(1) 原文
267. (ii.) Quod malus homo abutatur illis facultatibus ad confirmandum mala et falsa, et bonus homo utatur illis ad confirmandum bona et vera.― Ex facultate intellectuali, quae vocatur rationalitas, et ex facultate voluntaria, quae vocatur libertas, trahit homo quod confirmare possit quicquid vult; naturalis enim homo potest elevare intellectum suum ad superiorem lucem quousque desiderat; sed qui in malis et inde falsis est, non elevat illum altius quam in superiorem regionem naturalis suae mentis, et raro ad regionem mentis spiritualis. Causa est, quia in jucundis amoris naturalis suae mentis est; et si supra illam elevat, perit jucundum amoris ejus: si altius elevatur, et videt vera opposita jucundis vitae suae, aut principiis propriae intelligentiae suae, tunc vel falsificat illa, vel praeterit, et ex contemptu relinquit illa, vel retinet in memoria, ut inserviant amori vitae suae, aut fastui propriae intelligentiae suae, pro mediis. Quod naturalis homo possit confirmare quicquid vult, patet manifeste ex tot haeresibus in Christiano orbe, quarum quaelibet confirmatur a suis. Quod mala et falsa omnis generis possint confirmari, quis non novit? Confirmari potest, et quoque a malis apud se confirmatur, quod Deus non sit, et quod natura sit omne, et quod se ipsam creaverit; quod religio sit modo medium, quo animi simplices teneantur in vinculis; quod prudentia humana faciat omnia, et quod Divina providentia nihil praeter quod universum in ordine, in quo creatum est, sustineat; tum quod neces, adulteria, furta, fraudes, ac vindictae sint licita, secundum Machiavellum et ejus asseclas. Haec et similia plura naturalis homo confirmare, immo libros confirmationibus implere potest; et cum confirmata sunt, tunc falsa illa apparent in luce sua fatua, et vera in tali umbra, ut non possint videri, nisi sicut larvae tempore noctis. Verbo, sume falsissimum, et da illud in propositionem, et dic ingenioso, “Confirma,” et confirmabit usque ad plenam exstinctionem lucis veri; sed sepone confirmationes, redi, et specta ipsam propositionem ex rationalitate tua, et videbis falsum ejus in sua deformitate. Ex his constare potest, quod homo possit abuti duabus illis facultatibus, quae a Domino apud illum sunt, ad confirmandum mala et falsa omnis generis. Hoc non potest aliqua bestia, quia non facultatibus illis gaudet; quare bestia in omnem ordinem suae vitae, et in omnem scientiam amoris sui naturalis, nascitur, secus ac homo.
(2) 直訳
(ii.) Quod malus homo abutatur illis facultatibus ad confirmandum mala et falsa, et bonus homo utatur illis ad confirmandum bona et vera.― (ii.) 悪い人間はそれらを悪と虚偽を確認するために悪用すること、そして善い人間はそれらを善と真理を確認する(強める)ために用いること。
Ex facultate intellectuali, quae vocatur rationalitas, et ex facultate voluntaria, quae vocatur libertas, trahit homo quod confirmare possit quicquid vult; 理解する能力から、それは推理力と呼ばれる、また意志の能力から、それは自由と呼ばれる、人間は何でも欲するものを確認することができることを得ている。
naturalis enim homo potest elevare intellectum suum ad superiorem lucem quousque desiderat; なぜなら、自然的な人間は、自分の理解力を高揚することができるから、高い光の中へ、望む〔ところ〕まで。
sed qui in malis et inde falsis est, non elevat illum altius quam in superiorem regionem naturalis suae mentis, et raro ad regionem mentis spiritualis. しかし、悪の中にまたそこから虚偽の中にいる者は、それをさらに高く高揚しない、自分の自然的な心の高い領域よりも、またまれに霊的な心の領域に。
Causa est, quia in jucundis amoris naturalis suae mentis est; 理由である、自分の自然的な愛の快さの中にいるので。
et si supra illam elevat, perit jucundum amoris ejus: またもしそれを上に高揚させるなら、彼の愛の快さ(楽しさ)は失われる。
si altius elevatur, et videt vera opposita jucundis vitae suae, aut principiis propriae intelligentiae suae, tunc vel falsificat illa, vel praeterit, et ex contemptu relinquit illa, vel retinet in memoria, ut inserviant amori vitae suae, aut fastui propriae intelligentiae suae, pro mediis. もしさらに高く高揚されるなら、また自分の生活の快さ(楽しさ)に正反対の真理を見る、または自分の知性(理解力)の固有の原理に、その時、あるいはそれら〔真理〕を虚偽化する、あるいは見過ごす、また軽蔑からそれらを残す、あるいは記憶の中に押しとどめる、自分の生活の愛に役立つように、あるいは自分の知性(理解力)の固有の高慢に、手段として。
Quod naturalis homo possit confirmare quicquid vult, patet manifeste ex tot haeresibus in Christiano orbe, quarum quaelibet confirmatur a suis. 自然的な人間は何でも欲するものを確認することができることは、キリスト教世界の中のこのように多くの異端からはっきりと明らかである、それらはどんなものでもそれ自体のものら☆により確認される。
☆ suis「それ自体のものら」とは、「その異端に所属する者ら」ということでしょう。
Quod mala et falsa omnis generis possint confirmari, quis non novit? すべての種類の悪と虚偽が確認されることができることを、だれが知らない☆か?
☆ noscoは完了形で「気づく、知る」の意味があります。
Confirmari potest, et quoque a malis apud se confirmatur, quod Deus non sit, et quod natura sit omne, et quod se ipsam creaverit; 確認されることができる、そしてまた悪い者により彼ら自身のもとで確認される、神が存在しないこと、また自然がすべてであること、またそれ自体そのものを創造したこと。
quod religio sit modo medium, quo animi simplices teneantur in vinculis; 宗教は単なる手段であること、それによって単純な気質(心)の者たちは拘束の中に保たれる。
quod prudentia humana faciat omnia, et quod Divina providentia nihil praeter quod universum in ordine, in quo creatum est, sustineat; 人間の思慮分別がすべてを行なう、また神的な摂理は、宇宙を秩序の中に、その中で創造された、保つことを除いて何もないこと。
tum quod neces, adulteria, furta, fraudes, ac vindictae sint licita, secundum Machiavellum et ejus asseclas. さらに殺人、姦淫、窃盗、欺き、そして復讐は許されるものであること、マキアヴェリと彼の信奉者にしたがって。
Haec et similia plura naturalis homo confirmare, immo libros confirmationibus implere potest; これらをまた同様の多くのことを自然的な人間は確認すること、実に本を確認によって満たすことができる。
et cum confirmata sunt, tunc falsa illa apparent in luce sua fatua, et vera in tali umbra, ut non possint videri, nisi sicut larvae tempore noctis. また確認されたとき、その時、それらの虚偽はその愚かな光の中に見られる、また真理はこのような陰の中に、見られることができないような、夜の時の幽霊のようなでないなら。
Verbo, sume falsissimum, et da illud in propositionem, et dic ingenioso, “Confirma,” et confirmabit usque ad plenam exstinctionem lucis veri; 一言でいえば、極めて誤ったものを取れ、そしてそれを命題にせよ、また才気ある者に言え、「証明せよ」、真理の光のまったくの消滅にまでも証明するであろう。
sed sepone confirmationes, redi, et specta ipsam propositionem ex rationalitate tua, et videbis falsum ejus in sua deformitate. しかし、証明をわきに置け、戻れ、そして命題そのものをあなたの推理力から眺めよ(考慮せよ)、あなたはその虚偽をその醜さの中に見るであろう。
Ex his constare potest, quod homo possit abuti duabus illis facultatibus, quae a Domino apud illum sunt, ad confirmandum mala et falsa omnis generis. これらから明らかにすることができる、人間は二つのこれらの能力で悪用することができること、それらは主により彼らのもとにある、すべての種類の悪と虚偽を確認するために。
Hoc non potest aliqua bestia, quia non facultatibus illis gaudet; このことをある☆獣はできない、それらの能力に授けられていないので。
☆ このaliqis(ある種の)にはあまり意味がないと思います。
quare bestia in omnem ordinem suae vitae, et in omnem scientiam amoris sui naturalis, nascitur, secus ac homo. それゆえ、獣はその生活のすべての秩序の中に、またその自然的なすべての知識の中に、生まれている、人間とは異なって。
(3) 訳文
267. (ii.) 悪い人間はそれらを悪と虚偽を確認するために悪用し、善い人間はそれらを善と真理を確認するために用いること。
推理力と呼ばれる理解する能力と自由と呼ばれる意志の能力から、人間は何でも欲するものを確認することができることを得ている。なぜなら、自然的な人間は、望むところまで高い光の中へ自分の理解力を高揚することができるから。しかし、悪とそこから虚偽の中にいる者は、理解力を自分の自然的な心の高い領域よりも高く、また霊的な心の領域にはまれにしか高揚しない。その理由は、自分の自然的な愛の快さの中にいるからであり、またもし、理解力を上に高揚させるなら、彼の愛の快さは失われる。もし、高く高揚されるなら、自分の生活の快さに、または自分に固有の知性の原理に、正反対の真理を見て、その時、それらの真理を虚偽化するか、あるいは見過ごし、軽蔑からそれらをあとに残すか、あるいは、自分の生活の愛に、あるいは自分に固有の知性の高慢に役立つような手段として、記憶の中に押しとどめる。
自然的な人間は何でも欲するものを確認することができることは、キリスト教世界の中のこのように多くの異端からはっきりと明らかであり、それら異端はどんなものでもその信奉者らにより確認されている。すべての種類の悪と虚偽は確認されることができることを、だれが知らないか? 確認されることができ、さらにまた悪い者により彼ら自身のもとで確認されていることがある。神が存在しないこと、また自然がすべてであること、またそれ自体そのものを創造したこと、宗教は単純な気質の者たちを拘束の中に保つ単なる手段であること、人間の思慮分別がすべてを行ない、神的な摂理は、秩序の中で創造されたその宇宙を秩序の中に保つことを除いて何も行なわないこと、さらにマキアヴェリと彼の信奉者にしたがって、殺人、姦淫、窃盗、欺き、復讐は許されるものであることなどである。これらのことや同様の多くのことを自然的な人間は確認し、実に確認によって書物を満たすことができる。また確認される時、それらの虚偽はその愚かな光の中に見られ、また真理は、夜の幽霊のようにしか見えないような、そのような陰の中に見られる。
一言でいえば、まったくの虚偽を取り、それを命題とし、また才気ある者に、「証明せよ」と言ってみよ、彼は真理の光を完全に消滅させるまでにも証明するであろう。しかし、その証明をわきに置き、命題そのものに戻って、あなたの推理力から眺めてみよ、あなたはその虚偽をその醜さの中に見るであろう。これらから、人間は、すべての種類の悪と虚偽を確認するために、主により彼らのもとにある二つのこれらの能力を悪用することができることを明らかにすることができる。 獣は、それらの能力に授けられていないので、このことをできない。それゆえ、獣は、人間とは異なって、その生活のすべての秩序と、その自然的なすべての知識の中に生まれている。