tollit usum, sicut falsificatio veri non tollit verum, nisi solum apud illos qui id faciunt.


 


(2) 直訳


Usus ad sustentandum Corpus, se referunt ad ejus nutritionem, induitionem, habitationem, recreationem et delectationem, tutationem, et conservationem status. 「身体を維持するための役立ち」は、彼の食物(滋養物)、着ること(衣服)、住むこと、元気回復や快楽(享楽)、保護、また状態の維持に関係する。


Usus creati ad corporis nutritionem, sunt omnia regni vegetabilis quae esui et potui sunt; 身体の食物のための創造された役立ちは、植物界のすべてのものである、それらは食べ物と飲み物である。


ut fructus, uvae, semina, legumina et herbae: 例えば 、果実、ブドウ、種、野菜(青物)や草本。


tum omnia regni animalis quae eduntur; さらに動物界のすべてのもの、それらは食べられる。


ut boves, vaccae, juvenci, cervi, oves, haedi, caprae, agni, et ex illis lac; 例えば、牛、雄牛、若い雄牛、鹿()子ヤギ、雌ヤギ、子羊、またこれらからの乳。


tum aves et pisces plurium generum. さらに多くの種類の鳥や魚。


Usus creati ad corporis induitionem sunt quoque ex duobus illis regnis plura: 身体の着ることのための創造された役立ちもまた、これらの二つの王国()からの多くのものである。


similiter usus ad habitationem; 同様に、住むことのための役立ち。


et quoque ad recreationem, delectationem, tutationem et conservationem status; 元気回復、快楽(享楽)、保護、また状態の維持のため〔のもの〕もまた。


quae non enumerantur quia nota sunt, ac ideo recensitio illorum solum impleret paginas. それらは列挙されない(数えられない)、よく知られているので、そしてただそれらの列挙(一覧表)けがページを満たす。


Sunt quidem multa quae non homini in usum cedunt; 確かに多くのものが存在する、それらは人間に役立ちに終わらない(ならない)


verum superflua non tollunt usum, sed faciunt ut usus persistant. けれども、余分(余計)ものは役立ちを取り除かない、しかし、役立ちがやり通(続ける)☆ようにする。


動詞persistoは「存続する」の意味がありますが、「続ける、やり通す」の意味があります。前者の意味から柳瀬訳は「その用の連続を確実にしている」としていますが、これでは意味不明です。また長島訳は「その役立ちを存続させるために必要です」と、やや訳語としてうまくない「存続する」を使い、「必要です」という勝手な付加をしています。


Datur etiam abusus usuum; 役立ちの濫用もまた存在する。


sed abusus non tollit usum, sicut falsificatio veri non tollit verum, nisi solum apud illos qui id faciunt. しかし、濫用は役立ちを取り除かない、真理の虚偽化が真理を取り除かないように、単に彼らのもとを除いて、それを行なう者ら。


 


(3) 訳文


331. 「身体を維持するための役立ち」は、人間の食物、衣服、住むこと、元気回復や享楽、保護、状態の維持に関係する。身体の食物のために創造された役立ちは、食べ物と飲み物である植物界のすべてのものである。例えば 、果実、ブドウ、種、野菜や草。さらに食べられ動物界のすべてのもの。例えば、牛、子牛、鹿、子ヤギ、ヤギ、子羊、またこれらからの乳。さらに多くの種類の鳥や魚。身体に着ることのために創造された役立ちも、同様に、住むことのための、元気回復、享楽、保護、また状態の維持のための役立ちもまた、これらの二つの界からの多くのものである。それらはよく知られているので、列挙するまでもない、ただそれらを列挙するだけでページを満たすであろう。


 確かに、人間の役立ちとならない多くのものが存在する。けれども、余分ものは役立ちを妨げないし、役立ちをやり遂げるようにしている。役立ちの濫用もまた存在する。しかし、濫用によって、真理が虚偽化されても真理は取り除かれないように、ただそれを行なう者らもとだけを除いて、役立ちは取り除かない。


 


(1) 原文


332.  Usus ad perficiendum Rationale, sunt omnia quae docent illa quae nunc dicta sunt, ac vocantur scientiae et studia, quae se referunt ad naturalia, oeconomica, civilia, et moralia; quae vel ex parentibus et magistris, vel ex libris, vel ex commerciis cum aliis, vel ex semet per reflexiones ab illis, hauriuntur. Haec rationale in tantum perficiunt, quantum in superiori gradu usus sunt, et permanent quantum applicantur vitae. Hos usus enumerare non vacat, tam propter copiam, quam propter varium respectum ad commune bonum.


 


(2) 直訳


Usus ad perficiendum Rationale, sunt omnia quae docent illa quae nunc dicta sunt, ac vocantur scientiae et studia, quae se referunt ad naturalia, oeconomica, civilia, et moralia; 「理性を完成するための役立ち」は、それらを教えるすべてのものである、それらは今言われた☆、そして知識と研究(勉学)と呼ばれる、それらは、自然的なもの、経済のもの、市民の(国家の)もの、また道徳的なものに関係する。


何を指すかはちょっとわかりませんね。漠然と、「理性の完成」のために、「これまで述べたこと」でよいと思います。


quae vel ex parentibus et magistris, vel ex libris, vel ex commerciis cum aliis, vel ex semet per reflexiones ab illis, hauriuntur. それらはあるいは両親や教師から、あるいは本から、あるいは他の者との交際から、あるいは自分自身から、それら☆からの熟考を通して、吸収される(学ばれる)


勉学の主題である「自学、経済、市民生活、道徳」です。


Haec rationale in tantum perficiunt, quantum in superiori gradu usus sunt, et permanent quantum applicantur vitae. これらのものは理性をそれだけに完成させる、どれだけ高い段階の中の役立ちであるか〔によって〕、また存続する、どれだけ生活に適用されるか〔によって〕。


Hos usus enumerare non vacat, tam propter copiam, quam propter varium respectum ad commune bonum. これらの役立ちを列挙すること(数えること)は時間がない、豊富(多量、多数)ためにと同じく☆1、様々なために、普遍的☆2な善との関連で。


1 関係文「tam~quam~」は「~と同様に~」「~と同じく~」「~も~も」という意味です。


2 形容詞communisの意味は①共有の、共通の②公衆の、公共の③一般の、普通の④普遍的な⑤概括的な、です。ここではどの訳語が正しいのか迷います。どれもありえます。「一般的な善」が最も内容的に深くなるのではないかと思います。柳瀬訳「共通の」、長島訳「公共の」です。


 


(3) 訳文


 「理性を完成するための役立ち」は、これまで述べたこと教えるすべてのものであり、知識と勉学と呼ばれ、それらは、自然、経済、市民生活、道徳に関係する。それらは、両親や教師から、本から、他者との交際から、あるいはそれらについての熟考を通して、自分自身から、学ばれる。これらのものは、どれだけ高い段階の中の役立ちであるかによって、それだけ理性を完成させ、また、どれだけ生活に適用されるかによって、それだけ存続する。これらの役立ちを列挙する暇はない、数が多いことと、普遍的な善との関連で多様であるためである。

コメントを残す