原典講読『神の愛と知恵』 185

 

(1) 原文


185.  Omnia et singula quae in mundo spirituali, et quae in mundo naturali existunt, ex gradibus discretis et simul ex gradibus continuis coexistunt, seu ex gradibus altitudinis et ex gradibus latitudinis. Illa dimensio quae consistit ex gradibus discretis, vocatur altitudo; et illa quae ex gradibus continuis, vocatur latitudo: situs eorum respective ad visum oculi non mutat denominationem. Absque cognitione horum graduum, non sciri aliquid potest de discrimine inter tres caelos, nec de discrimine inter amorem et sapientiam angelorum ibi, nec de discrimine inter calorem et lucem in quibus sunt, nec de discrimine inter atmosphaeras quae ambiunt et continent. Tum absque cognitione horum graduum, nihil sciri potest de discrimine facultatum interiorum quae mentis sunt apud homines, ita nec de statu illorum quoad reformationem et regenerationem; nec de discrimine facultatum exteriorum, quae corporis sunt, tam apud angelos quam apud homines; et prorsus nihil de discrimine inter spirituale et naturale, et inde nihil de correspondentia: immo nihil de ullo discrimine vitae inter homines et bestias, et de discrimine inter bestias perfectiores et imperfectiores; nec de discriminibus inter formas regni vegetabilis, et inter materias regni mineralis. Ex quibus constare potest, quod illi, qui hos gradus ignorant, non ex aliquo judicio possint videre causas; vident modo effectus, et judicant causas ex illis, quod fit plerumque ex inductione effectibus continua: cum tamen causae non producunt effectus per continuum, sed per discretum; aliud enim est causa, et aliud est effectus; est discrimen sicut inter prius et posterius, aut sicut inter formans et formatum.


 


(2) 直訳


Omnia et singula quae in mundo spirituali, et quae in mundo naturali existunt, ex gradibus discretis et simul ex gradibus continuis coexistunt, seu ex gradibus altitudinis et ex gradibus latitudinis. 霊界の中と自然界の中に存在するようになるすべてと個々のものは、分離した段階から、また同時に連続した段階から共存する、すなわち、高さの段階からと幅の段階から。


Illa dimensio quae consistit ex gradibus discretis, vocatur altitudo; その次元☆は、それは分離した段階から構成される、高さと呼ばれる。


「次元」としましたが、これは普通に使われる「次元」とは意味が異なるので訳語として不適切かもしれません。「特別な面での空間の拡大や拡張」の意味での「次元」です。「寸法」、また「範囲、領域」の意味もあります。柳瀬訳「広がり」もじゅんぶん考えられる訳語です。


et illa quae ex gradibus continuis, vocatur latitudo: また、連続した段階から〔構成される〕もの、それは、幅と呼ばれる。


situs eorum respective ad visum oculi non mutat denominationem. それらの位置は目の視覚に比べて(相対的に)名称は変わらない。


Absque cognitione horum graduum, non sciri aliquid potest de discrimine inter tres caelos, nec de discrimine inter amorem et sapientiam angelorum ibi, nec de discrimine inter calorem et lucem in quibus sunt, nec de discrimine inter atmosphaeras quae ambiunt et continent. これらの段階の知識なしに、三つの天界の間の相違について何も知られることはできない、そこに天使たちの愛と知恵の間の相違についても〔でき〕ない、それらの中にいる熱と光の間の相違についても〔でき〕ない、それらを囲み、含む大気の間の相違についても〔でき〕ない。


Tum absque cognitione horum graduum, nihil sciri potest de discrimine facultatum interiorum quae mentis sunt apud homines, ita nec de statu illorum quoad reformationem et regenerationem; さらにこれらの段階の知識なしに、内的な能力の相違について、それらは人間のもとの心のものである、何も知られることはできない、このように(したがって)、改心と再生に関するそれらの状態についても〔でき〕ない。


nec de discrimine facultatum exteriorum, quae corporis sunt, tam apud angelos quam apud homines; 外的な能力の相違についても〔でき〕ない、それらは身体のものである、天使たちのもとと同様に人間のもとの。


et prorsus nihil de discrimine inter spirituale et naturale, et inde nihil de correspondentia: また、霊的なものと自然的なものの間の相違についてもまったく〔でき〕ない、またここから対応についても〔でき〕ない。


immo nihil de ullo discrimine vitae inter homines et bestias, et de discrimine inter bestias perfectiores et imperfectiores; 実に、人間と獣の間のいのちの相違についても何もまったくない、またより完全である(完成された)獣とより不完全である獣の間の相違についても。


nec de discriminibus inter formas regni vegetabilis, et inter materias regni mineralis. 植物界の形の間の相違についても〔でき〕ない、また鉱物界の物質の間。


Ex quibus constare potest, quod illi, qui hos gradus ignorant, non ex aliquo judicio possint videre causas; これらから明らかにすることができる、彼らは、これらの段階を知らない者ら、何らかの判断から原因を見ることができないこと。


vident modo effectus, et judicant causas ex illis, quod fit plerumque ex inductione effectibus continua: 単に結果を見る、またそれらから原因を判断する、そのことは多くの場合、推理(帰納)から行なわれる、結果によって連続するもの〔からの〕。


cum tamen causae non producunt effectus per continuum, sed per discretum; そのときそれでも、原因は連続〔的なもの〕によって結果を生じない、しかし、分離〔的なもの〕によって。


aliud enim est causa, et aliud est effectus; なぜなら、原因はあるものであり、結果はあるものであるから。


est discrimen sicut inter prius et posterius, aut sicut inter formans et formatum. 相違は前のものと後のものの間のようである、または形作るものと形作られるものの間のよう〔である〕。


 


(3) 訳文


185. 霊界と自然界の中に存在するようになるすべてと個々のものは、分離した段階から、また同時に連続した段階から、あるいは、高さの段階と幅の段階から共存している。分離した段階から構成される広がりは、高さと呼ばれる。また、連続した段階から構成される広がりは、幅と呼ばれる。目の視覚に対するそれらの位置の相対的な名称は変わらない。これらの段階の知識がないなら、三つの天界の間の相違について、そこの天使たちの愛と知恵の間の相違についても、彼らがいる熱と光の間の相違についても、それらを囲み、含む大気の間の相違についても、何も知ることはできない。さらにこれらの段階の知識がないなら、人間の心のものである内的な能力の相違について、したがって、改心と再生に関するそれらの状態についても、何も知ることはできない。天使たちのもとと同様に人間のもとの身体のものである外的な能力の相違についても、何も知ることはできず、また、霊的なものと自然的なものの間の相違についても、ここから対応についてもまったく知ることはできない。実に、人間と獣の間のいのちの相違についても、また完全な獣と不完全な獣の間の相違についても、植物界の形の間、鉱物界の物質の間の相違についても、まったく何も知ることはできない。


 これらから、これらの段階を知らない者らは、何らかの判断から原因を知ることができないことを明らかにすることができる。単に結果を見て、それらから原因を判断し、そのことは多くの場合、結果によって連続するものからの推理から行なわれる。そのときそれでも、連続的なものによってではなく、分離的なものによって、原因から結果が生じるのである。なぜなら、原因と結果は別ものであるから。その相違は、前のものと後のものの間、または形作るものと形作られるものの間のようである。 

原典講読『神の愛と知恵』 186

 

(1) 原文


186.  Ut adhuc melius comprehendatur quid et quales sunt gradus discreti, et quae differentia illorum est a gradibus continuis, sint caeli angelici pro exemplo. Sunt tres caeli, et illi distincti per gradus altitudinis; quare unum caelum est sub altero; nec communicant inter se aliter quam per influxum, qui fit a Domino per caelos in suo ordine ad infimum, et non vicissim. At unumquodvis caelum per se non per gradus altitudinis, sed per gradus latitudinis distinctum est; illi qui in medio sunt, seu in centro, in sapientiae luce sunt, at qui in peripheriis usque ad terminos sunt in sapientiae umbra; ita decrescit sapientia usque ad ignorantiam sicut lux decrescit in umbram, quod fit per continuum. Simile est apud homines: interiora quae mentis eorum sunt, distincta sunt in totidem gradus in quot sunt caeli angelici, ac unus eorum gradus est supra alterum; quare interiora hominum quae mentis eorum sunt, distincta sunt per gradus discretos seu altitudinis. Inde est, quod homo possit in infimo gradu esse, tum in superiori, et quoque in supremo, secundum gradum sapientiae ejus; et quod cum solum in infimo gradu est, superior gradus clausus sit, et quod is aperiatur, sicut recipit sapientiam a Domino. Sunt etiam apud hominem, sicut in caelo, gradus continui seu latitudinis. Quod homo coelis similis sit, est quia ille quoad interiora mentis suae est caelum in minima forma, quantum in amore et in sapientia est a Domino. Quod homo quoad interiora mentis suae sit caelum in minima forma, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 51-58).


 


(2) 直訳


Ut adhuc melius comprehendatur quid et quales sunt gradus discreti, et quae differentia illorum est a gradibus continuis, sint caeli angelici pro exemplo. さらによりよいものが理解されるように、分離した段階が何、またどんなものであるか、またそれらの相違が何か(どのようか)である、連続した段階から、例として天使の天界がある。


Sunt tres caeli, et illi distincti per gradus altitudinis; 三つの天界がある、またそれらは高さの段階によって分離されて〔いる〕。


quare unum caelum est sub altero; それゆえ、一つの天界は他のものの下にある。


nec communicant inter se aliter quam per influxum, qui fit a Domino per caelos in suo ordine ad infimum, et non vicissim. それら自体の間で異なって伝達もしない、流入によって以外に、それは主から天界を通って順序正しく☆最低のものにまで行なわれる、また逆にではない。


in suo ordineで「適切な順序で」という意味です。


At unumquodvis caelum per se non per gradus altitudinis, sed per gradus latitudinis distinctum est; しかし、それぞれの天界はそれ自体によって、高さの段階によってでなく、しかし幅の段階によって分離されている。


illi qui in medio sunt, seu in centro, in sapientiae luce sunt, at qui in peripheriis usque ad terminos sunt in sapientiae umbra; 彼らは、真ん中に、すなわち中心にいる者たち、知恵の光の中にいる、しかし、周辺に、辺境にまでも〔いる〕者たちは、知恵の陰の中にいる。


ita decrescit sapientia usque ad ignorantiam sicut lux decrescit in umbram, quod fit per continuum. このように知恵は無知にまでも減少する、光が陰の中に減少するように、このことは連続によって行なわれる。


Simile est apud homines: 同様である、人間のもとで。


interiora quae mentis eorum sunt, distincta sunt in totidem gradus in quot sunt caeli angelici, ac unus eorum gradus est supra alterum; 内的なものは、それは彼らの心のものである、それだけ多くの(同じ数の)段階に分かれている、天使の天界と同数である、そしてそれらの段階の一つは他のものの上にある。


quare interiora hominum quae mentis eorum sunt, distincta sunt per gradus discretos seu altitudinis. それゆえ、人間の内的なものは、それらは彼らの心のものである、分離した、すなわち高さの段階によって分離されている。


Inde est, quod homo possit in infimo gradu esse, tum in superiori, et quoque in supremo, secundum gradum sapientiae ejus; ここからである、人間は最低の段階の中にいることができること、さらにより上の中に、また最高の中にも、彼の知恵の段階にしたがって。


et quod cum solum in infimo gradu est, superior gradus clausus sit, et quod is aperiatur, sicut recipit sapientiam a Domino. また最低の段階の中にだけいるとき、より上の段階は閉ざされていること、また彼に開かれること、主から知恵を受け入れるかぎり☆。


sicutは大部分、副詞「~のように」と用いられるますが、このように接続詞としても用いられます(研究社の『羅和辞典』にはない)。直説法が続くか、接続法が続くかで意味が異なります。ここでは「~に応じて、~ほど」という意味です。現在最終場面に入った『レキシコン』の完成をお待ちください。


Sunt etiam apud hominem, sicut in caelo, gradus continui seu latitudinis. さらにまた人間のもとにある、天界の中のように、連続の、すなわち幅の段階。


Quod homo coelis similis sit, est quia ille quoad interiora mentis suae est caelum in minima forma, quantum in amore et in sapientia est a Domino. 人間が天界に似ていることは、彼はその心の内的なものに関して最小の形の天界であるからである、主からの愛の中と知恵の中にいるかぎり。


Quod homo quoad interiora mentis suae sit caelum in minima forma, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 51-58). 人間がその心の内的なものに関して最小の形の天界であることは、著作『天界と地獄』(51-58)に見られる。


 


(3) 訳文


186. 分離した段階が何であり、またどんなものであるか、また連続した段階とのそれらの相違がどのようかであるか、さらによりよいものが理解されるように、例として天使の天界をあげよう。


 三つの天界があり、それらは高さの段階によって分離しているので、ある天界は他の天界の下にある。それらの間では、主から天界を通って順序正しく最低の天界にまで行なわれる流入による以外に伝達もないし、また逆にも伝達しない。しかし、それぞれの天界は、高さの段階によってでなく、幅の段階によって、それ自体によって分離している。真ん中に、すなわち中心にいる者たちは、知恵の光の中にいるが、しかし、周辺から辺境にまで、そこにいる者たちは知恵の陰の中にいる。このように、知恵は光が陰へと減少するように無知にまでも減少し、このことは連続によって行なわれる。人間のもとでも同様である。彼らの心のものである内的なものは、天使の天界と同数のそれだけの数の段階に分かれていおり、それらの段階のあるものは他のものの上にある。それゆえ、人間の心のものである内的なものは、分離の段階によって、すなわち高さの段階によって分離している。ここから、人間はその知恵の段階にしたがって、最低の段階の中に、さらにより上の段階の中に、また最高の段階の中にも、いることができる。また、最低の段階の中にだけいるとき、上の段階は閉ざされており、主から知恵を受け入れるに応じて開かれる。さらにまた人間のもとには天界の中のように、連続の段階、すなわち幅の段階がある。人間が天界に似ているのは、彼が主からの愛の中と知恵の中にいるかぎり、その心の内的なものに関して最小の形の天界であるからである。人間がその心の内的なものに関して最小の形の天界であることは、著作『天界と地獄』(51-58)に見られる。


 


(4) 高い段階が開かれることについて、でたらめな長島訳


 この個所(直訳sicutの注の部分参照)が「それが開くと、主のみ力によって英知をいただくことになります」となっている。


 何も知らなければこれで読み過ごしてしまうであろう。でも、「文法を知らない! これではでたらめだ」と声を大きくして言いたい。文法的な誤りはsicutの注で了解したと思う。


 論理的に、神学的に、でたらめなところを言っておこう。主の「み力によって」、と余計な付加をしている。これでは「主の恩寵による」ことになり、他力本願の信仰にならないだろうか?


 主からの知恵を受け入れるか、受け入れないかは本人の選択であり、これが正しい。そして主の知恵を受け入れるから、みことばを受け入れるから、上の段階が「開かれる」のである。これが神学的な誤りである。


 次に「開かれると」の訳では、なぜ、どのような理由で「開かれる」のかがわからない。わからないはずである、原因と結果を取り違えているから。これが論理的な誤りである。 

原典講読『神の愛と知恵』 187, 188

 

(1) 原文


187.  Ex his paucis constare potest, quod qui non scit aliquid de gradibus discretis seu altitudinis, nec scire aliquid possit de statu hominis quoad ejus reformationem et regenerationem, quae fiunt per receptionem amoris et sapientiae a Domino, et tunc per aperitionem graduum interiorum mentis ejus in suo ordine; nec scire potest aliquid de influxu per caelos a Domino, nec aliquid de ordine in quem creatus est; si enim aliquis de illis non ex gradibus discretis seu altitudinis, sed ex gradibus continuis seu latitudinis, cogitat, tunc non potest quicquam de illis videre quam ab effectibus, et nihil ex causis; et ex solis effectibus videre, est ex fallaciis, unde errores, unus post alterum; qui per inductiones ita multiplicari possunt, ut tandem enormes falsitates dicantur veritates.


 


(2) 直訳


Ex his paucis constare potest, quod qui non scit aliquid de gradibus discretis seu altitudinis, nec scire aliquid possit de statu hominis quoad ejus reformationem et regenerationem, quae fiunt per receptionem amoris et sapientiae a Domino, et tunc per aperitionem graduum interiorum mentis ejus in suo ordine; これらのわずかなものから明らかにすることができる、分離したまたは高さの段階について何らかのものを知らない者は、人間の状態についても、その改心と再生に関して、何らかのものを知ることができない、それらは主からの愛と知恵の受け入れることによって行なわれる、またその時、彼の心の内的な段階が開かれることによって、順序正しく。


nec scire potest aliquid de influxu per caelos a Domino, nec aliquid de ordine in quem creatus est; 主から天界を通しての流入について何らかのものも知ることができない、秩序について何らかのものも、その中に創造された。


si enim aliquis de illis non ex gradibus discretis seu altitudinis, sed ex gradibus continuis seu latitudinis, cogitat, tunc non potest quicquam de illis videre quam ab effectibus, et nihil ex causis; なぜなら、もしだれかがそれらについて分離したまたは高さの段階からでなく、しかし連続したまたは幅の段階から、考えるなら、その時、だれもそれらについて結果から以外に見ることができない、また原因からは何も〔見〕ないから。


et ex solis effectibus videre, est ex fallaciis, unde errores, unus post alterum; また結果だけから見ることは、欺き☆からである、ここから誤りが、一つの後もう一つ。


感覚や外観からの「欺き」です。


qui per inductiones ita multiplicari possunt, ut tandem enormes falsitates dicantur veritates. それらは推論を通してこのように増大することができる、ついに憎むべき(ひどい)虚偽☆が真理を言われるように。


憎むべき虚偽とは「神を、主を否定すること」です。


 


(3) 訳文


187. これらのわずかなものから、分離のまたは高さの段階について何かを知らない者は、人間の状態について何らかのものを、その改心と再生に関して、それらは主からの愛と知恵の受け入れることによって、またその時、彼の心の内的な段階が順序正しく開かれることによって行なわれことを知ることができず、主から天界を通しての流入について、秩序の中で創造されたその秩序について何らかのものも知ることができないことを明らかにすることができる。なぜなら、もしだれかが、それらについて分離のまたは高さの段階からでなく、連続のまたは幅の段階から考えるなら、その時、だれもそれらについて結果からしか見ることができず、原因からは何も見ないから。そして結果だけから見ることは、〔感覚や外観からの〕欺きから見ることであり、ここから誤りが次から次へと続く。それらは推論を通して、ついに憎むべき虚偽が真理と言われるようにまで増大することができる。


 


(1) 原文


188.  Non scio an hactenus aliquid innotuerit de gradibus discretis seu altitudinis, sed solum de gradibus continuis seu latitudinis; et tamen non aliquid causae in sua veritate potest innotescere absque cognitione graduum utriusque generis. Ideo de illis in tota hac Parte agendum est: nam finis hujus opusculi est, ut detegantur causae, et ex illis videantur effectus, et sic discutiantur tenebrae, in quibus homo ecclesiae est de Deo, deque Domino, et in genere de Divinis quae spiritualia vocantur. Hoc possum memorare, quod angeli in maestitia sint propter tenebras in tellure: dicunt, quod vix ullibi videant lucem; et quod homines fallacias arripiant et illas confirment, et per id multiplicent falsitates super falsitates; et ad confirmandum illas indagent per ratiocinia ex falsis et ex veris falsificatis talia, quae propter tenebras de causis, et propter ignorantiam de veritatibus, discuti nequeunt. Maxime lamentantur super confirmationibus de fide separata a charitate, et super justificatione per illam; tum de ideis de Deo, de angelis et spiritibus, et de ignorantia quid amor et sapientia.


 


(2) 直訳


Non scio an hactenus aliquid innotuerit de gradibus discretis seu altitudinis, sed solum de gradibus continuis seu latitudinis; 私はこれまで分離したまたは高さの段階について何らかのものがよく知られてきたかどうか知らない、しかし、単に連続したまたは幅の段階について。


et tamen non aliquid causae in sua veritate potest innotescere absque cognitione graduum utriusque generis. またそれでも、原因の何らかのものはその真理の中によく知られるようになることができない、両方の種類の段階の知識なしに。


Ideo de illis in tota hac Parte agendum est: それゆえ、それらについてこの部分の全部の中で扱われる。


nam finis hujus opusculi est, ut detegantur causae, et ex illis videantur effectus, et sic discutiantur tenebrae, in quibus homo ecclesiae est de Deo, deque Domino, et in genere de Divinis quae spiritualia vocantur. なぜなら、この小著の目的であるから、原因が明らかにされ、またそれらから結果が見られ、またこうして暗やみが追い散らされること、その中に教会の人間がいる、神について、主についても、また一般的に神性について、それは霊的なものと呼ばれる。


Hoc possum memorare, quod angeli in maestitia sint propter tenebras in tellure: このことを私は話しに出すことができる、天使たちは悲しみの中にいること、地球上の暗やみのために。


dicunt, quod vix ullibi videant lucem; 言っている、ほとんどどこにも光を見ないこと。


et quod homines fallacias arripiant et illas confirment, et per id multiplicent falsitates super falsitates; また人間たちは欺きを捕え、それらを確信する、またそのことによって虚偽の上に虚偽を増す。


et ad confirmandum illas indagent per ratiocinia ex falsis et ex veris falsificatis talia, quae propter tenebras de causis, et propter ignorantiam de veritatibus, discuti nequeunt. またそれら確信するために虚偽からと虚偽化した真理から推論によってこのようなものを見つけ出す、それらは原因について暗やみのために(によって)、また真理について無知のために(によって)、追い散らされることができない。


Maxime lamentantur super confirmationibus de fide separata a charitate, et super justificatione per illam; 最大に嘆く、仁愛から分離した信仰についての確信について、またそれ〔信仰〕によっての義認について。


tum de ideis de Deo, de angelis et spiritibus, et de ignorantia quid amor et sapientia. さらに神についての観念について、天使と霊たちについて、また無知について何が愛と知恵か。


 


(3) 訳文


188. 私は、これまでに分離のまたは高さの段階について何かが知られてきたかどうかを知らない。単に連続のまたは幅の段階についてが知られている。それでも、両方の種類の段階の知識なしに、何らかの原因は真理のうちにによく知られるようになることはできない。それゆえ、この部の全部でそれらについて扱われる。なぜなら、原因が明らかにされ、またそれらから結果が見られ、またこうして暗やみが追い散らされることがこの小著の目的であるから。教会の人間は、神、主、また一般的に霊的なものと呼ばれる神性についてその暗やみの中にいる。


 私は次のことを話しに出すことができる。天使たちは地球上の暗やみのために、ほとんどどこにも光を見ない、人間たちは欺きを捕え、それらを確信し、そのことによって虚偽にまた虚偽を増し加えている、またそれら確信するために虚偽からと虚偽化した真理から推論によって、原因について暗やみの中にいるために、また真理について無知のために、追い散らされることができないようなものを見つけ出している、と言って、悲しみの中にいる。仁愛から分離した信仰について、またその信仰によっての義認について確信していること、さらに神について、天使と霊たちについての観念について、また何が愛と知恵か無知であることについて、最大に嘆いている。 

原典講読『神の愛と知恵』 189

 

QUOD GRADUS ALTITUDINIS SINT HOMOGENEI,


 AC UNUS AB ALTERO IN SERIE,


SICUT SUNT FINIS, CAUSA ET EFFECTUS.


高さの段階は同質であること、


そして一つは他のものから連続している、


目的、原因、結果のように。


 


(1) 原文


189.  Quoniam gradus latitudinis seu continui sunt sicut lucis ad umbram, caloris ad frigus, duri ad molle, densi ad rarum, crassi ad tenue, et sic porro, et hi gradus ab experientia sensuali et oculari sunt noti, et non ita gradus altitudinis seu discreti, ideo de his in hac Parte imprimis agendum est, nam absque horum graduum cognitione non videri possunt causae. Notum quidem est, quod finis, causa et effectus sequantur in ordine sicut prius, posterius et postremum; tum quod finis producat causam, et per causam effectum, ut finis existat, et quoque plura alia de illis; attamen illa scire, et non per applicationes ad existentia videre, est modo scire abstracta; quae non diutius manent, quam dum in cogitatione sunt analytica ex metaphysica. Inde est, quod tametsi finis, causa et effectus vadunt per gradus discretos, usque tamen de illis gradibus parum si quicquam in mundo scitur. Sola enim cognitio abstractorum, est sicut quoddam aereum, quod avolat; sed si abstracta applicantur ad talia quae in mundo sunt, sunt sicut id quod oculis in tellure conspicitur, et in memoria permanet.


 


(2) 直訳


Quoniam gradus latitudinis seu continui sunt sicut lucis ad umbram, caloris ad frigus, duri ad molle, densi ad rarum, crassi ad tenue, et sic porro, et hi gradus ab experientia sensuali et oculari sunt noti, et non ita gradus altitudinis seu discreti, ideo de his in hac Parte imprimis agendum est, nam absque horum graduum cognitione non videri possunt causae. 幅のまたは連続した段階は、光の影へのようである、熱の冷たさへ、硬さの柔らかさへ、濃いものの薄いものへ、厚いものの薄いものへ、その他、またこれらの段階は感覚と目に見える経験からよく知られている、またこのように〔知られて〕ない、高さのまたは分離した段階は、それゆえ、これらについてこの部分の中で特に扱われる、なぜなら、これらの〔分離の〕段階の知識なしに、原因は見られることができないから。Notum quidem est, quod finis, causa et effectus sequantur in ordine sicut prius, posterius et postremum; 確かによく知られている、目的、原因、結果が前のもの、後のもの、最後のもののように順序の中に続くこと。


tum quod finis producat causam, et per causam effectum, ut finis existat, et quoque plura alia de illis; さらに、目的は原因を生むこと、また原因を通して結果を〔生む〕、目的が存在するようになるために、そしてまたそれらについて他の多くのこと〔からも知られる〕。


attamen illa scire, et non per applicationes ad existentia videre, est modo scire abstracta; けれども、それらを知ること、そして存在へと適用を通して生かすことがない、単に抽象的(観念的)なことを知ることである。


quae non diutius manent, quam dum in cogitatione sunt analytica ex metaphysica. それらは長く続くもの〔として〕とどまらない、思考の中にある間を除いて、形而上学からの分析。


Inde est, quod tametsi finis, causa et effectus vadunt per gradus discretos, usque tamen de illis gradibus parum si quicquam in mundo scitur. ここからである、たとえ目的、原因、結果と進むとはいえ、分離した段階を通して、それでもやはりそれらの段階についてほとんど〔知られ〕ないこと、もし世の中で知れらないなら。


Sola enim cognitio abstractorum, est sicut quoddam aereum, quod avolat; なぜなら、単なる抽象的(観念的)な知識は、ある種の空気のようである、それは飛び去るから。


sed si abstracta applicantur ad talia quae in mundo sunt, sunt sicut id quod oculis in tellure conspicitur, et in memoria permanet. しかし、もし抽象的(観念的)なものがこのようものに適用されるなら、それは世の中のもの、そのようなものになる、地球上で目で見られるもの、また記憶の中にとどまる。


 


(3) 訳文


189. 幅の段階または連続の段階は、光が影へ、熱が冷たさへ、硬さが柔らかさへ、濃いものが薄いものへ、厚いものが薄いものへ、その他、そのような段階であり、これらの段階は感覚と目に見える経験からよく知られている。高さの段階または分離の段階はこのようには知られてない、それゆえ、これらについてこの部で特に扱われる、なぜなら、分離の段階の知識なしに、原因は知られることができないから。目的・原因・結果が、前のもの・後のもの・最後のもののように順序の中で続くこと、さらに、目的は原因を生み、また原因を通して的が存在するようになるために結果を生むことは、それらについて他の多くのことから確かによく知られている。しかし、それらを知っても、適用を通して、存在するものへと生かすことがないなら、単に観念的なことを知ることである。形而上学からの分析である思考の中にある間を除いて、それらは〔心に〕長くとどまらない。ここから、分離の段階を通して、目的・原因・結果と進むにしても、もし世の中で知れらないなら、やはりそれらの段階についてほとんど知られない。なぜなら、単なる観念的な知識は、ある種の空気のようであり、飛び去ってしまうから。しかし、もし観念的なものが、世の中のものに適用されるなら、それは、地上で目で見られるもの、また記憶の中にとどまるになる。 

原典講読『神の愛と知恵』 190, 191

 

(1) 原文


190.  Omnia quae in mundo existunt, de quibus trina dimensio praedicatur, seu quae vocantur composita, ex gradibus altitudinis seu discretis consistunt. Sed exempla illustrent. Ab experientia oculari notum est, quod unusquisque musculus in corpore humano consistat ex minimis fibris, et quod hae fasciculatim compositae sistant fibras majores, quae motrices vocantur, et quod ex harum manipulis existat compositum, quod vocatur musculus. Simile est cum nervis: in illis ex fibris minimis compaginantur majores, quae sicut filamenta apparent; ex his congregatis compaginatur nervus. Simile est in reliquis compaginationibus, confasciationibus et congregationibus, ex quibus sunt organa et viscera; sunt enim haec compositiones ex fibris et vasis per similes gradus varie conformatis. Simile etiam est in omnibus et singulis regni vegetabilis, et in omnibus et singulis regni mineralis: in lignis sunt compaginationes filamentorum in triplici ordine; in metallis et lapidibus sunt conglobationes partium etiam in triplici ordine. Ex his patet, quales sunt gradus discreti, quod nempe unum ab altero, et per alterum tertium, quod vocatur compositum; et quod unusquisque gradus ab altero discretus sit.


 


(2) 直訳


Omnia quae in mundo existunt, de quibus trina dimensio praedicatur, seu quae vocantur composita, ex gradibus altitudinis seu discretis consistunt. 世に存在するようになるすべてのものは、それらについて三つの広がり(次元☆1)が属性づけられる☆2、すなわち合成されたもの呼ばれる、高さのまたは分離した段階から構成される。


1 185番の直訳中のdimentioの注参照。


2 praedico「言う、宣言する」には哲学用語として「属性とされる、属性づられる」という意味があります。長島訳「この世にあるものは、みんな三界のどれかに属しています・・・」は、一見するとよいようですが、その後の論理展開と結びつかない、まったくのでたらめです。


Sed exempla illustrent. しかし、例が説明する。


Ab experientia oculari notum est, quod unusquisque musculus in corpore humano consistat ex minimis fibris, et quod hae fasciculatim compositae sistant fibras majores, quae motrices vocantur, et quod ex harum manipulis existat compositum, quod vocatur musculus. 目の経験からよく知られている、人間の身体の中のそれぞれの筋肉は最小の繊維から構成されていること、またこれらの合成された(小)束が大きな繊維にすること、それらは運動のものと呼ばれる、またこれらの束が合成されたものに存在するようになること、それは筋肉と呼ばれる。


Simile est cum nervis: 神経に同様である。


in illis ex fibris minimis compaginantur majores, quae sicut filamenta apparent; それらの中で、最小の繊維から大きなものが織り交ぜられる、それらは糸のように見える。


ex his congregatis compaginatur nervus. これらの集めたものから神経が織り交ぜられる。


Simile est in reliquis compaginationibus, confasciationibus et congregationibus, ex quibus sunt organa et viscera; 他の織り交ぜられたもの、結び付けられたもの、集められたものに同様である、それらから器官と内臓がある。


sunt enim haec compositiones ex fibris et vasis per similes gradus varie conformatis. なぜなら、これらは繊維と管から合成されたものであるから、同様の段階を通していろいろに形成されて。


Simile etiam est in omnibus et singulis regni vegetabilis, et in omnibus et singulis regni mineralis: 植物界のすべてと個々のものの中でもまた同様である、また鉱物界のすべてと個々のものの中で。


in lignis sunt compaginationes filamentorum in triplici ordine; 木の中に糸の織り交ぜられたものがある、三重の秩序の中に。


in metallis et lapidibus sunt conglobationes partium etiam in triplici ordine. 金属と石の中に部分の塊となったものがある☆、さらにまた三重の秩序の中に。


conglobatioは「塊状集積、集塊、密集体」という意味です。「鉱物界の中に三重の段階がある」ことは私には理解できません。ただ鉱物顕微鏡で普通の石を覗いたとき、そこにはきれいな結晶がいっぱい見られました、まるで小さな宝石をちりばめたようでした。


Ex his patet, quales sunt gradus discreti, quod nempe unum ab altero, et per alterum tertium, quod vocatur compositum; これらから明らかである、分離した段階がどんなものであるか、すなわち、一つはもう一つのものから☆、またもう一つを通して第三のもの、それが合成されたものと呼ばれること。


初版のunum ab altero「一つはもう一つのものから」は ab uno sit alterum「一つのものからもう一つのものが存在する」と読み替えるべきと思います。


et quod unusquisque gradus ab altero discretus sit. また、それぞれの段階は他のものから分離していること。


 


(3) 訳文


190. 世に存在するすべてのものは、それらについて三つの広がりが属性づけられ、高さのまたは分離した段階から構成された合成されたものと呼ばれる。しかし、例で説明しよう。


 目からの経験から、人間の身体の中のそれぞれの筋肉は最小の繊維から構成され、またこれらの合成された小束が運動繊維と呼ばれる大きな繊維となり、またこれらの束が合成されたものとなっって存在し、筋肉と呼ばれることはよく知られている。神経も同様であり、最小の繊維から糸のように見える大きなものが織り交ぜられ、これらを集めたものから神経が織り交ぜられる。他の織り交ぜられたもの、結び付けられたもの、集められたものも同様であり、それらに器官や内臓がある。なぜなら、これらは、同様の段階を通していろいろに形成された繊維と管から合成されたものであるから。


 植物界のすべてと個々のもの、また鉱物界のすべてと個々のものも同様である。木の中に、三重の秩序の中で、糸の織り交ぜられたものがある。金属と石の中にも、三重の秩序の中で、部分からの塊となったものがある。


 これらから、分離した段階がどんなものであるか、すなわち、一つのものからもう一つのもの、またもう一つものを通して第三のものが存在し、それが合成されたものと呼ばれること、また、それぞれの段階は他のものから分離していることが明らかである。


 


(1) 原文


191.  Ex his concludi potest ad illa, quae coram oculis non apparent, quia similis res cum his est; ut cum substantiis organicis, quae sunt receptacula et habitacula cogitationum et affectionum in cerebris; cum atmosphaeris; cum calore et luce; et cum amore et sapientia. Atmosphaerae enim sunt receptacula caloris et lucis; ac calor et lux sunt receptacula amoris et sapientiae; quare cum atmosphaerarum gradus sunt, etiam similes gradus sunt caloris et lucis, et similes amoris et sapientiae; non enim alia ratio horum est quam illarum.


 


(2) 直訳


Ex his concludi potest ad illa, quae coram oculis non apparent, quia similis res cum his est; これらからそれらへ結論されることができる、それらは目の前に見えないもの、これらと同様の物事であるので。


ut cum substantiis organicis, quae sunt receptacula et habitacula cogitationum et affectionum in cerebris; 例えば、有機的な実体(物質)に、それらは脳の中の思考と情愛の容器と住まいである。


cum atmosphaeris; 大気と。


cum calore et luce; 熱と光と。


et cum amore et sapientia. また愛と知恵と。


Atmosphaerae enim sunt receptacula caloris et lucis; なぜなら、大気は熱と光の容器であるから。


ac calor et lux sunt receptacula amoris et sapientiae; そして、熱と光は愛と知恵の容器である。


quare cum atmosphaerarum gradus sunt, etiam similes gradus sunt caloris et lucis, et similes amoris et sapientiae; それゆえ、大気に段階がある、さらにまた同様に熱と光の段階がある、また同様に愛と知恵の。


non enim alia ratio horum est quam illarum. なぜなら、他のこれら〔後者〕の関係(論証)はないから、それら〔前者〕の以外の☆。


一見するとわけのわからない直訳です。言い換えれば、前者の“関係”をそのまま後者が引き継いでいる、ということです。ratioの訳語に迷いますが滑らかに訳してみましょう。柳瀬訳「それは同一の“原理”は前者にも後者にも適用されるためである」はそうとうな意訳でしょう。長島訳「すなわち、以上のいずれにも、同じ“理屈”があてはまります」はあらっぽいまとめかたです。


 


(3) 訳文


191. これらから目に見えないものにも結論することができる。これらと同様のものであるからである。例えば、脳の中の思考と情愛の容器と住まいである有機的な実体、大気、熱と光、また愛と知恵である。なぜなら、大気は熱と光の容器であり。熱と光は愛と知恵の容器であるから。それゆえ、大気に段階があり、さらにまた同様に熱と光、また同様に愛と知恵に段階がある。なぜなら、前者に存在する以外の関係は後者にもないからである。