QUOD GRADUS ALTITUDINIS IN SUO ULTIMO
SINT IN PLENO ET IN POTENTIA.
高さの段階はその最終的なものの中で
満ちたものの中に☆、力の中にあること
☆ 「満ちたものの中に」では直訳過ぎて誤訳でしょう。「満ちている」「完全なもの、十分なものとなっている」という意味です。
(1) 原文
217. In praecedente articulo ostensum est, quod gradus ultimus sit complexus et continens graduum priorum. Inde sequitur, quod gradus priores in suo ultimo sint in pleno; sunt enim in suo effectu, et omnis effectus est causarum plenum.
(2) 直訳
In praecedente articulo ostensum est, quod gradus ultimus sit complexus et continens graduum priorum. 先行する章の中で示されている、最終的な(最外部の)ものの段階は前のものの段階の合成物や容器であること。
Inde sequitur, quod gradus priores in suo ultimo sint in pleno; ここからいえる(帰結される)、前のものの段階はその最終的なもの〔段階〕の中に満ちていること。
sunt enim in suo effectu, et omnis effectus est causarum plenum. なぜなら、その結果の中にある、またすべての結果は原因の満ちたもの(十分なもの)☆であるから。
☆ plenumがうまく表現できません。原因が結果の中に「十分に」反映されている。結果のどこをとっても、そこには原因が反映されて入るので「満ちている」のです。
(3) 訳文
217. これまでの章の中で、最終的なものの段階は前のものの段階の合成物や容器であることが示された。ここから、前のものの段階はその最終的なものの中に満ちていることがいえる。なぜなら、その結果の中にあり、またすべての結果には原因が満ちているからである。
(1) 原文
218. Quod gradus illi ascendentes et descendentes, qui etiam vocantur priores et posteriores, tum gradus altitudinis et discreti, in suo ultimo sint in sua potentia, confirmari potest ab omnibus illis, quae in praecedentibus a sensibilibus et perceptibilibus ad confirmationes allata sunt. Sed hic solum illa confirmare volo per conatus, vires et motus in subjectis mortuis et in subjectis vivis. Notum est, quod conatus ex se nihil agat, sed per vires sibi correspondentes, et quod per eas sistat motum; et quod inde sit, quod conatus sit omne in viribus, et per vires in motu; et quia motus est gradus conatus ultimus, quod per illum agat suam potentiam. Conatus, vis et motus non aliter conjuncti sunt quam secundum gradus altitudinis, quorum conjunctio non est per continuum, sunt enim discreti, sed per correspondentias. Nam conatus non est vis, nec vis est motus; sed vis producitur a conatu, est enim vis conatus excitatus, et motus producitur per vim: quare non aliqua potentia est in solo conatu, nec in sola vi, sed in motu, qui est productum eorum. Quod ita sit, [1]apparet adhuc sicut anceps, quia non per applicationes ad sensibilia et perceptibilia in natura illustratum; sed usque talis est progressio illorum in potentiam.
[1] apparet pro “appatet”
(2) 直訳
Quod gradus illi ascendentes et descendentes, qui etiam vocantur priores et posteriores, tum gradus altitudinis et discreti, in suo ultimo sint in sua potentia, confirmari potest ab omnibus illis, quae in praecedentibus a sensibilibus et perceptibilibus ad confirmationes allata sunt. それらの上っている、また下っている段階は、それらはまた前の〔段階〕、また後の〔段階〕と呼ばれる、さらに高さの段階や分離した〔段階と呼ばれる〕、その最終的なもの〔段階〕の中にその活力(能力)☆があることは、それらのすべてのものから証明されることができる、それらは先行するものの中に、感覚で捉えられるものと知覚できるものから確信(確証)ヘ利用された(引用された、例証された)。
☆ potentiaはその第一義は「力」ですが、ここではvis「(活動)力」と区別しなければなりません。potentiaの方が抽象性が高く、派生する意味も多いのですが、私にはvisとの厳密な使い分け、またはスヴェーデンボリがどのように使い分けているかわかりません。もう少し述べれば、ここでは使い分けていますが、他の個所でもそのようにしているとは見えないからです。
Sed hic solum illa confirmare volo per conatus, vires et motus in subjectis mortuis et in subjectis vivis. しかし、それらを私は単に死んだ主体の中と生きた主体の中の努力(コナトュス)、力、運動によって証明することを欲する。
Notum est, quod conatus ex se nihil agat, sed per vires sibi correspondentes, et quod per eas sistat motum; よく知られている、努力はそれ自体からは何もなし遂げないこと、しかし、それに対応する力によって、またそれら〔力〕によって運動をひき起す。
et quod inde sit, quod conatus sit omne in viribus, et per vires in motu; またここからであること、努力は力の中のすべてのものであること、また力によって運動の中の〔すべてのものである〕。
et quia motus est gradus conatus ultimus, quod per illum agat suam potentiam. また運動は努力の最終的な段階であるので、それらによってその力を遂行すること。
Conatus, vis et motus non aliter conjuncti sunt quam secundum gradus altitudinis, quorum conjunctio non est per continuum, sunt enim discreti, sed per correspondentias. 努力、力、運動は高さの段階にしたがって以外に異なって結合されない、その結合は連続によってではない、なぜなら、分離しているから、しかし対応によって。
Nam conatus non est vis, nec vis est motus; なぜなら、努力は力ではない、力も運動ではないから。
sed vis producitur a conatu, est enim vis conatus excitatus, et motus producitur per vim: しかし、力は努力から生み出される、なぜなら、力はかきたてられた(刺激された)努力である、また運動は力によって生み出されるから。
quare non aliqua potentia est in solo conatu, nec in sola vi, sed in motu, qui est productum eorum. それゆえ、何らかの活力(能力)は努力だけの中にない、力だけの中にもない、しかし、運動の中に、それらはそれらの生み出すものである。
Quod ita sit, [1]apparet adhuc sicut anceps, quia non per applicationes ad sensibilia et perceptibilia in natura illustratum; このようであることは、今なお(依然として)はっきりしない(疑わしい)ように見える、自然の中の感覚で捉えられるものと知覚できるものへの適用によって説明(例証)されていないので。
sed usque talis est progressio illorum in potentiam. しかしそれでも、このようである、活力(能力)の中のそれらの進行は。
[1] apparet pro “appatet” 原注[1]「appatet」の代わりにapparet
(3) 訳文
218. 上り、また下っているそれらの段階は、前の段階や後の段階、さらに高さの段階や分離した段階とも呼ばれ、その最終的な段階の中にその活力があることは、前に確証することにヘ利用された感覚で捉えられるものと知覚できるものそれらのすべてのものから証明されることができる。しかし、私は、ただ死んだ主体と生きた主体の中の努力(コナトュス)、力、運動によって、それらを証明したい。
努力が、それ自体からは何もなし遂げず、それに対応する力によって、また力によって運動をひき起すこと、またここから、努力が力の中のすべてのもの、また力によって運動の中のすべてのものであり、また運動が努力の最終的な段階であるので、それらによってその力を遂行することはよく知られている。
努力、力、運動は高さの段階にしたがってしか結合されず、その結合は連続によるのではなく、分離しているので、対応によっている。努力は力ではなく、力も運動ではないからである。しかし、力は努力から生み出される、なぜなら、力は刺激された努力であり、また運動は力によって生み出されるから。それゆえ、何らかの活力は努力だけの中にも、力だけの中にもなく、それらの生み出す運動の中にある。このようであることは、自然の中の感覚で捉えられるものと知覚できるものへ適用することよって説明されていないので、今なお疑わしいように見える。しかし、それでも、活力の中のそれらの進行はこのようなものなのである。