QUOD GRADUS DUPLICIS GENERIS SINT,
GRADUS ALTITUDINIS ET GRADUS LATITUDINIS.
段階は二様(二重)の種類であること、
高さ(深さ)の段階と幅(広さ)の段階
(1) 原文
184. Scientia graduum est sicut clavis ad aperiendum causas rerum, et ad intrandum in illas. Absque illa scientia vix aliquid causae potest sciri; objecta enim et subjecta utriusque mundi absque illa apparent ita univoca, sicut nihil illis inesset praeter tale quod oculo conspicitur; cum tamen id respective ad illa quae interius latent, est sicut unum ad millia, immo ad myriades. Interiora quae non patent, neutiquam retegi possunt, nisi sciantur gradus; vadunt enim exteriora ad interiora, et per haec ad intima, per gradus; non per gradus continuos, sed per gradus discretos. Gradus continui vocantur decrementa aut decrescentiae a crassiori ad tenuius, seu a densiori ad rarius; vel potius sicut incrementa et increscentiae a tenuiori ad crassius, seu a rariori ad densius, prorsus sicut est lucis ad umbram, aut caloris ad frigus. At gradus discreti sunt prorsus alii; sunt sicut priora, posteriora et postrema, ac sicut finis, causa et effectus. Hi gradus discreti dicuntur, quia prius per se est, posterius per se, et postremum per se, sed usque simul sumti unum faciunt. Sunt atmosphaerae a summo ad imum, seu a sole ad tellurem, quae vocantur aetheres et aeres, discreti in tales gradus; et sunt sicut simplicia, congregata ex illis, ac iterum ex his congregata, quae simul sumpta vocantur compositum. Hi gradus sunt discreti, quia distincte existunt, ac intelliguntur per gradus altitudinis; illi autem gradus sunt continui, quia continue increscunt, ac intelliguntur per gradus latitudinis.
(2) 直訳
Scientia graduum est sicut clavis ad aperiendum causas rerum, et ad intrandum in illas. 段階の知識は事柄の原因を開くための鍵のようである、またそれら〔原因〕の中に入るための。
Absque illa scientia vix aliquid causae potest sciri; その知識なしに、ほとんど原因の何らかのものは知られることができない。
objecta enim et subjecta utriusque mundi absque illa apparent ita univoca, sicut nihil illis inesset praeter tale quod oculo conspicitur; なぜなら、両方の世界の対象と主体は、それなしに、このように単純なものに見えるから、それらに目で見られるようなもの以上のものが何も内在しないように。
cum tamen id respective ad illa quae interius latent, est sicut unum ad millia, immo ad myriades. そのときそれでも、それ〔目で見られるようなもの〕は内に隠れているものそれらに比べて、何千に〔比べて〕一のようである、実に何万に〔比べて〕一☆。
☆ 指摘するまでもありませんが、長島訳「一つのものが、何千何万のものと関わりあっています」は、わけのわからないでたらめとなっています。
Interiora quae non patent, neutiquam retegi possunt, nisi sciantur gradus; 内的なものは、それは明らかでない、決してあらわにされること☆ができない、もし段階が知られないなら。
☆ 典拠としているスヴェーデンボリ協会の1982年版では「retigi」となっていますが、ミスプリなのでretegiに直しました。初版もretegiです。
vadunt enim exteriora ad interiora, et per haec ad intima, per gradus; なぜなら、外的なものは内的なものへ進むから、またこれを通して最内部へ、段階によって。
non per gradus continuos, sed per gradus discretos. 連続した段階によってでなく、しかし分離した段階によって。
Gradus continui vocantur decrementa aut decrescentiae a crassiori ad tenuius, seu a densiori ad rarius; 連続した段階は減少または低下〔の段階〕と呼ばれる、より厚い(重い)ものから薄い(軽い)ものへ、すなわち、より濃いものから希薄なものへ。
vel potius sicut incrementa et increscentiae a tenuiori ad crassius, seu a rariori ad densius, prorsus sicut est lucis ad umbram, aut caloris ad frigus. あるいはむしろ、より薄い(軽い)ものから厚い(重い)ものへの増大または増加のよう〔である〕、すなわち、より希薄なものから濃いものへ、完全に光の影へのようである、または熱の冷たさへ〔のようである〕。
At gradus discreti sunt prorsus alii; しかし、分離した段階はまったく別のものである。
sunt sicut priora, posteriora et postrema, ac sicut finis, causa et effectus. 先立つもの(前のもの)、後ろのものと最後のもののようである、そして目的、原因と結果のよう〔である〕。
Hi gradus discreti dicuntur, quia prius per se est, posterius per se, et postremum per se, sed usque simul sumti unum faciunt. これらの段階は分離したと呼ばれる、先立つものはそれ自体によって存在するので、後ろのものはそれ自体によって、また最後のものはそれ自体によって、しかしそれでも、一緒に取られて(ひとまとめにされて)一つをつくる。
Sunt atmosphaerae a summo ad imum, seu a sole ad tellurem, quae vocantur aetheres et aeres, discreti in tales gradus; 最高のものから最低のものまで大気が存在する、すなわち、太陽から地球まで、それらはエーテルと空気と呼ばれる、このような段階に分離されて。
et sunt sicut simplicia, congregata ex illis, ac iterum ex his congregata, quae simul sumpta vocantur compositum. また、単純なもの、それらから集まったものが存在する、そして再びこれらの集まったものから、それは一緒に取られて(ひとまとめにされて)合成されたものと呼ばれる。
Hi gradus sunt discreti, quia distincte existunt, ac intelliguntur per gradus altitudinis; これら(後者)の段階は分離している、区別して存在するようになるので、そして高さの段階によって意味される(解される)☆。
☆ intelligunnturは「~と理解される」と意味があります、ここは意訳しましょう。
illi autem gradus sunt continui, quia continue increscunt, ac intelliguntur per gradus latitudinis. しかしながら、それら(前者)の段階は連続している、連続的に増大するので、そして幅の段階によって意味される(解される)。
(3) 訳文
184. 段階の知識は事柄の原因を明らかにするための、またそれら原因に入るための鍵のようなものである。その知識なしに、原因の何らかものをほとんど知ることができない。なぜなら、その知識なしに、両方の世界の対象と主体は、目で見られるようなもの以上の何ものも、それらに内在しないようにも単純なものに見えるから。そのときそれでも、その目で見られるようなものは、内に隠れているものに比べれば、何千に対する一、実に何万に対する一のようなものである。明らかとなっていない内的なものは、もし段階が知られないなら、決して明らかとなることができない。なぜなら、段階によって、連続した段階によってでなく、分離した段階によって、外的なものは内的なものへ、またこれを通して最内部へと進むから。
連続の段階は、より重いものから軽いものへ、あるいは、より濃いものから希薄なものへの減少または低下の段階と呼ばれる。あるいはむしろ、より軽いものから重いものへ、あるいは、より希薄なものから濃いものへ増大または増加の段階であり、完全に光が影へ、または熱が冷たさへ向かうようなものである。
しかし、分離の段階はまったく別ものであり、前のもの、後ろのものと最後のもの、また目的、原因と結果のようなものである。これらの段階は、前のものはそれ自体によって存在し、後ろのものはそれ自体によって、また最後のものはそれ自体によって存在するが、それでも、ひとまとめにされて一つをつくるので、分離の段階と呼ばれる。太陽から地球にまで最高のものから最低のものまでこのような段階に分離された大気が存在する、すなわち、それらはエーテルと空気と呼ばれるものである。また、単純なもの、それらから集まったもの、そして再びこれらの集まったものからひとまとめにされて合成されたものと呼ばれるものが存在する。後者の段階は、区別して存在するようになっているので分離しており、高さの段階と理解してもよい。しかし、前者の段階は、連続的に増大するので連続しており、幅の段階と理解してもよい。
(4) 連側と非連続の二つの段階があること
「段階」の教え、しかし、それに二種類あることはスヴェーデンボリ独特の教えかと思います。内容を復習します。連続の段階と非連続の(分離の)段階の二つの段階があり、前者は(横に広がる)「幅の段階」、後者は(縦に積み重なった)「高さの段階」とも呼ばれることです。それぞれの段階がどのようなものであるかは説明にあるとおりです。
なお、エーテルとはスヴェーデンボリの時代に存在を想定された「大気」です。「音」が「空気」を媒介としてその中を伝わるように、光を伝える媒介とされたものが「エーテル」です、「空気」よりもはるかに希薄な大気と見なされました。その後、科学的にその存在は否定されましたが、段階を説明する例として、当時の人々にはわかりやすかったと思われます。
αἰθ?ρ(エーテル)は現代物理学上、相対性理論の「相対」によって示されるように否定されていますが、神学上の概念としてはどうでしょうか?少し考えてみたい部分ですね。