原典講読『神の愛と知恵』 240 , 241

 

(1) 原文


240.  Sunt binae facultates a Domino apud hominem, per quas homo distinguitur a bestiis. Una facultas est, quod possit intelligere quid verum est, et quid bonum; haec facultas vocatur rationalitas, et est facultas ejus intellectus: altera facultas est quod possit facere verum et bonum; haec facultas vocatur libertas, et est facultas ejus voluntatis; homo enim potest ex rationalitate sua cogitare quicquid lubet, tam cum Deo quam contra Deum, et cum proximo et contra proximum; et quoque potest velle et facere, quae cogitat; sed cum videt malum et timet poenam, potest ex libero desistere a faciendo. Homo ex binis illis facultatibus est homo, et distinguitur a bestiis. Binae illae facultates sunt homini a Domino, et continue sunt ab Ipso, nec ei auferuntur; nam si auferrentur, periret humanum ejus. In his binis facultatibus est Dominus apud unumquemvis hominem, tam apud bonum quam apud malum; sunt illae mansio Domini in humano genere: inde est quod omnis homo tam bonus quam malus vivat in aeternum. At mansio Domini propior apud hominem est, sicut homo mediis illis facultatibus aperit gradus superiores; per aperitionem enim illorum venit in gradus superiores amoris et sapientiae, sic propius ad Dominum. Ex his constare potest, quod sicut illi gradus aperiuntur, ita homo in Domino sit, et Dominus in illo.


 


(2) 直訳


Sunt binae facultates a Domino apud hominem, per quas homo distinguitur a bestiis. 二つの能力が主から人間のもとに存在する、それらによって人間は獣から区別される。


Una facultas est, quod possit intelligere quid verum est, et quid bonum; 一つの能力である、理解することができること、何が真理であるか、また何が善か。


haec facultas vocatur rationalitas, et est facultas ejus intellectus: この能力は推理力(理性)と呼ばれる、また彼の理解(知力)の能力である


altera facultas est quod possit facere verum et bonum; もう一つの能力は、善と真理を行なうことができることである。


haec facultas vocatur libertas, et est facultas ejus voluntatis; この能力は自由と呼ばれる、また彼の意志の能力である。


homo enim potest ex rationalitate sua cogitare quicquid lubet, tam cum Deo quam contra Deum, et cum proximo et contra proximum; なぜなら、人間は自分の推理力(理性)から何でも好むものを考えることができるから、神とともにと同様に神に反して、また隣人とともにまた隣人に反して。


et quoque potest velle et facere, quae cogitat; そしてまた意志することと行なうことができる、考えるものを。


sed cum videt malum et timet poenam, potest ex libero desistere a faciendo. しかし、悪を見て、また罰を恐れるとき、自由から、行なうこと(から)やめる(断念する)こと〔ができる〕。


Homo ex binis illis facultatibus est homo, et distinguitur a bestiis. 人間は二つのこれらの能力から人間である、また獣から区別される。


Binae illae facultates sunt homini a Domino, et continue sunt ab Ipso, nec ei auferuntur; これらの二つの能力は人間に主からある、またその方から継続している、彼に取り去られもしない。


nam si auferrentur, periret humanum ejus. なぜなら、もし取り去られるなら、彼の人間性は失われるから。


In his binis facultatibus est Dominus apud unumquemvis hominem, tam apud bonum quam apud malum; これらの二つの能力の中に主はおられる、それぞれの人間のもとに、善い者のもとと同様に悪い者のもとに。


sunt illae mansio Domini in humano genere: それらは人類の中の主の住まいである。


inde est quod omnis homo tam bonus quam malus vivat in aeternum. ここからである、すべての人間は善い者と同様に悪い者は永遠に生きること。


At mansio Domini propior apud hominem est, sicut homo mediis illis facultatibus aperit gradus superiores; しかし、主の住まいはさらに近く人間のもとにある、人間がこれらの能力の手段で、さらに上の段階を開くに応じて。


per aperitionem enim illorum venit in gradus superiores amoris et sapientiae, sic propius ad Dominum. なぜなら、その開けることによって愛と知恵のさらに高い段階の中にやって来るから、こうして主へさらに近く。


Ex his constare potest, quod sicut illi gradus aperiuntur, ita homo in Domino sit, et Dominus in illo. これらから明らかにすることができる、それらの段階が開かれるに応じて、このように人間は主の中にいる、また主は彼の中に。


 


(3) 訳文


240. 二つの能力が主から人間のもとに存在し、それらによって人間は獣から区別される。一つの能力は、何が真理であり、また何が善か、理解できることである。この能力は推理力呼ばれ、彼の理解能力である。もう一つの能力は、善と真理を行なうことができることである。この能力は自由と呼ばれ、彼の意志の能力である。なぜなら、人間は自分の推理力から何でも好むものを、神とともにまた同じく神に反して、隣人とともにまた隣人に反して、考えることができるから。そしてまた考えるものを意志し、行なうことができる。しかし、悪を知り、罰を恐れるとき、自由に行なうことを断念することができる。人間はこれらの二つの能力から人間であり、獣から区別される。これらの二つの能力は主から人間にあり、継続し、取り去られもしない。なぜなら、もし取り去られるなら、彼の人間性は失われるから。善い者と同じく悪い者のもとにも、それぞれの人間のもとのこれらの二つの能力の中に主はおられる。それらは人類の中の主の住まいである。ここから、善い者と同じく悪い者も、すべての人間は永遠に生きる。しかし、人間がこれらの能力の手段で、さらに上の段階を開くに応じて、主の住まいはさらに近く人間のもとにある。なぜなら、その開けることによって愛と知恵のさらに高い段階の中に、こうして主のさらに近くへやって来るから。これらから、それらの段階が開かれるに応じて、人間は主の中に、また主は彼の中におられることを明らかにすることができる


 


(1) 原文


241.  Dictum est supra, quod tres gradus altitudinis sint sicut finis, causa et effectus, et quod secundum illos gradus succedant amor, sapientia et usus; quare hic paucis dicetur de amore quod sit finis, de sapientia quod sit causa, et de usu quod sit effectus. Quisque qui rationem suam, dum illa in luce est, consulit, potest videre quod amor hominis sit finis omnium ejus, nam quod amat, hoc cogitat, hoc concludit et hoc facit, consequenter pro fine habet; homo etiam ex ratione sua videre potest, quod sapientia sit causa, nam ille, seu ejus amor qui est finis, in intellectu conquirit media, per quae ad finem suum perveniat; ita consulit sapientiam suam, ac media illa faciunt causam per quam. Quod usus sit effectus absque explicatione patet. Sed amor apud unum hominem non est idem qui apud alterum; ita nec sapientia apud unum est eadem quae apud alterum; proinde nec usus; et quia tria illa homogenea sunt, (ut supra n. 189-194, ostensum est,) sequitur, quod qualis apud hominem est amor, talis apud illum sit sapientia, et quod talis sit usus. Dicitur sapientia, sed intelligitur id quod intellectus ejus est.


 


(2) 直訳


Dictum est supra, quod tres gradus altitudinis sint sicut finis, causa et effectus, et quod secundum illos gradus succedant amor, sapientia et usus; 上に言われた、高さの三つの段階は目的、原因、結果のようであること、またそれらの段階にしたがって愛、知恵、役立ちが続くこと。


quare hic paucis dicetur de amore quod sit finis, de sapientia quod sit causa, et de usu quod sit effectus. それゆえ、ここに短く(簡潔に)言われる、目的である愛について、原因である知恵について、結果である役立ちについて。


Quisque qui rationem suam, dum illa in luce est, consulit, potest videre quod amor hominis sit finis omnium ejus, nam quod amat, hoc cogitat, hoc concludit et hoc facit, consequenter pro fine habet; だれでも、その者は自分の理性と、それは光の中にある時、相談する(助言を求める)、見ることができる、人間の愛であること、彼のすべてのものの目的は、なぜなら、愛するものを、これを考える、これを推論し(結論し)、これを行なう、結果として(必然的に)目的として持つから。


homo etiam ex ratione sua videre potest, quod sapientia sit causa, nam ille, seu ejus amor qui est finis, in intellectu conquirit media, per quae ad finem suum perveniat; さらにまた人間は自分の理性から見ることができる、知恵が原因であること、なぜなら、それ☆は、すなわち、目的である彼の愛は、理解力の中に手段(方法)を捜し求める、それによって自分の目的へと到着するから。


この「それille」はhomoを指すと思います。


ita consulit sapientiam suam, ac media illa faciunt causam per quam. このように自分の知恵に相談し、そしてその手段が原因となるから、それによって。


Quod usus sit effectus absque explicatione patet. 役立ちが結果であることは説明なしに明らかである。


Sed amor apud unum hominem non est idem qui apud alterum; しかし、一人の人間のもとの愛は他の者のもとのものと同一ではない。


ita nec sapientia apud unum est eadem quae apud alterum; したがって一人の者のもとの知恵は他の者のもとのものと同一ではない。


proinde nec usus; それゆえ、役立ちも〔同一で〕ない。


et quia tria illa homogenea sunt, (ut supra n. 189-194, ostensum est,) sequitur, quod qualis apud hominem est amor, talis apud illum sit sapientia, et quod talis sit usus. また、三つのそれらのものは同質であるので、(上の189-194番に示されているように)、人間のもとの愛がどのようなものであるか〔によって〕、彼のもとの知恵もそのようである、また役立ちもそのようなものであることがいえる。


Dicitur sapientia, sed intelligitur id quod intellectus ejus est. 知恵が言われた、しかしそれは意味される、彼の理解力であるもの。


 


(3) 訳文


241. 前に、高さの三つの段階は目的、原因、結果のようであり、またそれらの段階にしたがって愛、知恵、役立ちが続くことを述べた。それゆえ、ここに、目的である愛について、原因である知恵について、結果である役立ちについて手短に述べよう。光の中にある時に、自分の理性に諮る者はだれでも、人間のすべてのものの目的は彼の愛であることを知ることができる。なぜなら、愛するものを考える、これを結論し、これを行ない、必然的に目的として持つからである。さらにまた人間は自分の理性から知恵が原因であることを知ることができる。なぜなら、彼は、すなわち、目的である彼の愛は、理解力の中に手段を捜し求め、それによって自分の目的へと到着するから。このように自分の知恵に諮り、そしてその手段が原因となるから。役立ちが結果であることは説明なしに明らかである。しかし、ある者のもとの愛と他の者のもとの愛は同一ではない。したがって、ある者のもとの知恵と他の者のもとの知恵も同一ではない。それゆえ、役立ちも同一ではない。また、三つのそれらのものは(前の189-194番に示されているように)同質であるので、人間のもとの愛がどのようなものであるかによって、彼のものとの知恵も、また役立ちもそのようなものであることがいえる。知恵について述べたが、しかしそれは、彼の理解力を意味している。