原典講読に「いつ」取り組んでいるか?

 

 JSA大会で大賀さんから質問された。(連載中の)「原典講読を(一日のうちの)いつしているんですか? どのくらい時間をかけているんですか?」と。


 その場でも答えたが、このような疑問を持つ読者もいるかもしれないと思い、ここでも述べよう。


 起床はたいてい朝の56時、のんびりと「レキシコンの校正」に取り組む。校正は急いででやるものではないから。今はこれと『天界と地獄』の「まとめ」を行なっている。これは高橋和夫さんに「1ヶ月ぐらいしたら、整理したものをお渡しします」と約束したから。しかし、見直す部分が多くてなかなかはかどらない。いずれどこかの出版社で出すことになりそう。


 午前中はこの二つ。昼ごろ、気分転換にピアノを弾くこともある。興がのるとつい1時間ぐらい弾いてしまう。昼すぎ、近所のスイミングクラブに行く。もちろん水泳に。水泳について、また音楽については割愛。水泳から帰って「飲む」。飲むのは好きである。酒飲みのほうでしょう。このことは私以上の「うわばみ」松本さんが証人になるかもしれない。そのまま昼寝、というより文字通りの午睡。


 夕方56時に起きて、だいたい7時ごろから「原典対訳」に取り組む。


 4時間ぐらいかかる。だれから「やれ」と言われてやっているのではない。自分の「勉強」と思ってやっているし、これが他の人の参考になればと思って、ブログに載せている。


 それでも、「毎日掲載」に励んでいる。なぜかというと、毎日掲載しないと、「自分が失われる」気がするから。もう少し述べれば、この「原典講読」を毎日続けることで、私にとって「何かが開ける」と思っているから。


 翻訳の終わりは11時ごろか12時近くになる。すると、頭が疲れてしまい、飲みながら、インターネットを覗いたり、パソコンのトランプゲームをやったりしている。ふと気がつくと夜中の1時を過ぎている(一日に2度飲むのでは飲みすぎでしょうか、このことについてそのうち語りたい)


 今日はこれまで、と寝る。これが私の典型的な一日。一種の隠居生活でしょうね。


 それで、今日のようにやや早めに翻訳が終わらないと、このような「雑談」はできない。 

原典講読『神の愛と知恵』 238 , 239

 

(1) 原文


238.  Homo, quamdiu in mundo vivit, non scit aliquid de [1]aperitione illorum graduum apud se; causa est, quia tunc in gradu naturali, qui est ultimus, est, et ex illo tunc cogitat, vult, loquitur et agit; et spiritualis gradus, qui est interior, cum naturali gradu non communicat per continuum, sed per correspondentias, et communicatio per correspondentias non sentitur. At usque dum homo naturalem gradum exuit, quod fit cum moritur, tunc venit in illum gradum, qui apud illum in mundo apertus fuit; in spiritualem ille apud quem spiritualis gradus apertus fuit, in caelestem ille apud quem caelestis gradus. Ille qui in spiritualem gradum post mortem venit, non amplius naturaliter cogitat, vult, loquitur et agit, sed spiritualiter; et qui in caelestem, ille secundum suum gradum cogitat, vult, loquitur et agit. Et quia communicatio trium graduum inter se datur solum per correspondentias, ideo discrimina amoris, sapientiae et usus quoad gradus illos talia sunt, ut non commune per aliquod continuum inter se habeant. Ex his patet, quod homini tres gradus altitudinis sint, et quod successive possint aperiri.


[1] “aperitione:”Sic ed. prin. Voces “aperitio,” “aperitiones,” etc., ab auctore saepissime adhibitae sunt. A Doctore Tafel quidam legebantur “apertio,” “apertiones,” etc.


 


(2) 直訳


Homo, quamdiu in mundo vivit, non scit aliquid de [1]aperitione illorum graduum apud se; 人間は、世の中に生きるかぎり、それらの段階が自分自身のもとに開くことについて、何らかのことを知らない。


causa est, quia tunc in gradu naturali, qui est ultimus, est, et ex illo tunc cogitat, vult, loquitur et agit; 理由は、自然的な段階の中にいる時、それは最(最後)のものである、それ〔その段階〕からその時、考え、意志し、話し、行動するからである。


et spiritualis gradus, qui est interior, cum naturali gradu non communicat per continuum, sed per correspondentias, et communicatio per correspondentias non sentitur. また霊的な段階は、それは内的なものである、自然的な段階と連続によって伝達しない、しかし、対応によって、また対応によっての伝達は感じられない〔から〕。


At usque dum homo naturalem gradum exuit, quod fit cum moritur, tunc venit in illum gradum, qui apud illum in mundo apertus fuit; しかしそれでも、人間が自然的な段階を脱ぐ時、それは死ぬとき行なわれる、その時、その段階の中にやって来る、それは世の中で彼のもとで開かれていた。


in spiritualem ille apud quem spiritualis gradus apertus fuit, in caelestem ille apud quem caelestis gradus. 霊的なもの〔段階〕の中へ、彼は、その者に霊的な段階が開かれていた、天的なもの〔段階〕の中へ、彼は、その者に天的な段階〔が開かれていた〕。


Ille qui in spiritualem gradum post mortem venit, non amplius naturaliter cogitat, vult, loquitur et agit, sed spiritualiter; 彼は、その者は霊的な段階の中へ死後、やって来る、もはや自然的に考え、意志し、話し、行動しない。


et qui in caelestem, ille secundum suum gradum cogitat, vult, loquitur et agit. また天的なもの〔段階〕の中へ、彼は、その段階にしたがって考え、意志し、話し、行動する。


Et quia communicatio trium graduum inter se datur solum per correspondentias, ideo discrimina amoris, sapientiae et usus quoad gradus illos talia sunt, ut non commune per aliquod continuum inter se habeant. また三つの段階のそれらの間の伝達は対応によってだけ存在するので、それゆえ、それらの段階に関して愛、知恵、役立ちの相違はこのようなものである、何らかの連続によって共通のものをそれらの間に持たないような。


Ex his patet, quod homini tres gradus altitudinis sint, et quod successive possint aperiri. これらから明らかである、人間に高さの三つの段階があること、また継続的に開かれることができること。


[1] “aperitione:”Sic ed. prin. 原注[1]aperitione」―このように初版に。


Voces “aperitio,” “aperitiones,” etc., ab auctore saepissime adhibitae sunt. 「aperitio」「aperitiones」などの語は著者により非常にしばしば用いられた。  


A Doctore Tafel quidam legebantur “apertio,” “apertiones,” etc. ターフェル博士、ある者により読まれる「apertio」「apertiones」などと。


〔この注釈によればスヴェーデンボリはaperitioの語をしばしば用いた、としていますが、『レキシコン』には両方の単語が掲載されていて、apertioも用いています。意味は同じです。〕


 


(3) 訳文


238. 人間は、世の中に生きるかぎり、それらの段階が自分自身のもとに開くことについて何らかのことを知らない。その理由は、最終のものである自然的な段階の中にいる時、その段階から、考え、意志し、話し、行動し、また内的なものである霊的な段階は、自然的な段階と連続によってではなく、対応によって伝達し、対応による伝達は感じられないるからである。しかしそれでも、人間が自然的な段階を脱ぐ時、それは死ぬとき行なわれるが、その時、世で彼のもとに開かれていた段階の中に、霊的な段階が開かれていた者は霊的な段階の中へ、天的な段階が開かれていた者は天的な段階の中へ、やって来る。死後、霊的な段階の中へやって来る者は、もはや自然的に考え、意志し、話し、行動することはない。また天的な段階の中へやって来る者は、その段階にしたがって考え、意志し、話し、行動する。また、三つの段階の間の伝達は対応によってだけ存在するので、それゆえ、それらの段階に関して愛、知恵、役立ちの相違は、何らかの連続によってそれらの間に共通のものを持たないようなものである。これらから、人間に高さの三つの段階があること、また継続的に開かれることができることが明らかである。


 


(1) 原文


239.  Quoniam tres gradus amoris et sapientiae et inde usus dantur apud hominem, sequitur quod tres gradus voluntatis ac intellectus et inde conclusi, et sic determinationis ad usum, dentur apud illum; nam voluntas est receptaculum amoris, et intellectus receptaculum sapientiae, ac conclusum est usus ex illis. Ex quibus patet, quod apud unumquemvis hominem sit voluntas et intellectus naturalis, spiritualis et coelestis in potentia a nativitate, et in actu dum aperiuntur. Verbo, Mens hominis, quae consistit ex voluntate et intellectu, ex creatione et inde ex nativitate est trium graduum, ita quod homini sit mens naturalis, mens spiritualis et mens caelestis, et quod homo per id elevari possit in sapientiam angelicam, ac illam possidere quando in mundo vivit; sed usque in illam non venit nisi quam post mortem, si fit angelus, et tunc loquitur ineffabilia et naturali homini incomprehensibilia. Cognovi hominem mediocriter doctum in mundo, et post mortem vidi illum et loquutus sum cum illo in caelo, et clare percepi quod loquutus sit sicut angelus, et quod illa quae loquutus est, homini naturali imperceptibilia essent. Causa erat, quia in mundo praecepta Verbi applicuerat vitae, et coluerat Dominum, et inde a Domino in tertium gradum amoris et sapientiae elevatus est. Interest ut haec elevatio mentis humanae sciatur, inde enim pendet intellectus sequentium.


 


(2) 直訳


Quoniam tres gradus amoris et sapientiae et inde usus dantur apud hominem, sequitur quod tres gradus voluntatis ac intellectus et inde conclusi, et sic determinationis ad usum, dentur apud illum; 愛と知恵の三つの段階、またここから役立ちの〔三つの段階が〕人間のもとに存在するので、意志と理解力の三つの段階、またここから終結(結論)の、こうして役立ちへの決定の〔三つの段階が〕彼のもとに存在することになる。


nam voluntas est receptaculum amoris, et intellectus receptaculum sapientiae, ac conclusum est usus ex illis. なぜなら、意志は愛の容器である、また理解力は知恵の容器、そして終結はそれらからの役立ちであるから。


Ex quibus patet, quod apud unumquemvis hominem sit voluntas et intellectus naturalis, spiritualis et coelestis in potentia a nativitate, et in actu dum aperiuntur. それらから明らかである、それぞれの人間のもとに自然的な、霊的な、天的な意志と理解力があること、可能性(潜在性)の中に出生から、また活動して開かれるとき。


Verbo, Mens hominis, quae consistit ex voluntate et intellectu, ex creatione et inde ex nativitate est trium graduum, ita quod homini sit mens naturalis, mens spiritualis et mens caelestis, et quod homo per id elevari possit in sapientiam angelicam, ac illam possidere quando in mundo vivit; 一言でいえば、人間の心は、それは意志と理解力から構成される、創造から、またここから出生から三つの段階がある、このように人間に自然的な心、霊的な心、天的な心があること、また人間はそれによって天使の知恵の中に上げられることができること、またそしてそれらを所有すること〔ができる〕世の中に生きている時。


sed usque in illam non venit nisi quam post mortem, si fit angelus, et tunc loquitur ineffabilia et naturali homini incomprehensibilia. しかしそれでも、それらの中にやって来ない、死後以外でないなら、もし天使になるなら、またその時、言語に絶することを話す、また自然的な人間に理解できないことを。


Cognovi hominem mediocriter doctum in mundo, et post mortem vidi illum et loquutus sum cum illo in caelo, et clare percepi quod loquutus sit sicut angelus, et quod illa quae loquutus est, homini naturali imperceptibilia essent. 私は、世である程度の(並みの)教育を受けた人間を知った、また死後、彼を見た、彼と天界で語った、また私は明らかに知覚した、〔彼が〕天使のように語ること、また語ることは自然的な人間に知覚できないものであったこと。


Causa erat, quia in mundo praecepta Verbi applicuerat vitae, et coluerat Dominum, et inde a Domino in tertium gradum amoris et sapientiae elevatus est. 理由であった、みことばの戒めを世の中で生活に当てはめたからである、また主を礼拝した、またここから主により愛と知恵の第三の段階の中へ上げられた。


Interest ut haec elevatio mentis humanae sciatur, inde enim pendet intellectus sequentium. 人間の心のこの高揚が知られることが重要である、なぜなら、ここから続くものの理解がぶらさがる(決まる、次第である)から。


 


(3) 訳文


239. 愛と知恵の三つの段階、またここから役立ちの三つの段階が人間のもとに存在するので、意志と理解力の三つの段階、またここから終結の、こうして役立ちを決定する三つの段階が彼のもとに存在することになる。なぜなら、意志は愛の容器であり、理解力は知恵の容器、そして終結はそれらからの役立ちであるから。それらから、それぞれの人間のもとに自然的、霊的、天的な意志と理解力があり、出生から可能性の中に、また開かれるとき活動の中にあることが明らかである。一言でいえば、意志と理解力から構成される人間の心には、創造から、それゆえ出生から三つの段階があり、したがって人間には自然的な心、霊的な心、天的な心があり、人間はそれによって世で生きている時に、天使の知恵の中に上げられ、またそれらを所有することができる。しかしそれでも、死後でないなら、それらの中にやって来ない、またその時、天使になるなら、言語に絶することを、自然的な人間に理解できないことを話すのである。


 私は、世で並みの教育を受けた人間を知っている。その死後、彼を天界で見て、語った。私は、彼が天使のように語り、また語ることは自然的な人間に知覚できないものであったことを明らかに知覚した。その理由は、みことばの戒めを世での生活に当てはめ、主を礼拝し、このことから主により愛と知恵の第三の段階の中へ上げられたからであった。


 人間の心にこの高揚があることを知ることが重要である、なぜなら、続くものの理解はこのことによるからである。

原典講読『神の愛と知恵』 240 , 241

 

(1) 原文


240.  Sunt binae facultates a Domino apud hominem, per quas homo distinguitur a bestiis. Una facultas est, quod possit intelligere quid verum est, et quid bonum; haec facultas vocatur rationalitas, et est facultas ejus intellectus: altera facultas est quod possit facere verum et bonum; haec facultas vocatur libertas, et est facultas ejus voluntatis; homo enim potest ex rationalitate sua cogitare quicquid lubet, tam cum Deo quam contra Deum, et cum proximo et contra proximum; et quoque potest velle et facere, quae cogitat; sed cum videt malum et timet poenam, potest ex libero desistere a faciendo. Homo ex binis illis facultatibus est homo, et distinguitur a bestiis. Binae illae facultates sunt homini a Domino, et continue sunt ab Ipso, nec ei auferuntur; nam si auferrentur, periret humanum ejus. In his binis facultatibus est Dominus apud unumquemvis hominem, tam apud bonum quam apud malum; sunt illae mansio Domini in humano genere: inde est quod omnis homo tam bonus quam malus vivat in aeternum. At mansio Domini propior apud hominem est, sicut homo mediis illis facultatibus aperit gradus superiores; per aperitionem enim illorum venit in gradus superiores amoris et sapientiae, sic propius ad Dominum. Ex his constare potest, quod sicut illi gradus aperiuntur, ita homo in Domino sit, et Dominus in illo.


 


(2) 直訳


Sunt binae facultates a Domino apud hominem, per quas homo distinguitur a bestiis. 二つの能力が主から人間のもとに存在する、それらによって人間は獣から区別される。


Una facultas est, quod possit intelligere quid verum est, et quid bonum; 一つの能力である、理解することができること、何が真理であるか、また何が善か。


haec facultas vocatur rationalitas, et est facultas ejus intellectus: この能力は推理力(理性)と呼ばれる、また彼の理解(知力)の能力である


altera facultas est quod possit facere verum et bonum; もう一つの能力は、善と真理を行なうことができることである。


haec facultas vocatur libertas, et est facultas ejus voluntatis; この能力は自由と呼ばれる、また彼の意志の能力である。


homo enim potest ex rationalitate sua cogitare quicquid lubet, tam cum Deo quam contra Deum, et cum proximo et contra proximum; なぜなら、人間は自分の推理力(理性)から何でも好むものを考えることができるから、神とともにと同様に神に反して、また隣人とともにまた隣人に反して。


et quoque potest velle et facere, quae cogitat; そしてまた意志することと行なうことができる、考えるものを。


sed cum videt malum et timet poenam, potest ex libero desistere a faciendo. しかし、悪を見て、また罰を恐れるとき、自由から、行なうこと(から)やめる(断念する)こと〔ができる〕。


Homo ex binis illis facultatibus est homo, et distinguitur a bestiis. 人間は二つのこれらの能力から人間である、また獣から区別される。


Binae illae facultates sunt homini a Domino, et continue sunt ab Ipso, nec ei auferuntur; これらの二つの能力は人間に主からある、またその方から継続している、彼に取り去られもしない。


nam si auferrentur, periret humanum ejus. なぜなら、もし取り去られるなら、彼の人間性は失われるから。


In his binis facultatibus est Dominus apud unumquemvis hominem, tam apud bonum quam apud malum; これらの二つの能力の中に主はおられる、それぞれの人間のもとに、善い者のもとと同様に悪い者のもとに。


sunt illae mansio Domini in humano genere: それらは人類の中の主の住まいである。


inde est quod omnis homo tam bonus quam malus vivat in aeternum. ここからである、すべての人間は善い者と同様に悪い者は永遠に生きること。


At mansio Domini propior apud hominem est, sicut homo mediis illis facultatibus aperit gradus superiores; しかし、主の住まいはさらに近く人間のもとにある、人間がこれらの能力の手段で、さらに上の段階を開くに応じて。


per aperitionem enim illorum venit in gradus superiores amoris et sapientiae, sic propius ad Dominum. なぜなら、その開けることによって愛と知恵のさらに高い段階の中にやって来るから、こうして主へさらに近く。


Ex his constare potest, quod sicut illi gradus aperiuntur, ita homo in Domino sit, et Dominus in illo. これらから明らかにすることができる、それらの段階が開かれるに応じて、このように人間は主の中にいる、また主は彼の中に。


 


(3) 訳文


240. 二つの能力が主から人間のもとに存在し、それらによって人間は獣から区別される。一つの能力は、何が真理であり、また何が善か、理解できることである。この能力は推理力呼ばれ、彼の理解能力である。もう一つの能力は、善と真理を行なうことができることである。この能力は自由と呼ばれ、彼の意志の能力である。なぜなら、人間は自分の推理力から何でも好むものを、神とともにまた同じく神に反して、隣人とともにまた隣人に反して、考えることができるから。そしてまた考えるものを意志し、行なうことができる。しかし、悪を知り、罰を恐れるとき、自由に行なうことを断念することができる。人間はこれらの二つの能力から人間であり、獣から区別される。これらの二つの能力は主から人間にあり、継続し、取り去られもしない。なぜなら、もし取り去られるなら、彼の人間性は失われるから。善い者と同じく悪い者のもとにも、それぞれの人間のもとのこれらの二つの能力の中に主はおられる。それらは人類の中の主の住まいである。ここから、善い者と同じく悪い者も、すべての人間は永遠に生きる。しかし、人間がこれらの能力の手段で、さらに上の段階を開くに応じて、主の住まいはさらに近く人間のもとにある。なぜなら、その開けることによって愛と知恵のさらに高い段階の中に、こうして主のさらに近くへやって来るから。これらから、それらの段階が開かれるに応じて、人間は主の中に、また主は彼の中におられることを明らかにすることができる


 


(1) 原文


241.  Dictum est supra, quod tres gradus altitudinis sint sicut finis, causa et effectus, et quod secundum illos gradus succedant amor, sapientia et usus; quare hic paucis dicetur de amore quod sit finis, de sapientia quod sit causa, et de usu quod sit effectus. Quisque qui rationem suam, dum illa in luce est, consulit, potest videre quod amor hominis sit finis omnium ejus, nam quod amat, hoc cogitat, hoc concludit et hoc facit, consequenter pro fine habet; homo etiam ex ratione sua videre potest, quod sapientia sit causa, nam ille, seu ejus amor qui est finis, in intellectu conquirit media, per quae ad finem suum perveniat; ita consulit sapientiam suam, ac media illa faciunt causam per quam. Quod usus sit effectus absque explicatione patet. Sed amor apud unum hominem non est idem qui apud alterum; ita nec sapientia apud unum est eadem quae apud alterum; proinde nec usus; et quia tria illa homogenea sunt, (ut supra n. 189-194, ostensum est,) sequitur, quod qualis apud hominem est amor, talis apud illum sit sapientia, et quod talis sit usus. Dicitur sapientia, sed intelligitur id quod intellectus ejus est.


 


(2) 直訳


Dictum est supra, quod tres gradus altitudinis sint sicut finis, causa et effectus, et quod secundum illos gradus succedant amor, sapientia et usus; 上に言われた、高さの三つの段階は目的、原因、結果のようであること、またそれらの段階にしたがって愛、知恵、役立ちが続くこと。


quare hic paucis dicetur de amore quod sit finis, de sapientia quod sit causa, et de usu quod sit effectus. それゆえ、ここに短く(簡潔に)言われる、目的である愛について、原因である知恵について、結果である役立ちについて。


Quisque qui rationem suam, dum illa in luce est, consulit, potest videre quod amor hominis sit finis omnium ejus, nam quod amat, hoc cogitat, hoc concludit et hoc facit, consequenter pro fine habet; だれでも、その者は自分の理性と、それは光の中にある時、相談する(助言を求める)、見ることができる、人間の愛であること、彼のすべてのものの目的は、なぜなら、愛するものを、これを考える、これを推論し(結論し)、これを行なう、結果として(必然的に)目的として持つから。


homo etiam ex ratione sua videre potest, quod sapientia sit causa, nam ille, seu ejus amor qui est finis, in intellectu conquirit media, per quae ad finem suum perveniat; さらにまた人間は自分の理性から見ることができる、知恵が原因であること、なぜなら、それ☆は、すなわち、目的である彼の愛は、理解力の中に手段(方法)を捜し求める、それによって自分の目的へと到着するから。


この「それille」はhomoを指すと思います。


ita consulit sapientiam suam, ac media illa faciunt causam per quam. このように自分の知恵に相談し、そしてその手段が原因となるから、それによって。


Quod usus sit effectus absque explicatione patet. 役立ちが結果であることは説明なしに明らかである。


Sed amor apud unum hominem non est idem qui apud alterum; しかし、一人の人間のもとの愛は他の者のもとのものと同一ではない。


ita nec sapientia apud unum est eadem quae apud alterum; したがって一人の者のもとの知恵は他の者のもとのものと同一ではない。


proinde nec usus; それゆえ、役立ちも〔同一で〕ない。


et quia tria illa homogenea sunt, (ut supra n. 189-194, ostensum est,) sequitur, quod qualis apud hominem est amor, talis apud illum sit sapientia, et quod talis sit usus. また、三つのそれらのものは同質であるので、(上の189-194番に示されているように)、人間のもとの愛がどのようなものであるか〔によって〕、彼のもとの知恵もそのようである、また役立ちもそのようなものであることがいえる。


Dicitur sapientia, sed intelligitur id quod intellectus ejus est. 知恵が言われた、しかしそれは意味される、彼の理解力であるもの。


 


(3) 訳文


241. 前に、高さの三つの段階は目的、原因、結果のようであり、またそれらの段階にしたがって愛、知恵、役立ちが続くことを述べた。それゆえ、ここに、目的である愛について、原因である知恵について、結果である役立ちについて手短に述べよう。光の中にある時に、自分の理性に諮る者はだれでも、人間のすべてのものの目的は彼の愛であることを知ることができる。なぜなら、愛するものを考える、これを結論し、これを行ない、必然的に目的として持つからである。さらにまた人間は自分の理性から知恵が原因であることを知ることができる。なぜなら、彼は、すなわち、目的である彼の愛は、理解力の中に手段を捜し求め、それによって自分の目的へと到着するから。このように自分の知恵に諮り、そしてその手段が原因となるから。役立ちが結果であることは説明なしに明らかである。しかし、ある者のもとの愛と他の者のもとの愛は同一ではない。したがって、ある者のもとの知恵と他の者のもとの知恵も同一ではない。それゆえ、役立ちも同一ではない。また、三つのそれらのものは(前の189-194番に示されているように)同質であるので、人間のもとの愛がどのようなものであるかによって、彼のものとの知恵も、また役立ちもそのようなものであることがいえる。知恵について述べたが、しかしそれは、彼の理解力を意味している。

原典講読『神の愛と知恵』 242 , 243

 

QUOD LUX SPIRITUALIS INFLUAT PER TRES GRADUS


APUD HOMINEM, SED NON CALOR SPIRITUALIS,


NISI QUANTUM HOMO FUGIT MALA UT PECCATA,


ET SPECTAT AD DOMINUM.


霊的な光が三つの段階を通って人間のもとに流入すること、


しかし、霊的な熱は〔流入し〕ない、


人間が悪を罪として避けるかぎりでないなら、


また主に目を向ける〔でないなら〕


 


(1) 原文


[1]242.  Ex supra demonstratis constat, quod a Sole caeli, qui est primum procedens Divini Amoris et Divinae Sapientiae, (de quo in Secunda Parte actum est,) procedat lux et calor; a Sapientia Ipsius lux, et ab Amore Ipsius calor; et quod lux sit receptaculum sapientiae, et calor receptaculum amoris; et quod quantum homo in sapientiam venit, tantum in Divinam illam lucem veniat, et quantum in amorem, tantum in Divinum illum calorem. Ex supra demonstratis etiam constat, quod tres gradus lucis et tres gradus caloris sint, seu tres gradus sapientiae et tres gradus amoris, et quod illi gradus apud hominem formati sint, ut homo receptaculum Divini Amoris et Divinae Sapientiae, ita Domini, esset. Hic nunc demonstrandum est, quod lux spiritualis influat per tres illos gradus apud hominem, sed non calor spiritualis, nisi quantum homo fugit mala ut peccata, et spectat ad Dominum; seu quod idem, quod homo recipere possit sapientiam usque ad tertium gradum, sed non amorem, nisi fugiat mala ut peccata, et spectet ad Dominum; seu quod adhuc idem, quod intellectus hominis elevari possit in sapientiam, non autem voluntas ejus, nisi quantum fugit mala ut peccata.


[1] 242 pro “243”


 


(2) 直訳


Ex supra demonstratis constat, quod a Sole caeli, qui est primum procedens Divini Amoris et Divinae Sapientiae, (de quo in Secunda Parte actum est,) procedat lux et calor; 上に論証されたことから明らかである、天界の太陽から、それは神的な愛と神的な知恵の最初に発出するものである、(そのことについて第二部で扱われた)、光と熱が発出する。


a Sapientia Ipsius lux, et ab Amore Ipsius calor; その方の知恵から光が、その方の愛から熱が。


et quod lux sit receptaculum sapientiae, et calor receptaculum amoris; また光は知恵の容器である、また熱は愛の容器〔である〕。


et quod quantum homo in sapientiam venit, tantum in Divinam illam lucem veniat, et quantum in amorem, tantum in Divinum illum calorem. またどれだけ人間が知恵の中にやって来るか〔によって〕、それだけ神的なその光の中にやって来る、またどれだけ愛の中に〔やって来るか〕、それだけ神的なその熱の中に〔やって来る〕。


Ex supra demonstratis etiam constat, quod tres gradus lucis et tres gradus caloris sint, seu tres gradus sapientiae et tres gradus amoris, et quod illi gradus apud hominem formati sint, ut homo receptaculum Divini Amoris et Divinae Sapientiae, ita Domini, esset. さらにまた上に論証されたことから明らかである、光の三つの段階と熱の三つの段階があること、すなわち知恵の三つの段階と愛の三つの段階、またこれらの段階は人間のもとに形成されていること、人間が神的な愛と神的な知恵の容器〔である〕ために、したがって主の〔容器〕である。


Hic nunc demonstrandum est, quod lux spiritualis influat per tres illos gradus apud hominem, sed non calor spiritualis, nisi quantum homo fugit mala ut peccata, et spectat ad Dominum; ここに今や論証されなければならない、霊的な光が三つの段階を通って人間のもとに流入すること、しかし霊的な熱は〔流入し〕ない、人間が悪を罪として避けるかぎりでないなら、また主に目を向ける〔でないなら〕。


seu quod idem, quod homo recipere possit sapientiam usque ad tertium gradum, sed non amorem, nisi fugiat mala ut peccata, et spectet ad Dominum; すなわち(あるいは)同じこと〔であるが〕、人間は知恵を第三の段階にまでも受け入れることができること、しかし愛を〔受け入れることができ〕ない、もし悪を罪として避け、また主に目を向けるのでないなら。


seu quod adhuc idem, quod intellectus hominis elevari possit in sapientiam, non autem voluntas ejus, nisi quantum fugit mala ut peccata. すなわち(あるいは)さらに同じこと〔であるが〕、人間の理解力は知恵の中に上げられることができること、しかしながら、彼の意志は〔上げられ〕ない。


[1] 242 pro “243” 原注[1] 243」の代わりに242


 


(3) 訳文


242. 前に論証されたことから、神的な愛と神的な知恵の最初に発出するものである天界の太陽(このことについて第二部で扱われた)から光と熱が、その方の知恵から光が、その方の愛から熱が発出し、光が知恵の容器であり、熱が愛の容器であること、また人間がどれだけ知恵の中にやって来るかによって、それだけその神的な光の中に、またどれだけ愛の中にやって来るかによって、それだけその神的な熱の中にやって来ることが明らかである。さらにまた前に論証されたことから、光の三つの段階と熱の三つの段階、すなわち知恵の三つの段階と愛の三つの段階があること、またこれらの段階は、人間が神的な愛と神的な知恵の容器、したがって主の容器であるために、人間のもとに形成されているいることが明らかである。


 今やここに、霊的な光が三つの段階を通って人間のもとに流入するが、しかし、霊的な熱は、人間が悪を罪として避けないかぎり、また主に目を向けないなら、流入しないこと、あるいは同じことであるが、人間は知恵を第三の段階にまでも受け入れることができるが、しかし、悪を罪として避け、また主に目を向けるないのなら、愛を受け入れることができないこと、あるいはさらに同じことであるが、人間の理解力は知恵の中に上げられることができるが、しかし、彼の意志は上げられないことを論証しなければならない。


 


(1) 原文


243.  Quod intellectus possit elevari in lucem caeli, seu in sapientiam angelicam, et quod voluntas ejus non possit elevari in calorem caeli seu in amorem angelicum, nisi fugiat mala ut peccata, et spectet ad Dominum, evidenter mihi patuit ab experientia in mundo spirituali. Pluries vidi et percepi, quod spiritus simplices, qui modo sciverunt quod Deus sit, et quod Dominus natus sit homo, et vix aliquid praeterea, arcana sapientiae angelicae plene intellexerint, paene sicut angeli; nec solum illi, sed etiam plures ex diabolica turba. At intellexerunt quando audiverunt, non autem quando secum cogitaverunt; nam cum audiverunt, intrabat lux a superiori, cum autem secum cogitaverunt, tunc non alia lux potuit intrare, quam quae correspondebat calori seu amori illorum. Quare etiam postquam audiverunt illa arcana, et perceperunt illa, dum averterunt aures, nihil retinuerunt; immo illi qui e diabolica turba erant, tunc respuerunt illa et prorsus negaverunt. Causa erat, quia ignis amoris illorum et lux ejus, quae fatua erant, induxerunt tenebras, per quas lux caelestis e superiori intrans exstinguebatur.


 


(2) 直訳


Quod intellectus possit elevari in lucem caeli, seu in sapientiam angelicam, et quod voluntas ejus non possit elevari in calorem caeli seu in amorem angelicum, nisi fugiat mala ut peccata, et spectet ad Dominum, evidenter mihi patuit ab experientia in mundo spirituali. 理解力は天界の光の中へ上げられることができること、すなわち天使の知恵の中に、またその意志は天界の熱の中へ、すなわち天使の愛の中へ上げられることができないこと、もし悪を罪として避け、また主に目を向けないなら、私に霊界の中での経験からはっきりと明らかになった。


Pluries vidi et percepi, quod spiritus simplices, qui modo sciverunt quod Deus sit, et quod Dominus natus sit homo, et vix aliquid praeterea, arcana sapientiae angelicae plene intellexerint, paene sicut angeli; 私は多くの者を見て、知覚した、単純な霊たちは、彼らは単に知った、神が存在すること、生まれた主が人間であったこと☆、そして他に何らかのものをほとんど〔知ら〕ない、天使の知恵の秘義を十分に理解した、ほとんど天使たちのように。


私にはこのように、または「主は、人間は生まれた」としか直訳できません。おそらくスヴェーデンボリは「意味は通じるだろう」と、そうとうに「はしょった」書き方をしたのだと思います。意訳すべきでしょうね。


nec solum illi, sed etiam plures ex diabolica turba. 彼らだけでなく、しかし、悪魔の集団(群れ)からの多くの者もまた。


At intellexerunt quando audiverunt, non autem quando secum cogitaverunt; しかし、聞いた時は理解した、しかしながら〔理解し〕なかった、自分自身で考えた時。


nam cum audiverunt, intrabat lux a superiori, cum autem secum cogitaverunt, tunc non alia lux potuit intrare, quam quae correspondebat calori seu amori illorum. なぜなら、聞いたとき、(さらに)上から光が入った、しかしながら、自分自身で考えたとき、その時、何らかの光は入ることができなかったから、彼らの熱、すなわち愛に対応したもの以外の。


Quare etiam postquam audiverunt illa arcana, et perceperunt illa, dum averterunt aures, nihil retinuerunt; それゆえ、それらの秘義を聞き、それらを知覚した後もまた、耳をそらす時、何も保持しなかった。


immo illi qui e diabolica turba erant, tunc respuerunt illa et prorsus negaverunt. 実に、彼らは悪魔の集団(群れ)から〔の者ら〕であった、その時、それらを踏んづけて(蹴飛ばして)まったく否定した。


Causa erat, quia ignis amoris illorum et lux ejus, quae fatua erant, induxerunt tenebras, per quas lux caelestis e superiori intrans exstinguebatur. 理由であった、彼らの愛の火とその光は、それらは愚かな(かすかな)ものであった☆ので、暗やみをひき起した、それによって(さらに)上から入ってくるの天界の光は消されてしまった。


ignis fatuusで「鬼火」という意味があります。


 


(3) 訳文


243. 理解力は天界の光の中へ、すなわち天使の知恵の中に上げられることができること、またその意志は、悪を罪として避け、主に目を向けないなら、天界の熱の中へ、すなわち天使の愛の中へ上げられることができないことが、私に霊界での経験からはっきりと明らかになった。私は単純な霊たちの多くの者を見て、彼らはただ、神が存在すること、生まれた主が人間であったことを知っただけで、他のことはほとんど何も知らなかったのに、天使の知恵の秘義を、ほとんど天使たちのように十分に理解したことを知覚した。彼らだけでなく、悪魔の集団からの多くの者もそうであった。しかし、聞いた時は理解したが、自分自身で考えた時には理解しなかった。なぜなら、聞いたとき、上から光が入ったけれども、自分自身で考えたとき、その時、彼らの熱、すなわち愛に対応したもの以外の何らかの光が入ることができなかったから。それゆえ、それらの秘義を聞き、それらを知覚した後でも、耳をそらす時、何も保持しなかった。実に、悪魔の集団からの者らは、その時、それらを踏んづけて、まったく否定した。その理由は、彼らの愛の火とその光はかすかなものであったので、暗やみをひき起し、それによって上から入ってくるの天界の光が消されてしまったからである。

原典講読『神の愛と知恵』 244 , 245

 

(1) 原文


[1]244.  Simile fit in mundo. Homo qui non plane stupidus est, et qui non ex fastu propriae intelligentiae confirmaverat falsa apud se, ille dum audit loquentes de re altiore, aut dum legit talia, si in aliqua affectione sciendi est, tunc intelligit illa, et quoque retinet, et postea potest confirmare illa. Simile potest tam malus quam bonus. Etiam malus, tametsi corde negat Divina quae ecclesiae sunt, usque potest intelligere illa, et quoque loqui et praedicare illa, tum scripto docte confirmare illa; at vero cum sibi relictus cogitat, ex amore suo infernali contra illa cogitat, et negat illa. Ex quo patet, quod intellectus possit in luce spirituali esse, tametsi non voluntas in calore spirituali. Ex quo etiam sequitur, quod intellectus non ducat voluntatem, seu quod sapientia non producat amorem, sed quod solum doceat et monstret viam; docet quomodo homo victurus est, et monstrat quam viam iturus. Et quoque sequitur, quod voluntas ducat intellectum, ac efficiat ut secum unum agat; et quod amor qui est voluntatis id vocet sapientiam in intellectu, quod concordat. In sequentibus videbitur, quod voluntas per se absque intellectu nihil agat, sed omne quod agit, in conjunctione cum intellectu agat; at quod voluntas adsciscat intellectum in consortium secum, per influxum, non autem vicissim.


 [1] 244 pro “144”


 


(2) 直訳


Simile fit in mundo. 同様に世の中で生じる(行なわれる)


Homo qui non plane stupidus est, et qui non ex fastu propriae intelligentiae confirmaverat falsa apud se, ille dum audit loquentes de re altiore, aut dum legit talia, si in aliqua affectione sciendi est, tunc intelligit illa, et quoque retinet, et postea potest confirmare illa. 人間は、その者はまったく愚かではない、またその者は自己(固有)の知性の高慢から自分のもとの虚偽を確信していなかった、彼はさらに高い事柄について話す者たちを聞く時、またはこのようなものを読む時、もし知ろうとする何らかの情愛の中にいるなら、その時、それらを理解する、また保持もする、またその後、それらを確信することができる。


Simile potest tam malus quam bonus. 同様に、悪い者も善い者と同じくできる。


Etiam malus, tametsi corde negat Divina quae ecclesiae sunt, usque potest intelligere illa, et quoque loqui et praedicare illa, tum scripto docte confirmare illa; 悪い者もまた、たとえ心で教会のものである神性を否定していても、それでもそれ〔神性〕を理解することができる、またそれを話し、述べることも〔できる〕、さらに学者らしい文書でそれを確証すること。


at vero cum sibi relictus cogitat, ex amore suo infernali contra illa cogitat, et negat illa. しかししかし、自分自身に残されて考えるとき、地獄の自分自身の愛からそれに反して考える、またそれを否定する。


Ex quo patet, quod intellectus possit in luce spirituali esse, tametsi non voluntas in calore spirituali. そのことから明らかである、理解力は霊的な光の中にあることができること、それでも意志は霊的な熱の中にない。


Ex quo etiam sequitur, quod intellectus non ducat voluntatem, seu quod sapientia non producat amorem, sed quod solum doceat et monstret viam; そのことからもまたいえる、理解力は意志を導かないこと、すなわち、知恵は愛を生み出さないこと、しかし、単に道を教え、示すこと。


docet quomodo homo victurus est, et monstrat quam viam iturus. どのように人間が生きるべきか教える、また何の道を行くべきか示す。


Et quoque sequitur, quod voluntas ducat intellectum, ac efficiat ut secum unum agat; またもいえる、意志が理解力を導くこと、そしてそれ自体と一つとして働くように行動する。


et quod amor qui est voluntatis id vocet sapientiam in intellectu, quod concordat. また愛は、それは意志のものである、それ☆を理解力(知性)の中の知恵と呼ぶ、一致するものを。


このそれ(id)の指すものはquod~です。すなわち「愛は、一致するものを・・・知恵と呼ぶ」わけです。長島訳は「意志内に愛があって、それに理性が同調する場合、これを英知と名づけます」としていますが、これだと「それに」と「これを」が何を指すのか、わかりづらくなっています。柳瀬訳は「・・・一致している理解内のものを凡て、知恵と呼ぶ」としていますが、「凡て」はよけいであり、これは不正確な表現であって、「理解内のもので、一致しているものを、知恵と呼ぶ」とすべきです。


In sequentibus videbitur, quod voluntas per se absque intellectu nihil agat, sed omne quod agit, in conjunctione cum intellectu agat; 続くものの中で見られる、意志はそれ自体によって(独力で、単独で)理解力なしに何も行なわない、しかし、行なうすべてのものを、理解力と結合の中で行なう。


at quod voluntas adsciscat intellectum in consortium secum, per influxum, non autem vicissim. そして、意志は理解力を結びつける(自分のものにする)☆、それ自体の交わり(仲間)の中へ、流入によって、しかしながら、逆ではない。


長島訳はこのadscioを「説得する」とし、まったく異様なものとなっています。


[1] 244 pro “144” 原注[1] 144」の代わりに244


 


(3) 訳文


244. 世の中で同様に生じている。まったく愚かではなく、自己の知性の高慢から自分のもとの虚偽を確信していなかった人間は、高い事柄についての話しを聞く時、またはこのようなものを読む時、もし知ろうとする何らかの情愛の中にいるなら、その時、それらを理解し、また保持もし、またその後、それらを確信することもできる。悪い者も善い者と同じく、同様にできる。悪い者もまた、たとえ心で教会のものである神性を否定していても、それでも神性について理解することができ、またそれを話し、述べることも、さらに学者らしい文書でそれを確証することもできる。しかし、ひとり自分自身で考えるとき、地獄の自分自身の愛からそれに反して考え、それを否定する。そのことから、理解力は霊的な光の中にあることができても、それでも意志は霊的な熱の中にないことが明らかである。そのことからまた、理解力は意志を導かない、すなわち、知恵は愛を生み出さず、単に道を教え、示すこともいえる。人間はどのように生きるべきかを教える、またどの道を行くべきか示すのである。また、意志が理解力を導き、そしてそれ自体と一つとして働くように行動することもいえる。意志のものである愛は、理解力の中の一致するものを知恵と呼ぶ。


 続くものの中で、意志は理解力なしに単独で何も行なわず、行なうすべてのものを理解力と結合の中で行なうこと、そして、意志は、流入によって、それ自体の交わりの中へ理解力を結びつけるが、逆ではないことが見られる。


 


(1) 原文


245.  Nunc dicetur qualis est influxus lucis in tres gradus vitae, quae mentis sunt, apud hominem. Formae, quae sunt receptacula caloris et lucis, seu amoris et sapientiae apud illum, et quae, ut dictum est, in triplici ordine, seu trium graduum sunt, a nativitate sunt diaphanae, ac lucem spiritualem transmittunt, sicut vitrum crystallinum lucem naturalem. Inde est quod homo quoad sapientiam usque in tertium gradum possit elevari. At usque formae illae non aperiuntur, nisi dum calor spiritualis se conjungit luci spirituali, seu amor sapientiae; per hanc conjunctionem formae illae diaphanae secundum gradus aperiuntur. Hoc simile est cum luce et calore solis mundi quoad vegetabilia super tellure. Lux hiemalis, quae aeque candida est cum luce aestiva, non aperit aliquid in semine aut in arbore; sed cum calor vernalis se conjungit luci, tunc aperit: similis res est, nam lux spiritualis correspondet luci naturali, et calor spiritualis correspondet calori naturali.


 


(2) 直訳


Nunc dicetur qualis est influxus lucis in tres gradus vitae, quae mentis sunt, apud hominem. 今や言われる、いのちの三つの段階の中へ光の流入がどんなものであるか、それは心のものである、人間のもとの。


Formae, quae sunt receptacula caloris et lucis, seu amoris et sapientiae apud illum, et quae, ut dictum est, in triplici ordine, seu trium graduum sunt, a nativitate sunt diaphanae, ac lucem spiritualem transmittunt, sicut vitrum crystallinum lucem naturalem. 形は、それは熱と光の容器である、すなわち彼のもとの愛と知恵の〔容器である〕、またそれは、言われたように、三重の秩序の中で、すなわち三つの段階である、出生から透明である、そして霊的な光を透過させる、水晶のガラスが自然の光を〔透過させる〕ように。


Inde est quod homo quoad sapientiam usque in tertium gradum possit elevari. ここからである、人間が知恵に関して第三の段階の中にまでも上げられることできること。


At usque formae illae non aperiuntur, nisi dum calor spiritualis se conjungit luci spirituali, seu amor sapientiae; しかし、それでもその形は開かれない、霊的な熱がそれ自体を霊的な光に結合する時でないなら、すなわち、愛が知恵に。


per hanc conjunctionem formae illae diaphanae secundum gradus aperiuntur. この結合によってその透明な形は段階にしたがって開かれる。


Hoc simile est cum luce et calore solis mundi quoad vegetabilia super tellure. これは世の太陽の光と熱と同様である、地球上の植物に関して。


Lux hiemalis, quae aeque candida est cum luce aestiva, non aperit aliquid in semine aut in arbore; 冬の光は、それは夏の光と等しく白く輝いている、種の中のまたは木の中の何ものも開かない。


sed cum calor vernalis se conjungit luci, tunc aperit: しかし、春の熱がそれ自体を光に結合するとき、その時、開く。


similis res est, nam lux spiritualis correspondet luci naturali, et calor spiritualis correspondet calori naturali. 物事は同様である、なぜなら、霊的な光は自然的な光に対応するから、また霊的な熱は自然的な熱に。


 


(3) 訳文


245. さて、人間のもとの心のものである、いのちの三つの段階の中への光の流入がどんなものであるか述べようよう。


 人間のもとの熱と光の容器、すなわち愛と知恵の容器である形は、すでに言われたように、三重の秩序、すなわち三つの段階の中で、出生から透明であり、水晶のガラスが自然の光を透過させるように、霊的な光を透過させる。ここから、人間は知恵に関して第三の段階の中にまでも上げられることできるが、しかしそれでも、その形は、霊的な熱がそれ自体を霊的な光に、すなわち、愛が知恵に結合する時でないなら、開かれない。この結合によって、その透明な形は段階にしたがって開かれるのである。


 このことは地球上の植物に関して世の太陽の光と熱と同様である。冬の光は夏の光と等しく白く輝いているが、種の中のまたは木の中の何ものをも開かない。しかし、春の熱が、それ自体に光を結合する時、開く。このように物事は同様なのである、なぜなら、霊的な光は自然的な光に、また霊的な熱は自然的な熱に対応するから。