QUOD OMNES PERFECTIONES CRESCANT ET ASCENDANT
CUM GRADIBUS ET SECUNDUM ILLOS.
すべての完全(性)は増大し、上ること
段階とともに、また段階にしたがって
(1) 原文
199. Quod duplicis generis gradus sint, gradus latitudinis et gradus altitudinis, supra (n. 184-188) ostensum est; et quod gradus latitudinis sint sicut lucis vergentis ad umbram, aut sicut sapientiae ad ignorantiam; at quod gradus altitudinis sint sicut finis, causa et effectus, aut sicut prius, posterius et postremum. De his gradibus dicitur quod ascendant aut descendant, sunt enim altitudinis; de illis autem dicitur quod crescant aut decrescant, sunt enim latitudinis. Hi gradus ab illis tantum differunt, ut nihil commune habeant; quare distincte percipiendi sunt, ac minime confundendi.
(2) 直訳
Quod duplicis generis gradus sint, gradus latitudinis et gradus altitudinis, supra (n. 184-188) ostensum est; 二重の(二様の)種類の段階があること、幅の段階と高さの段階、上に示された(184-188番)。
et quod gradus latitudinis sint sicut lucis vergentis ad umbram, aut sicut sapientiae ad ignorantiam; また、幅の段階は光の影(暗さ☆)へ向かうような、または知恵の無知へ〔向かう〕ようなものである。
☆ これまでumbraを「陰、影」としてきましたが「暗さ、やみ」の意味もあり、このほうがよいかもしれません。
at quod gradus altitudinis sint sicut finis, causa et effectus, aut sicut prius, posterius et postremum. しかし、高さの段階は目的・原因・結果のようである、または、前のもの・後のもの・最後のもの。
De his gradibus dicitur quod ascendant aut descendant, sunt enim altitudinis; これら(後者)の段階について、のぼる、またはくだることが言われる、なぜなら、高さの〔段階〕であるから。
de illis autem dicitur quod crescant aut decrescant, sunt enim latitudinis. それら(前者)について増大するまたは減少することが言われる、なぜなら幅の〔段階〕であるから。
Hi gradus ab illis tantum differunt, ut nihil commune habeant; これら(後者)はそれら(前者)からこれほど大きく相違する、何も共通なものを持たないほど。
quare distincte percipiendi sunt, ac minime confundendi. それゆえ、区別して知覚されるべきである、そして決して混同されてはならない。
(3) 訳文
199. 幅の段階と高さの段階の二種類の段階があることは前に示された(184-188番)。また、幅の段階は光が影へ、または知恵が無知へ向かうようなものである。後者の段階について、上る、または下ると言われる、なぜなら、高さの段階であるから。前者の段階について、増大する、または減少すると言われる、なぜなら幅の段階であるから。前者と後者は、何も共通なものがないほどに大きく相違している。それゆえ、区別して知覚されるべきであり、決して混同されてはならない。
(1) 原文
200. Quod omnes perfectiones crescant et ascendant cum gradibus et secundum illos, est quia omnia praedicata sequuntur sua subjecta, ac perfectio et imperfectio sunt praedicata communia; praedicantur enim de vita, de viribus et de formis.
Perfectio Vitae est perfectio amoris et sapientiae; et quia voluntas et intellectus sunt receptacula illorum, est perfectio vitae etiam perfectio voluntatis et intellectus, et inde affectionum et cogitationum; et quia calor spiritualis est continens amoris, et lux spiritualis est continens sapientiae, etiam perfectio horum referri potest ad perfectionem vitae.
Perfectio Virium est perfectio omnium quae per vitam actuantur et moventur, in quibus tamen non vita est. Tales vires sunt atmosphaerae quoad actualitates; et quoque tales vires sunt substantiae organicae interiores et exteriores apud hominem, tum etiam apud animalia omnis generis; tales etiam vires sunt omnia in mundo naturali quae a sole ibi immediate et mediate activitates sortiuntur.
Perfectio Formarum et perfectio virium unum faciunt, nam quales vires sunt, tales sunt formae; cum sola differentia quod formae sint substantiae, vires autem [1]sunt activitates illarum; quare similes gradus perfectionis sunt utrisque. Formae quae non simul vires sunt, etiam perfectae sunt secundum gradus.
[1] “sunt”:―Sic editio princeps. Doctor Im. Tafel legerit sint.
(2) 直訳
Quod omnes perfectiones crescant et ascendant cum gradibus et secundum illos, est quia omnia praedicata sequuntur sua subjecta, ac perfectio et imperfectio sunt praedicata communia; すべての完全(性)は段階とともに、またそれらにしたがって増大し、上ることは、すべての属性(述語)はその主体(対象、主題)に従うからである、そして完全(性)と不完全(性)は一般的な属性である。
praedicantur enim de vita, de viribus et de formis. なぜなら、いのちについて、力について、形について属性づけられるから。
Perfectio Vitae est perfectio amoris et sapientiae; 「いのちの完全(性)」は愛と知恵の完全(性)である。
et quia voluntas et intellectus sunt receptacula illorum, est perfectio vitae etiam perfectio voluntatis et intellectus, et inde affectionum et cogitationum; また意志と理解力はそれらの容器であるので、いのちの完全(性)もまた意志と理解力の完全(性)である、またここから情愛と思考の〔完全(性)である〕。
et quia calor spiritualis est continens amoris, et lux spiritualis est continens sapientiae, etiam perfectio horum referri potest ad perfectionem vitae. また、霊的な熱は愛の容器であるので、また霊的な光は知恵の容器である〔ので〕、これらの完全(性)もまたいのちの完全(性)に関係させられることができる☆。
☆ referoには「関係する」以外に「映し出す、結びつく、表わす、述べる」などいろいろあり、どれもここに適用できそうなので迷います。ただし、柳瀬訳「帰せられる」、長島訳「指しています」は日本語として、また論理的にもやや変です。
Perfectio Virium est perfectio omnium quae per vitam actuantur et moventur, in quibus tamen non vita est. 「力の完全(性)」はすべてのものの完全(性)である、それらはいのちによって活動させられる、また動かされる、それらの中にそれでもいのちはない。
Tales vires sunt atmosphaerae quoad actualitates; 大気はこのような力である、行動での実現(実現化)に関して。
et quoque tales vires sunt substantiae organicae interiores et exteriores apud hominem, tum etiam apud animalia omnis generis; また人間のもとの内的なまた外的な有機的な実体(物質)もまたこのような力である、さらにまたすべての種類の動物のもとの。
tales etiam vires sunt omnia in mundo naturali quae a sole ibi immediate et mediate activitates sortiuntur. なぜなら、自然界の中のすべてのものはこのような力であるから、それらはそこに太陽から間接的にまた直接的に活動を割り当てられる(定められる)。
Perfectio Formarum et perfectio virium unum faciunt, nam quales vires sunt, tales sunt formae; 「形の完全(性)」は力の完全(性)と一つとなっている、なぜなら、力がどんなものであるか〔によって〕形がこのようなものであるから。
cum sola differentia quod formae sint substantiae, vires autem [1]sunt activitates illarum; そのとき単なる相違〔がある〕、形は実体(物質)であること、しかしながら、力はそれらの活動である。
quare similes gradus perfectionis sunt utrisque. それゆえ、完全(性)の似た段階が両方にある。
Formae quae non simul vires sunt, etiam perfectae sunt secundum gradus. 形は、それらは同時に力ではない、さらにまた段階にしたがって完全である。
[1] “sunt”:―Sic editio princeps. Doctor Im. Tafel legerit sint. 原注[1] 「sunt」―このように初版に。イマヌエル・ターフェル博士はsintと読む。〔直前のsintにあわせて、ここもsintとするのが、文意からも普通。直説法sintとする(これが普通)か接続法とするかの違いであり、英訳も、和訳も訳としては同じになります〕
(3) 訳文
200. すべての完全性は段階とともに、また段階にしたがって増大し、上ることは、すべての属性はその主体に従い、完全性と不完全性は一般的な属性であるからである。なぜなら、いのちに、力、形について属性づけられるから。
「いのちの完全性」は愛と知恵の完全性である。また、意志と理解力はそれら〔愛と知恵〕の容器であるので、いのちの完全性もまた意志と理解力の完全性であり、またここから情愛と思考の完全性である。また、霊的な熱は愛の容器であり、霊的な光は知恵の容器であるので、これらの完全性もまた、いのちの完全性に結び付けられることができる。
「力の完全性」は、いのちによって活動させられ、また動かされるすべてのものの完全性であるが、それでも、それらの中にいのちはない。大気はこのような力の実現化されたものである。また人間のもとの、さらにまたすべての種類の動物のもとの内的また外的な有機的な物質もまたこのような力である。なぜなら、自然界の中のすべてのものはこのような力であり、それらはそこの太陽から間接的にまた直接的に活動を定められるから。
「形の完全性」は力の完全性と一つとなっている、なぜなら、力がどんなものであるかによって形もそのようなものであるから。そのとき、形は実体であるが、しかし、力はそれらの活動であるという単なる相違があ。それゆえ、完全性の似た段階が両方にある。同時に力ではない形もまた、段階にしたがって完全である。