原典講読『神の愛と知恵』 324, 325, 326

 

(1) 原文


324.  Quod ita sit, multis confirmatum est in Arcanis Caelestibus; et quoque in opere De Caelo et Inferno; et quoque passim in antecedentibus, ubi de correspondentia actum est. Ibi etiam ostensum est, quod nihil detur in universo creato, quod non correspondentiam habeat cum aliquo hominis, non modo cum ejus affectionibus et inde cogitationibus, sed etiam cum ejus corporis organis et visceribus; non cum illis ut substantiis, sed cum illis ut usibus. Inde est, quod in Verbo, ubi agitur de ecclesia et de homine ejus, toties nominentur arbores, ut oleae, vites et cedri; tum horti, luci et silvae; ut et animalia terrae, volatilia caeli, ac pisces maris. Nominantur ibi quia correspondent, et per correspondentiam unum faciunt, sicut dictum est. Quare etiam angeli, cum talia ab homine leguntur in Verbo, non percipiunt illa, sed pro illis ecclesiam, seu homines ecclesiae quoad status eorum.


 


(2) 直訳


Quod ita sit, multis confirmatum est in Arcanis Caelestibus; そのようであることは、『天界の秘義』の中に多く論証されている。


et quoque in opere De Caelo et Inferno; また著作『天界と地獄』の中でもまた。


et quoque passim in antecedentibus, ubi de correspondentia actum est. また、先行するものの中にもまた多くの機会に(しばしば)、そこに対応について扱われている。


Ibi etiam ostensum est, quod nihil detur in universo creato, quod non correspondentiam habeat cum aliquo hominis, non modo cum ejus affectionibus et inde cogitationibus, sed etiam cum ejus corporis organis et visceribus; そこにもまた示されている、創造された全世界の中に何も存在しないこと、人間の何らかのものと対応を持たないもの、単にその情愛とそこからの思考とだけでなく、しかしまた、その身体の器官や内臓と。


non cum illis ut substantiis, sed cum illis ut usibus. 実体としてそれらと〔対応するの〕でなく、しかし、役立ちとしてそれらと〔対応する〕。


Inde est, quod in Verbo, ubi agitur de ecclesia et de homine ejus, toties nominentur arbores, ut oleae, vites et cedri; ここからである、みことばの中に、そこに教会についてとその人間についてが扱われている、こんなにしばしば木が名前を挙げられていること、例えば、オリーブの木、ブドウの木、ヒマラヤスギ。


tum horti, luci et silvae; さらに、庭園、木立ちと森。


ut et animalia terrae, volatilia caeli, ac pisces maris. また例えば、地の獣、空の飛ぶ動物、そして海の魚。


Nominantur ibi quia correspondent, et per correspondentiam unum faciunt, sicut dictum est. 対応するのでそこに名前を挙げられている、また対応によって一つとなっている、言われたように。


Quare etiam angeli, cum talia ab homine leguntur in Verbo, non percipiunt illa, sed pro illis ecclesiam, seu homines ecclesiae quoad status eorum. それゆえ、天使たちもまた、このようなものが人間によりみことばの中で読まれるとき、それらを知覚しない、しかし、それらの代わりに教会を、すなわち、教会の人間を、彼らの状態に関して〔知覚する〕。


 


(3) 訳文


324. このようであることは、『天界の秘義』の中に、また著作『天界と地獄』の中でも、さらにまた、これまで対応について扱われている中にも、多くの機会に論証されている。そこにもまた、創造された全世界の中に、人間の何らかのものと対応しないものは、人間の情愛とそこからの思考とだけでなく、その身体の器官や内臓と対応しないものは、何も存在しないこと、実体としてそれらと対応するのでなく、役立ちとしてそれらと対応することが示されている。ここから、教会とその教会の人間について扱われているみことばの中に、しばしば、オリーブの木、ブドウの木、ヒマラヤスギのような、木の名前を挙げられ、さらに、庭園、木立ちと森、地の獣、空の飛ぶ動物、そして海の魚が述べられているのである。対応するのでそこに名前を挙げられ、述べてきたように、対応によって一つとなっている。それゆえ、天使たちもまた、このようなものが人間により、みことばの中で読まれるとき、それらを知覚しないで、それらの代わりに教会を、すなわち、教会の人間を状態に関して知覚するのである。


 


(1) 原文


325.  Quoniam omnia universi in imagine referunt hominem, Adamus quoad sapientiam ac intelligentiam describitur per Hortum Edenis, in quo arbores omnis generis, et quoque fluvii, lapis pretiosus et aurum, tum animalia, quibus dedit nomina, per quae omnia intelliguntur talia quae apud illum erant, et faciebant id quod vocatur homo. Paene similia dicuntur de Aschure apud Ezechielem (cap. xxxi. 3-9), per quem significatur ecclesia quoad intelligentiam: et de Tyro (Ezech. xxviii. 12, [1]13), per quam significatur ecclesia quoad cognitiones boni et veri.


[1] 13 pro “23”


 


(2) 直訳


Quoniam omnia universi in imagine referunt hominem, Adamus quoad sapientiam ac intelligentiam describitur per Hortum Edenis, in quo arbores omnis generis, et quoque fluvii, lapis pretiosus et aurum, tum animalia, quibus dedit nomina, per quae omnia intelliguntur talia quae apud illum erant, et faciebant id quod vocatur homo. 全世界のすべてのものは映像の中に人間を映し出すので、アダムは知恵と知性に関して「エデンの園」によって述べられている(描かれている)、その中のすべての種類の木で、また川でもまた、宝石や金、さらに獣(動物)、それに〔彼は〕名前を付けた、それらすべてによってこのようなものが意味される、それは彼のもとにあった、また人間と呼ばれるものそれを作った。


Paene similia dicuntur de Aschure apud Ezechielem (cap. xxxi. 3-9), per quem significatur ecclesia quoad intelligentiam: ほとんど同様のものが「エゼキエル書」の(もとの)アッシリヤについて言われる(313-9)、それによって知性に関する教会が意味される。


et de Tyro (Ezech. xxviii. 12, [1]13), per quam significatur ecclesia quoad cognitiones boni et veri. ツロについても(エゼキエル28:12, 13)、それによって善と真理の知識に関する教会が意味される。


[1] 13 pro “23” 原注[1] 23」の代わりに13


 


(3) 訳文


325. 全世界のすべてのものは映像の中に人間を映し出しているので、アダムは知恵と知性に関して「エデンの園」によって述べられている。その園の中のすべての種類の木、また川、宝石や金、さらに彼の名付けた動物、それらすべてによって、彼のもとにあり、人間と呼ばれるもの形成したようなものが意味される。ほとんど同様のことが「エゼキエル書」のアッシリヤについて言われており(313-9)、それによって知性に関する教会が意味される。また、ツロ(エゼキエル28:12, 13)については、それによって善と真理の知識に関する教会が意味される。


 


(1) 原文


326.  Ex his nunc constare potest, quod omnia universi ex usibus spectata referant in imagine hominem, et quod id testetur, quod Deus sit Homo: nam talia, quae supra memorata sunt, non existunt circum hominem angelum, ex angelo, sed ex Domino per angelum; existunt enim ex influxu Divini Amoris et Divinae Sapientiae Domini in angelum, qui est recipiens, et producitur coram oculis ejus sicut creatio universi; ex quo norunt ibi, quod Deus sit Homo, et quod universum creatum quoad usus spectatum sit imago Ipsius.


 


(2) 直訳


Ex his nunc constare potest, quod omnia universi ex usibus spectata referant in imagine hominem, et quod id testetur, quod Deus sit Homo: これらから今や明らかにすることができる、役立ちから見られた全世界のすべてのものは人間の映像の中に映し出すこと、またそのことは証しすること、神が人間であること。


nam talia, quae supra memorata sunt, non existunt circum hominem angelum, ex angelo, sed ex Domino per angelum; なぜなら、このようなものは、それらは上に話しに出されている、人間天使☆のまわりに、天使から存在するようにならないから、しかし、天使を通して神から。


ここは直訳のまま「人間天使」でよいと思います。長島訳もそうであり、ここは長島訳に同意します。(4)でさらに述べます。


existunt enim ex influxu Divini Amoris et Divinae Sapientiae Domini in angelum, qui est recipiens, et producitur coram oculis ejus sicut creatio universi; なぜなら、〔それらは〕天使の中への主の神的な愛と神的な知恵の流入から存在するようになるから、彼は受け入れるものである、またその目の前で全世界の創造のように生み出される。


ex quo norunt ibi, quod Deus sit Homo, et quod universum creatum quoad usus spectatum sit imago Ipsius. そのことからそこに知られた☆、神が人間であること、また役み立ちに関して見られた創造された全世界はその方の映像であること。


noruntnoscoの完了形ですが、noscoには「完了形」で「知る」の意味があります。


 


(3) 訳文


326. それで、これらから、役立ちから見られた全世界のすべてのものは、人間の映像の中に映し出されていること、またそのことは神が人間であること証しすることを明らかにすることができる。なぜなら、前に言及されたこのようなものは、人間天使のまわりに、天使からでなく、天使を通して神から存在するようになるからであり、それらは受け入れるものである天使の中へ、主の神的な愛と神的な知恵が流入することから存在するようになり、またその目の前で全世界の創造のように生み出されるからである。そのことから、神が人間であること、また役立ちに関して見られた創造された全世界はその方の映像であることがそこに知られている。


 


(4) 「人間天使」(の訳語)ついて


この言葉について私見を述べよう。以前「神人間」の言葉を使用したことがあるが、そのことの説明でもある。


「○○人間」や「人間○○」という言い方がある。例えば「人間魚雷」、ちょっといやな言葉ではあるが、人が乗り組み、人間がそのまま魚雷となって体当たりする。「人間ブルドーザー」といえば、まるでブルドーザーのような人間、ブルドーザーを人間にしたようなものであり、傍目には、「はたしてこの人は人間なのか、それともブルドーザーなのか」と、その人がブルドーザーに見えてしまうことを意味する。「オオカミ人間」は、あるときは「オオカミ」、あるときは「人間」である。


さて、この「人間天使」の「人間」と「天使」は、文法上の「格」でも、また同等という意味でも文字通り「同格」である。それで「天使のような人間」(あるいは「人間のような天使」)訳してはいけない。ラテン語にも「人間オオカミ」というような言い方があるのであろう。そして、この意味は、「人間」でもあるし、「オオカミ」でもある、両方の本質を備えている、というニュアンスだと思う。


ここの「人間天使」は「外見は人間で、人間の特徴を備えた天使」と見なせば「人間的な天使」、「内面は天使であるが外見は人間」と見なせば「天使的な人間」となろうが、どちらでもある(すなわち、同格)として「人間天使」(あるいは「天使人間」)の言葉を使うのが適当と思う。