QUOD GRADUS ALTITUDINIS SINT HOMOGENEI,
AC UNUS AB ALTERO IN SERIE,
SICUT SUNT FINIS, CAUSA ET EFFECTUS.
高さの段階は同質であること、
そして一つは他のものから連続している、
目的、原因、結果のように。
(1) 原文
189. Quoniam gradus latitudinis seu continui sunt sicut lucis ad umbram, caloris ad frigus, duri ad molle, densi ad rarum, crassi ad tenue, et sic porro, et hi gradus ab experientia sensuali et oculari sunt noti, et non ita gradus altitudinis seu discreti, ideo de his in hac Parte imprimis agendum est, nam absque horum graduum cognitione non videri possunt causae. Notum quidem est, quod finis, causa et effectus sequantur in ordine sicut prius, posterius et postremum; tum quod finis producat causam, et per causam effectum, ut finis existat, et quoque plura alia de illis; attamen illa scire, et non per applicationes ad existentia videre, est modo scire abstracta; quae non diutius manent, quam dum in cogitatione sunt analytica ex metaphysica. Inde est, quod tametsi finis, causa et effectus vadunt per gradus discretos, usque tamen de illis gradibus parum si quicquam in mundo scitur. Sola enim cognitio abstractorum, est sicut quoddam aereum, quod avolat; sed si abstracta applicantur ad talia quae in mundo sunt, sunt sicut id quod oculis in tellure conspicitur, et in memoria permanet.
(2) 直訳
Quoniam gradus latitudinis seu continui sunt sicut lucis ad umbram, caloris ad frigus, duri ad molle, densi ad rarum, crassi ad tenue, et sic porro, et hi gradus ab experientia sensuali et oculari sunt noti, et non ita gradus altitudinis seu discreti, ideo de his in hac Parte imprimis agendum est, nam absque horum graduum cognitione non videri possunt causae. 幅のまたは連続した段階は、光の影へのようである、熱の冷たさへ、硬さの柔らかさへ、濃いものの薄いものへ、厚いものの薄いものへ、その他、またこれらの段階は感覚と目に見える経験からよく知られている、またこのように〔知られて〕ない、高さのまたは分離した段階は、それゆえ、これらについてこの部分の中で特に扱われる、なぜなら、これらの〔分離の〕段階の知識なしに、原因は見られることができないから。Notum quidem est, quod finis, causa et effectus sequantur in ordine sicut prius, posterius et postremum; 確かによく知られている、目的、原因、結果が前のもの、後のもの、最後のもののように順序の中に続くこと。
tum quod finis producat causam, et per causam effectum, ut finis existat, et quoque plura alia de illis; さらに、目的は原因を生むこと、また原因を通して結果を〔生む〕、目的が存在するようになるために、そしてまたそれらについて他の多くのこと〔からも知られる〕。
attamen illa scire, et non per applicationes ad existentia videre, est modo scire abstracta; けれども、それらを知ること、そして存在へと適用を通して生かすことがない、単に抽象的(観念的)なことを知ることである。
quae non diutius manent, quam dum in cogitatione sunt analytica ex metaphysica. それらは長く続くもの〔として〕とどまらない、思考の中にある間を除いて、形而上学からの分析。
Inde est, quod tametsi finis, causa et effectus vadunt per gradus discretos, usque tamen de illis gradibus parum si quicquam in mundo scitur. ここからである、たとえ目的、原因、結果と進むとはいえ、分離した段階を通して、それでもやはりそれらの段階についてほとんど〔知られ〕ないこと、もし世の中で知れらないなら。
Sola enim cognitio abstractorum, est sicut quoddam aereum, quod avolat; なぜなら、単なる抽象的(観念的)な知識は、ある種の空気のようである、それは飛び去るから。
sed si abstracta applicantur ad talia quae in mundo sunt, sunt sicut id quod oculis in tellure conspicitur, et in memoria permanet. しかし、もし抽象的(観念的)なものがこのようものに適用されるなら、それは世の中のもの、そのようなものになる、地球上で目で見られるもの、また記憶の中にとどまる。
(3) 訳文
189. 幅の段階または連続の段階は、光が影へ、熱が冷たさへ、硬さが柔らかさへ、濃いものが薄いものへ、厚いものが薄いものへ、その他、そのような段階であり、これらの段階は感覚と目に見える経験からよく知られている。高さの段階または分離の段階はこのようには知られてない、それゆえ、これらについてこの部で特に扱われる、なぜなら、分離の段階の知識なしに、原因は知られることができないから。目的・原因・結果が、前のもの・後のもの・最後のもののように順序の中で続くこと、さらに、目的は原因を生み、また原因を通して的が存在するようになるために結果を生むことは、それらについて他の多くのことから確かによく知られている。しかし、それらを知っても、適用を通して、存在するものへと生かすことがないなら、単に観念的なことを知ることである。形而上学からの分析である思考の中にある間を除いて、それらは〔心に〕長くとどまらない。ここから、分離の段階を通して、目的・原因・結果と進むにしても、もし世の中で知れらないなら、やはりそれらの段階についてほとんど知られない。なぜなら、単なる観念的な知識は、ある種の空気のようであり、飛び去ってしまうから。しかし、もし観念的なものが、世の中のものに適用されるなら、それは、地上で目で見られるもの、また記憶の中にとどまるになる。