原典講読『神の愛と知恵』 190, 191

 

(1) 原文


190.  Omnia quae in mundo existunt, de quibus trina dimensio praedicatur, seu quae vocantur composita, ex gradibus altitudinis seu discretis consistunt. Sed exempla illustrent. Ab experientia oculari notum est, quod unusquisque musculus in corpore humano consistat ex minimis fibris, et quod hae fasciculatim compositae sistant fibras majores, quae motrices vocantur, et quod ex harum manipulis existat compositum, quod vocatur musculus. Simile est cum nervis: in illis ex fibris minimis compaginantur majores, quae sicut filamenta apparent; ex his congregatis compaginatur nervus. Simile est in reliquis compaginationibus, confasciationibus et congregationibus, ex quibus sunt organa et viscera; sunt enim haec compositiones ex fibris et vasis per similes gradus varie conformatis. Simile etiam est in omnibus et singulis regni vegetabilis, et in omnibus et singulis regni mineralis: in lignis sunt compaginationes filamentorum in triplici ordine; in metallis et lapidibus sunt conglobationes partium etiam in triplici ordine. Ex his patet, quales sunt gradus discreti, quod nempe unum ab altero, et per alterum tertium, quod vocatur compositum; et quod unusquisque gradus ab altero discretus sit.


 


(2) 直訳


Omnia quae in mundo existunt, de quibus trina dimensio praedicatur, seu quae vocantur composita, ex gradibus altitudinis seu discretis consistunt. 世に存在するようになるすべてのものは、それらについて三つの広がり(次元☆1)が属性づけられる☆2、すなわち合成されたもの呼ばれる、高さのまたは分離した段階から構成される。


1 185番の直訳中のdimentioの注参照。


2 praedico「言う、宣言する」には哲学用語として「属性とされる、属性づられる」という意味があります。長島訳「この世にあるものは、みんな三界のどれかに属しています・・・」は、一見するとよいようですが、その後の論理展開と結びつかない、まったくのでたらめです。


Sed exempla illustrent. しかし、例が説明する。


Ab experientia oculari notum est, quod unusquisque musculus in corpore humano consistat ex minimis fibris, et quod hae fasciculatim compositae sistant fibras majores, quae motrices vocantur, et quod ex harum manipulis existat compositum, quod vocatur musculus. 目の経験からよく知られている、人間の身体の中のそれぞれの筋肉は最小の繊維から構成されていること、またこれらの合成された(小)束が大きな繊維にすること、それらは運動のものと呼ばれる、またこれらの束が合成されたものに存在するようになること、それは筋肉と呼ばれる。


Simile est cum nervis: 神経に同様である。


in illis ex fibris minimis compaginantur majores, quae sicut filamenta apparent; それらの中で、最小の繊維から大きなものが織り交ぜられる、それらは糸のように見える。


ex his congregatis compaginatur nervus. これらの集めたものから神経が織り交ぜられる。


Simile est in reliquis compaginationibus, confasciationibus et congregationibus, ex quibus sunt organa et viscera; 他の織り交ぜられたもの、結び付けられたもの、集められたものに同様である、それらから器官と内臓がある。


sunt enim haec compositiones ex fibris et vasis per similes gradus varie conformatis. なぜなら、これらは繊維と管から合成されたものであるから、同様の段階を通していろいろに形成されて。


Simile etiam est in omnibus et singulis regni vegetabilis, et in omnibus et singulis regni mineralis: 植物界のすべてと個々のものの中でもまた同様である、また鉱物界のすべてと個々のものの中で。


in lignis sunt compaginationes filamentorum in triplici ordine; 木の中に糸の織り交ぜられたものがある、三重の秩序の中に。


in metallis et lapidibus sunt conglobationes partium etiam in triplici ordine. 金属と石の中に部分の塊となったものがある☆、さらにまた三重の秩序の中に。


conglobatioは「塊状集積、集塊、密集体」という意味です。「鉱物界の中に三重の段階がある」ことは私には理解できません。ただ鉱物顕微鏡で普通の石を覗いたとき、そこにはきれいな結晶がいっぱい見られました、まるで小さな宝石をちりばめたようでした。


Ex his patet, quales sunt gradus discreti, quod nempe unum ab altero, et per alterum tertium, quod vocatur compositum; これらから明らかである、分離した段階がどんなものであるか、すなわち、一つはもう一つのものから☆、またもう一つを通して第三のもの、それが合成されたものと呼ばれること。


初版のunum ab altero「一つはもう一つのものから」は ab uno sit alterum「一つのものからもう一つのものが存在する」と読み替えるべきと思います。


et quod unusquisque gradus ab altero discretus sit. また、それぞれの段階は他のものから分離していること。


 


(3) 訳文


190. 世に存在するすべてのものは、それらについて三つの広がりが属性づけられ、高さのまたは分離した段階から構成された合成されたものと呼ばれる。しかし、例で説明しよう。


 目からの経験から、人間の身体の中のそれぞれの筋肉は最小の繊維から構成され、またこれらの合成された小束が運動繊維と呼ばれる大きな繊維となり、またこれらの束が合成されたものとなっって存在し、筋肉と呼ばれることはよく知られている。神経も同様であり、最小の繊維から糸のように見える大きなものが織り交ぜられ、これらを集めたものから神経が織り交ぜられる。他の織り交ぜられたもの、結び付けられたもの、集められたものも同様であり、それらに器官や内臓がある。なぜなら、これらは、同様の段階を通していろいろに形成された繊維と管から合成されたものであるから。


 植物界のすべてと個々のもの、また鉱物界のすべてと個々のものも同様である。木の中に、三重の秩序の中で、糸の織り交ぜられたものがある。金属と石の中にも、三重の秩序の中で、部分からの塊となったものがある。


 これらから、分離した段階がどんなものであるか、すなわち、一つのものからもう一つのもの、またもう一つものを通して第三のものが存在し、それが合成されたものと呼ばれること、また、それぞれの段階は他のものから分離していることが明らかである。


 


(1) 原文


191.  Ex his concludi potest ad illa, quae coram oculis non apparent, quia similis res cum his est; ut cum substantiis organicis, quae sunt receptacula et habitacula cogitationum et affectionum in cerebris; cum atmosphaeris; cum calore et luce; et cum amore et sapientia. Atmosphaerae enim sunt receptacula caloris et lucis; ac calor et lux sunt receptacula amoris et sapientiae; quare cum atmosphaerarum gradus sunt, etiam similes gradus sunt caloris et lucis, et similes amoris et sapientiae; non enim alia ratio horum est quam illarum.


 


(2) 直訳


Ex his concludi potest ad illa, quae coram oculis non apparent, quia similis res cum his est; これらからそれらへ結論されることができる、それらは目の前に見えないもの、これらと同様の物事であるので。


ut cum substantiis organicis, quae sunt receptacula et habitacula cogitationum et affectionum in cerebris; 例えば、有機的な実体(物質)に、それらは脳の中の思考と情愛の容器と住まいである。


cum atmosphaeris; 大気と。


cum calore et luce; 熱と光と。


et cum amore et sapientia. また愛と知恵と。


Atmosphaerae enim sunt receptacula caloris et lucis; なぜなら、大気は熱と光の容器であるから。


ac calor et lux sunt receptacula amoris et sapientiae; そして、熱と光は愛と知恵の容器である。


quare cum atmosphaerarum gradus sunt, etiam similes gradus sunt caloris et lucis, et similes amoris et sapientiae; それゆえ、大気に段階がある、さらにまた同様に熱と光の段階がある、また同様に愛と知恵の。


non enim alia ratio horum est quam illarum. なぜなら、他のこれら〔後者〕の関係(論証)はないから、それら〔前者〕の以外の☆。


一見するとわけのわからない直訳です。言い換えれば、前者の“関係”をそのまま後者が引き継いでいる、ということです。ratioの訳語に迷いますが滑らかに訳してみましょう。柳瀬訳「それは同一の“原理”は前者にも後者にも適用されるためである」はそうとうな意訳でしょう。長島訳「すなわち、以上のいずれにも、同じ“理屈”があてはまります」はあらっぽいまとめかたです。


 


(3) 訳文


191. これらから目に見えないものにも結論することができる。これらと同様のものであるからである。例えば、脳の中の思考と情愛の容器と住まいである有機的な実体、大気、熱と光、また愛と知恵である。なぜなら、大気は熱と光の容器であり。熱と光は愛と知恵の容器であるから。それゆえ、大気に段階があり、さらにまた同様に熱と光、また同様に愛と知恵に段階がある。なぜなら、前者に存在する以外の関係は後者にもないからである。 

コメントを残す