原典講読『神の愛と知恵』 169, 170

 

(1) 原文


169.  In Universo creato, tam in ejus maximis quam in ejus minimis, sunt tria illa, nempe finis, causa et effectus. Quod tria illa in Universi creati maximis et minimis sint, est quia in Deo Creatore, qui est Dominus ab aeterno, sunt tria illa. Sed quia Infinitus est, et infinita in Infinito sunt distincte unum ( ut supra n. 17-22, demonstratum est), ideo quoque tria illa in Ipso, et tria in infinitis Ipsius, distincte unum sunt. Inde est, quod universum, quod creatum est ab Ipsius Esse, et quoad usus spectatum est imago Ipsius, obtinuerit tria illa in omnibus et singulis suis.


 


(2) 直訳


In Universo creato, tam in ejus maximis quam in ejus minimis, sunt tria illa, nempe finis, causa et effectus. 創造された宇宙の中に、その最大のものの中と同様にその最小のものの中に、それら三つのものがある、すなわち、目的、原因、結果。


Quod tria illa in Universi creati maximis et minimis sint, est quia in Deo Creatore, qui est Dominus ab aeterno, sunt tria illa. それら三つのものが最大のものと最小のものの中にあることは、創造者〔なる〕神の中に、その方は永遠からの主である、それら三つのものがあるからである。


Sed quia Infinitus est, et infinita in Infinito sunt distincte unum ( ut supra n. 17-22, demonstratum est), ideo quoque tria illa in Ipso, et tria in infinitis Ipsius, distincte unum sunt. しかし、無限(なる)者であらので、また無限(なる)者の中の無限は区別して一つである(上の17-22番に示されたように)、それゆえ、その方の中のそれら三つのものもまた、またその方の無限の中の三つもの、区別して一つである。


Inde est, quod universum, quod creatum est ab Ipsius Esse, et quoad usus spectatum est imago Ipsius, obtinuerit tria illa in omnibus et singulis suis. ここからである、宇宙は、その方のエッ(存在)から創造されたもの、また役立ちに関してその方の像に見られる、ご自分の(その方の)すべてと個々のものの中にそれら三つのものを得ている。


 


(3) 訳文


169. 創造された宇宙の中に、その最大のものの中もその最小のものの中にも、それらの三つのもの、すなわち、目的、原因、結果がある。それらの三つのものが最大のものと最小のものの中にあることは、永遠からの主である創造者なる神の中に、それらの三つのものがあるからである。しかし、無限なる者であり、(前の17-22番に示されたように)無限なる者の中の無限は区別された一つのものであるので、それゆえ、その方の中のそれらの三つのものもまた、その方の無限の中の三つものであり、区別された一つのものである。ここから、その方のエッ(存在)から創造され、また役立ちに関してその方の像として見られる宇宙には、その方のすべてと個々のものの中にそれらの三つのものがある。


 


(1) 原文


170.  Finis universalis seu omnium creationis est, ut conjunctio aeterna Creatoris sit cum universo creato; et illa non datur nisi subjecta sint, in quibus Divinum Ipsius potest esse sicut in se, ita in quibus potest habitare et manere; quae subjecta, ut sint habitacula et mansiones Ipsius, erunt recipientia Amoris et Sapientiae Ipsius sicut a se, ita qui se sicut a se elevaturi sint ad Creatorem, et se conjuncturi cum Ipso. Absque hoc reciproco non datur conjunctio. Haec subjecta sunt Homines, qui se sicut a se elevare et conjungere possunt. Quod homines talia subjecta sint, et quod recipientes Divini sint sicut a se, supra pluries demonstratum est. Per illam Conjunctionem est Dominus praesens in omni opere ab Ipso creato: nam omne creatum est finaliter propter hominem; quare usus omnium quae creata sunt, ascendunt per gradus ab ultimis ad hominem, et per hominem ad Deum Creatorem a quo, ut supra (n. 65-68) ostensum est.


 


(2) 直訳


Finis universalis seu omnium creationis est, ut conjunctio aeterna Creatoris sit cum universo creato; 宇宙の、すなわち創造のすべてのものの目的は、創造された宇宙と永遠の創造者の結合があるように、である。


et illa non datur nisi subjecta sint, in quibus Divinum Ipsius potest esse sicut in se, ita in quibus potest habitare et manere; またそれ〔目的〕は主体がないなら存在しない、その中に神性そのものがそれ自体の中に(本質的に)〔あるか〕のように存在することができる、このようにその中に住むこと、とどまることができる。


quae subjecta, ut sint habitacula et mansiones Ipsius, erunt recipientia Amoris et Sapientiae Ipsius sicut a se, ita qui se sicut a se elevaturi sint ad Creatorem, et se conjuncturi cum Ipso. その主体は、その方の住まいと住居であるように、自分自身からのようにその方の愛と知恵を受け入れるものでなくてはならない、このようにそれはそれ自身を自分自身からかのように創造者へ高揚させられる、そしてそれ自身をその方と結合させられる。


Absque hoc reciproco non datur conjunctio. この相互のもの(相互関係)なしに結合は存在しない。


Haec subjecta sunt Homines, qui se sicut a se elevare et conjungere possunt. これらの主体は人間である、その者たちは自分自身を自分自身からのように高揚させることと結合させることができる。


Quod homines talia subjecta sint, et quod recipientes Divini sint sicut a se, supra pluries demonstratum est. 人間はこのような主体であること、また神性の受け入れるものであること、自分自身からのように、上にたびたび示された(論証された)


Per illam Conjunctionem est Dominus praesens in omni opere ab Ipso creato: その結合によって主はその方により創造されたすべての働きの中に現在される。


nam omne creatum est finaliter propter hominem; なぜなら、すべての被造物は最終的に(目的として)☆人間のため〔のもの〕であるから。


「最終的に」(長島訳)と「目的として」(柳瀬訳)のどちらもありえます。あなたならどうしますか?


quare usus omnium quae creata sunt, ascendunt per gradus ab ultimis ad hominem, et per hominem ad Deum Creatorem a quo, ut supra (n. 65-68) ostensum est. それゆえ、創造されたもののすべてのものの役立ちは、段々と(段階を通して)最後のものから人間へ、また人間を通してそれから〔である〕創造者(なる)神へ上昇する、上に(65-68)示されたように。


 


(3) 訳文


170. 宇宙の目的、すなわち創造のすべてのものの目的は、創造された宇宙と永遠の創造者の結合があることである。またそれは主体がないなら存在しない。その主体の中に、神性そのものはそれ自体の中にあるかのように存在することができ、したがってその中に住み、とどまることができる。その主体は、その方の住まいと住居であるように、自分自身からのようにその方の愛と知恵を受け入れるものでなくてはならない、このようにその主体はそれ自身を自分自身からかのように創造者へ高揚させられ、そしてそれ自身をその方と結合させられる。この相互のものなしに結合は存在しない。それらの主体とは人間であり、自分自身を自分自身からのように高揚させ、結合させることができる。人間がこのような主体であること、また自分自身からのように神性を受け入れるものであることは、前にたびたび示された。その結合によって、主はご自分で創造されたすべての働きの中に、現在される。なぜなら、すべての被造物は最終的に人間のためのものであるから。それゆえ、創造されたもののすべてのものの役立ちは、前に示されたように(65-68)、段階を通して最後のものから人間へ、また人間を通して根源であられる創造者なる神へと上昇する。 

原典講読『神の愛と知恵』 171, 172

 

(1) 原文


171.  Creatio ad ultimum hunc finem vadit continue per tria illa, quae sunt finis, causa, et effectus, quia in Domino Creatore tria illa sunt, ut mox supra dictum est; et Divinum est in omni spatio absque spatio (n. 69-72), et in maximis et minimis idem (n. 77-82): ex quo patet, quod universum creatum in communi progressione ad finem ultimum, sit finis medius respective; ex tellure enim a Domino Creatore elevantur continue formae usuum in suo ordine usque ad hominem, qui quoad corpus etiam inde est: homo dein elevatur per receptionem amoris et sapientiae a Domino; ac ut amorem et sapientiam recipiat, media omnia provisa sunt; ac talis est factus ut recipere possit, si modo velit. Ex nunc dictis videri potest, tametsi adhuc non nisi quam communiter, quod finis creationis existat in ultimis; qui est ut omnia redeant ad Creatorem, ac ut sit conjunctio.


 


(2) 直訳


Creatio ad ultimum hunc finem vadit continue per tria illa, quae sunt finis, causa, et effectus, quia in Domino Creatore tria illa sunt, ut mox supra dictum est; 創造はこの最後の目的へそれら三つのものを通して絶えず進む、それら目的、原因、結果である、創造者なる主の中にそれらの三つがあるので、すぐ上に言われたように。


et Divinum est in omni spatio absque spatio (n. 69-72), et in maximis et minimis idem (n. 77-82): また、神性は空間なしのすべての空間に存在する(69-72)、また、最大のものと最小のもの中で同じ〔であること〕(77-82)


ex quo patet, quod universum creatum in communi progressione ad finem ultimum, sit finis medius respective; そのことから明らかである、創造された宇宙は最後の目的への全般的な前進の中で、相対的に中間の目的であること。


ex tellure enim a Domino Creatore elevantur continue formae usuum in suo ordine usque ad hominem, qui quoad corpus etiam inde est: なぜなら、地球から創造者なる主により絶えず役立ちの形が適切な順序で人間にまで上げられる、それ〔人間〕は身体に関してもまたここから存在するから。


homo dein elevatur per receptionem amoris et sapientiae a Domino; その後、人間は主からの愛と知恵の受け入れによって上げられる(高揚される)


ac ut amorem et sapientiam recipiat, media omnia provisa sunt; そして愛と知恵を受け入れるように、すべての手段が備えられている。


ac talis est factus ut recipere possit, si modo velit. そして、このようなもの(に)つくられている、受け入れることができるように、もし単に欲するなら。


Ex nunc dictis videri potest, tametsi adhuc non nisi quam communiter, quod finis creationis existat in ultimis; 今や言われたことから見られることができる、それでも今なお全般的に(おおざっぱに)以外にでないなら、ない、創造の目的は最後のものの中に存在するようになること。


qui est ut omnia redeant ad Creatorem, ac ut sit conjunctio. それはすべてのものが創造者へ戻るように(ために)、そして結合があるように(ために)である。


 


(3) 訳文


171. 創造は、目的、原因、結果の三つのものであるを通して、この最後の目的〔創造された宇宙と永遠の創造者の結合〕へ絶えず進む。すぐ前で述べたように創造者なる主の中にそれらの三つがあり、また、神性は空間なしのすべての空間に存在し(69-72)、また、最大のものと最小のもの中で同じ(77-82)であるからである。そのことから、創造された宇宙は最後の目的へと全般的に前進する中で、相対的に中間の目的であることが明らかである。なぜなら、創造者なる主により絶えず地球から役立ちの形が適切な順序で人間にまで上げられ、人間は身体に関してもまた地球から存在するからである。その後、人間は主からの愛と知恵を受け入れることによって高揚される。また、愛と知恵を受け入れるようにと、すべての手段が備えられている。そして、人間はただ欲するだけで、受け入れることができるようなものつくられている。今や、述べられたことから、創造の目的は最後のものの中に存在するようになること、それはすべてのものが創造者へ戻り、そして結合があるためにである、と知ることができるが、それでもなお全般的にでしかない。


 


(1) 原文


172.  Quod tria illa, finis, causa et effectus sint in omnibus et singulis, quae creata sunt, constare etiam potest ex eo, quod omnes effectus, qui vocantur fines ultimi, fiant e novo fines primi in continua serie a Primo, qui est Dominus Creator, usque ad ultimum, qui est conjunctio hominis cum Ipso. Quod omnes fines ultimi e novo fiant fines primi, patet inde, quod non detur aliquid tale iners et mortuum, ut nihil efficientis sit in illo. Etiam ex arena exspirat tale, quod confert opem ad aliquid producendum, ita ad aliquid efficiendum.


 


(2) 直訳


Quod tria illa, finis, causa et effectus sint in omnibus et singulis, quae creata sunt, constare etiam potest ex eo, quod omnes effectus, qui vocantur fines ultimi, fiant e novo fines primi in continua serie a Primo, qui est Dominus Creator, usque ad ultimum, qui est conjunctio hominis cum Ipso. それらの三つ、目的、原因、結果がすべてと個々のものの中にあることは、それは被造物である、このことからもまた明らかにすることができる、すべての結果は、それは最後の目的と呼ばれる、新たに最初の目的となること、最初の者から連続的な系列の中で、その者は創造者なる主である、最後のものまで、それはその方との人間の結合である。


Quod omnes fines ultimi e novo fiant fines primi, patet inde, quod non detur aliquid tale iners et mortuum, ut nihil efficientis sit in illo. 最後の目的はすべて新たに最初の目的となることは、ここから明らかである、何らかものは存在しないこと、このように無活動で死んだもの、その中に効果をひき起す(有効な)ものが何もないような。


Etiam ex arena exspirat tale, quod confert opem ad aliquid producendum, ita ad aliquid efficiendum. 砂からもまたこのようなものが発散する、何かを生み出すための助けを与えること、このように何らかの効果をひき起すための☆。


異様な文ですが、意味は汲み取れますよね。一見(人間とって)何の役にも立ちそうもない「砂」ですら、建築素材にはなるし、海の砂なら海水を濾過してます、もちろんそこは貝などの住処であって、間接的に人間に役立っています。「発散している」とは「スフェア」ですね。


 


(3) 訳文


172. それらの三つのものである目的、原因、結果が、被造物であるすべてと個々のものの中にあることは、最後の目的と呼ばれる結果のすべてが、創造者なる主である「最初の者」から、その方と人間の結合である最後のものまで、連続的な系列の中で、新たに最初の目的となることからもまた明らかにすることができる。最後の目的のすべてが、新たに最初の目的となることは、効果をひき起すものが何もないような、そのように無活動で死んだものが存在しないことから明らかである。砂からですら、何かを生み出すための、このように何らかの効果をひき起すための助けとなるようなものが発散している。

原典講読『神の愛と知恵』 173, 174, 175

 

PARS TERTIA


第三部



QUOD IN MUNDO SPIRITUALI SINT ATMOSPHAERAE, AQUAE ET TERRAE,


QUEMADMODUM IN MUNDO NATURALI;


SED QUOD ILLAE SINT SPIRITUALES, HAE AUTEM NATURALES.


霊界の中に大気、水と地があること


自然界の中のように


しかし、前者は霊的である、しかしながら後者は自然的


 


(1) 原文


173.  Quod mundus spiritualis et mundus naturalis similes sint, cum sola differentia, quod omnia et singula mundi spiritualis sint spiritualia, ac omnia et singula mundi naturalis sint naturalia, in antecedentibus dictum est, et in opere De Caelo et Inferno ostensum. Quoniam duo illi mundi similes sunt, ideo in utrisque sunt athmosphaerae, aquae et terrae, quae sunt communia, per quae et ex quibus omnia et singula cum infinita varietate existunt.


 


(2) 直訳


Quod mundus spiritualis et mundus naturalis similes sint, cum sola differentia, quod omnia et singula mundi spiritualis sint spiritualia, ac omnia et singula mundi naturalis sint naturalia, in antecedentibus dictum est, et in opere De Caelo et Inferno ostensum. 霊界と自然界は似ていること、単なる相違とともに、霊界のすべてと個々のものは霊的である、しかし自然界のすべてと個々のものは自然的である、前のもの(前言)でいわれた、また著作『天界と地獄』で示された。


Quoniam duo illi mundi similes sunt, ideo in utrisque sunt athmosphaerae, aquae et terrae, quae sunt communia, per quae et ex quibus omnia et singula cum infinita varietate existunt. これらの二つの世界は似ているので、それゆえ、両方の中に大気、水と地(土地)がある、それらは全般的なものである☆、それらによってまたそれらから、すべてと個々のものが無限の多様性(変化)をもって存在するようになる。


長島訳は「これが共通にあって・・・」と形容詞communisを「共通の」と訳しています。communisの第一義はそうですが、ここでは文意をなしません。またこの訳では直後のper quae et ex quibusを無視しています。


 


(3) 訳文


173. 霊界と自然界は、霊界のすべてと個々のものは霊的であるが、しかし自然界のすべてと個々のものは自然的であるという相違があるだけで、似ていることは、前に言われ、また著作『天界と地獄』で示された。これらの二つの世界は似ていおり、それゆえ、両方に大気、水とがあり、それらは全般的なものであって、それらによってまたそれらから、すべてと個々のものが無限の多様性をもって存在するようになる。


 


(1) 原文


174.  Quod atmosphaeras, quae aetheres et aeres vocantur, attinet, sunt illae in utroque mundo, spirituali et naturali, similes, cum differentia, quod illae in mundo spirituali sint spirituales, et illae in mundo naturali sint naturales. Spirituales sunt, quia a Sole, qui est primum procedens Divini Amoris et Divinae Sapientiae Domini, existunt, et ab Ipso recipiunt in se Divinum ignem qui est amor, et Divinam lucem quae est sapientia, et utrumque deferunt ad caelos ubi sunt angeli; et faciunt praesentiam Solis illius in maximis et in minimis ibi. Atmosphaerae spirituales sunt substantiae discretae, seu minimae formae, oriundae a Sole; et quia singillatim recipiunt Solem, inde ignis Solis in tot substantias seu formas divisus, et ab illis quasi involutus, ac per involutiones temperatus, fit calor, adaequatus tandem amori angelorum in caelo, ac spirituum sub caelo: similiter lux Solis. Atmosphaerae naturales in eo sunt similes atmosphaeris spiritualibus, quod etiam sint substantiae discretae et minimae formae, oriundae a sole mundi naturalis, quae quoque singillatim recipiunt solem, et ignem ejus in se recondunt, ac illum temperant, ac ut calorem deferunt ad tellurem ubi sunt homines; et similiter lucem.


 


(2) 直訳


Quod atmosphaeras, quae aetheres et aeres vocantur, attinet, sunt illae in utroque mundo, spirituali et naturali, similes, cum differentia, quod illae in mundo spirituali sint spirituales, et illae in mundo naturali sint naturales. 大気については☆、それらはエーテルや空気と呼ばれる、両方の世界のそれらは、霊的と自然的、似ている、相違とともに、霊界の中のそれらは霊的である、また自然界の中のそれらは自然的である。


quod attinetで「~については」という意味です。


Spirituales sunt, quia a Sole, qui est primum procedens Divini Amoris et Divinae Sapientiae Domini, existunt, et ab Ipso recipiunt in se Divinum ignem qui est amor, et Divinam lucem quae est sapientia, et utrumque deferunt ad caelos ubi sunt angeli; 霊的である、太陽から、それは主の神的な愛と神的な知恵の発出する最初のものである、存在するようになるから、またその方からそれ自体の中に愛である神的な火を受け入れる、また知恵である神的な光を、また両方を天界へ伝える、そこに天使たちがいる。


et faciunt praesentiam Solis illius in maximis et in minimis ibi. また彼らに太陽の現在をもたらす、そこに最大の者にと最小の者に。


Atmosphaerae spirituales sunt substantiae discretae, seu minimae formae, oriundae a Sole; 霊界の大気は部分に分かれた☆実体である、すなわち、最小の形、太陽から生まれる。


形容詞discretusには段階の場合「分離した、不連続の」と意味がありますが、ここはその意味ではありません。ここの長島訳「霊の大気は段階的に異なった実体、あるいは微小な形相から成っています。これは〈太陽〉から生まれるものです」は普通の人なら「何だこれは!」とびっくりするのではないでしょうか。「段階的になった実体」という言葉をどれだけの人が理解するでしょうか? それをまたどのように? これが「読みやすい訳」といえるでしょうか?


 私にはこの訳が生まれた背景をほぼ推察することができますが、文学作品(の批評)ではないので、訳者の論理背景(文学作品なら心理背景)までさかのぼってこの訳の生まれたことを論ずるものでもないし、本論からあまりに逸脱するし、無意味でもあります。ただ、「何だ、これは?」という感想を私と共有してほしいと思います。


et quia singillatim recipiunt Solem, inde ignis Solis in tot substantias seu formas divisus, et ab illis quasi involutus, ac per involutiones temperatus, fit calor, adaequatus tandem amori angelorum in caelo, ac spirituum sub caelo: また個々に太陽を受け入れるので、ここから太陽の火はこのように多くの実体または形に分割され、またそれらによりあたかも包まれ、そして包み込むことによって和らげられ、熱となる、ついに(最後に)天界の中の天使たちの愛に適当な(釣り合った)


similiter lux Solis. 同様である、太陽の光。


Atmosphaerae naturales in eo sunt similes athmosphaeris spiritualibus, quod etiam sint substantiae discretae et minimae formae, oriundae a sole mundi naturalis, quae quoque singillatim recipiunt solem, et ignem ejus in se recondunt, ac illum temperant, ac ut calorem deferunt ad tellurem ubi sunt homines; 自然の、その中にある大気も霊的な大気と似ている、さらにまた部分に分かれた実体と最小の形である、自然界の太陽から生まれた、それらもまた個々に太陽を受け入れる、またその火をそれ自体の中にたくわえる、そしてそれを和らげる、そして熱として地へ伝えるそこに人間がいる。


et similiter lucem. また同様である、光。


 


(3) 訳文


174. エーテルや空気と呼ばれる大気については、霊的と自然的の両方の世界の大気は、霊界では霊的で、また自然界では自然的であるという相違だけで、似ている。主の神的な愛と神的な知恵の発出する最初のものである太陽から存在するようになるので〔霊界の大気は〕霊的であり、また主からそれ自体の中に愛である神的な火と知恵である神的な光を受け入れ、その両方のものを天使たちがいる天界へ伝え、またそこの最大のものにと最小のものに太陽の現在をもたらしている。霊界の大気は、太陽から生まれた、部分に分かれた実体、すなわち、最小の形である。また個々に太陽を受け入れているので、ここから太陽の火はこのように多くの実体または形に分割され、それらによりあたかも包まれ、そして包み込むことによって和らげられ、最後には天界の中の天使たちの愛に釣り合った熱となる。太陽の光も同様である。自然界の大気も霊的な大気と似ていて、自然界の太陽から生まれた、部分に分かれた実体と最小の形であり、それらもまた個々に太陽を受け入れ、その火をそれ自体の中にたくわえ、そしてそれを和らげ、そして人間がいる地へ熱として伝える。光もまた同様である。


 


(1) 原文


175.  Differentia inter atmosphaeras spirituales et inter atmosphaeras naturales est, quod atmosphaerae spirituales sint receptacula Divini ignis et Divinae lucis, ita amoris et sapientiae, intus enim in se illa continent: ast atmosphaerae naturales non sunt receptacula Divini ignis et Divinae lucis, sed sunt receptacula ignis et lucis sui solis, qui in se est mortuus, ut supra ostensum est; quare intus in illis non est aliquid ex Sole mundi spiritualis, sed usque ambiuntur ab atmosphaeris spiritualibus quae ex illo Sole sunt. Quod haec differentia sit inter atmosphaeras spirituales et inter atmosphaeras naturales est ex sapientia angelica.


 


(2) 直訳


Differentia inter atmosphaeras spirituales et inter atmosphaeras naturales est, quod atmosphaerae spirituales sint receptacula Divini ignis et Divinae lucis, ita amoris et sapientiae, intus enim in se illa continent: 霊的な大気の間と自然的な大気の間に相違がある、霊的な大気は神的な火と神的な光の受け入れるものである、このように愛のまた知恵の、なぜなら、内部に、それ自体の中にそれらを保つ☆から。


☆柳瀬訳はcontineoを「含む」(この意味もあります)としていますが、これではやや変でしょう。


ast atmosphaerae naturales non sunt receptacula Divini ignis et Divinae lucis, sed sunt receptacula ignis et lucis sui solis, qui in se est mortuus, ut supra ostensum est; しかし(けれども)、自然的な大気は神的な火と神的な光の受け入れるものではない、しかし太陽のそれ自体の火と光の受け入れるものである、それは本質的に死んだものである、上に示されたように。


quare intus in illis non est aliquid ex Sole mundi spiritualis, sed usque ambiuntur ab atmosphaeris spiritualibus quae ex illo Sole sunt. それゆえ、内部にその中に霊界の太陽からの何らかのものはない、しかしそれでも、霊的な大気により囲まれている、それはその〔霊界の〕太陽から存在する。


Quod haec differentia sit inter atmosphaeras spirituales et inter atmosphaeras naturales est ex sapientia angelica. この相違が霊的な大気の間と自然的な大気の間にあることは天使的な知恵からである。


 


(3) 訳文


175. 霊的な大気と自然的な大気の間には相違があり、霊的な大気は神的な火と神的な光を、このように愛また知恵を受け入れるものである、なぜなら、それらを内部に、それ自体の中に保つから。しかし、自然的な大気は神的な火と神的な光の受け入れるものではなく、前に示されたように本質的に死んだものである〔自然界の〕太陽自体の火と光の受け入れるものである。それゆえ、内部に、その中に、霊界の太陽からの何らかのものはないが、しかしそれでも、霊界の太陽から存在する霊的な大気により囲まれている。霊的な大気と自然的な大気の間にこの相違があることは天使的な知恵による。 

原典講読『神の愛と知恵』 176, 177, 178

 

(1) 原文


176.  Quod atmosphaerae sint in nundo spirituali, aeque ac in mundo naturali, constare potest ex eo, quod angeli et spiritus aeque respirent, tum aeque loquantur, et quoque audiant, sicut homines in mundo naturali, ac respiratio fit per atmosphaeram ultimam quae aer vocatur, similiter loquela et auditus: tum ex eo, quod angeli et spiritus aeque videant, sicut homines in mundo naturali; ac visus non datur nisi quam per atmosphaeram aere puriorem: tum ex eo, quod angeli et spiritus aeque cogitent et afficiantur sicut homines in mundo naturali, ac cogitatio et affectio non dantur nisi mediis atmosphaeris adhuc purioribus: et tandem ex eo, quod omnia corporis angelorum et spirituum, tam externa quam interna, contineantur in nexu, externa ab atmosphaera aerea, ac interna ab atmosphaeris aethereis. Quod absque illarum atmosphaerarum circumpressione et actione formae corporis interiores et exteriores diffluerent, patet. Quoniam angeli sunt spirituales, ac omnia et singula corporis eorum continentur in nexu, forma et ordine per atmosphaeras, sequitur quod atmosphaerae illae sint spirituales; ac spirituales sunt, quia oriuntur a Sole spirituali, qui est primum procedens Divini Amoris et Divinae Sapientiae Domini.


 


(2) 直訳


Quod atmosphaerae sint in nundo spirituali, aeque ac in mundo naturali, constare potest ex eo, quod angeli et spiritus aeque respirent, tum aeque loquantur, et quoque audiant, sicut homines in mundo naturali, ac respiratio fit per atmosphaeram ultimam quae aer vocatur, similiter loquela et auditus: 霊界の中に大気があることは、自然界の中と等しく、このことから明らかにすることができる、天使と霊たちは等しく呼吸する、さらに等しく話す、さらにまた聞くこと、自然界の中の人間のように、そして呼吸は最低の大気によって行なわれる、それは空気と呼ばれる、同様に話すことや聞くこと。


tum ex eo, quod angeli et spiritus aeque videant, sicut homines in mundo naturali; さらにそれから、天使と霊たちは等しく見ること、自然界の中の人間のように。


ac visus non datur nisi quam per atmosphaeram aere puriorem: そして視覚は空気よりも純粋な大気によって以外でないなら存在しない。


tum ex eo, quod angeli et spiritus aeque cogitent et afficiantur sicut homines in mundo naturali, ac cogitatio et affectio non dantur nisi mediis atmosphaeris adhuc purioribus: さらにそれらから、天使と霊たちは等しく考え、情愛を感じる☆、自然界の中の人間のように、そして思考と情愛はその上さらに純粋な大気によってでないなら存在しないこと。


afficioは他動詞であり、自動詞ではありません、受動態の場合、何らかの奪格を伴うべきであり、ここの用い方は破格です。


et tandem ex eo, quod omnia corporis angelorum et spirituum, tam externa quam interna, contineantur in nexu, externa ab atmosphaera aerea, ac interna ab atmosphaeris aethereis. また最後にこのことから、天使と霊たちの身体のすべては、外なるものも内なるものも、結びつきの中で保つ☆こと、外なるものは空気の大気により、そして内なるものはエーテルの大気により。


すなわち「結びつきを保つ」ということです。私は、ここの柳瀬訳「~関連づけられる」、長島訳「~包まれる」はどちらも文意不明と思います。


Quod absque illarum atmosphaerarum circumpressione et actione formae corporis interiores et exteriores diffluerent, patet. これらの大気の周囲から働く圧力と活動(作用)なしに、内的と外的な身体の形は崩壊することは、明らかである。


Quoniam angeli sunt spirituales, ac omnia et singula corporis eorum continentur in nexu, forma et ordine per atmosphaeras, sequitur quod atmosphaerae illae sint spirituales; 天使たちは霊的であるので、そして彼らの身体のすべてと個々のものは結びつきの中で保つ〔ので〕、大気によって形と秩序は、帰結される、その大気は霊的であること。


ac spirituales sunt, quia oriuntur a Sole spirituali, qui est primum procedens Divini Amoris et Divinae Sapientiae Domini. そして、霊的である、霊的な太陽から生ずるので、それは主の神的な愛と神的な知恵の発出する最初のものである。


 


(3) 訳文


176. 自然界と等しく霊界の中に大気があることは、天使と霊たちが自然界の人間と等しく呼吸し、さらに等しく話し、また聞くことは次のことから明らかにすることができる。呼吸は、話すことや聞くことと同様に、空気と呼ばれる最低の大気によって行なわれることから、さらに、天使と霊たちは自然界の人間と等しく見ること、視覚は空気よりも純粋な大気によらないなら存在しないことから。さらに、天使と霊たちは自然界の人間と等しく、考え、情愛を感じ、そして思考と情愛はさらに純粋な大気によってでないなら存在しないことから。最後に、天使と霊たちの身体のすべては、外なるものも内なるものも、外なるものは空気の大気により、そして内なるものはエーテルの大気により、結びつきを保つことから。これらの大気からの周囲から働く圧力と作用がないなら、内的と外的な身体の形が崩壊することは明らかである。天使たちは霊的であり、彼らの身体のすべてと個々のものは、大気によって形と秩序の結びつきを保つので、その大気は霊的であることがいえる。主の神的な愛と神的な知恵から発出する最初のものである霊的な太陽から生ずるので、霊的なのである。


 


(1) 原文


177.  Quod in mundo spirituali etiam aquae sint, et quoque terrae sint, sicut in mundo naturali, cum differentia quod aquae et terrae mundi spiritualis sint spirituales, supra dictum est, et in opere De Caelo et Inferno ostensum; quae quia spirituales sunt, actuantur et modificantur per calorem et lucem Solis spiritualis mediis atmosphaeris inde, prorsus sicut aquae et terrae in mundo naturali per calorem et lucem solis sui mundi mediis athmosphaeris ejus.


 


(2) 直訳


Quod in mundo spirituali etiam aquae sint, et quoque terrae sint, sicut in mundo naturali, cum differentia quod aquae et terrae mundi spiritualis sint spirituales, supra dictum est, et in opere De Caelo et Inferno ostensum; 霊界の中にもまた水があること、また地もまたある、自然界の中のように、霊界の水と地は霊的であることの相違ともに、上に言われた、また著作『天界と地獄』の中に示された。


quae quia spirituales sunt, actuantur et modificantur per calorem et lucem Solis spiritualis mediis atmosphaeris inde, prorsus sicut aquae et terrae in mundo naturali per calorem et lucem solis sui mundi mediis athmosphaeris ejus. それらは霊的であるので、霊的な太陽の熱と光を通して、ここからの大気によって活動させられ、変えられる、まったく自然界の水と地のように、その世界の太陽の熱と光を通してその大気によって。


 


(3) 訳文


177. 自然界のように、霊界にもまた水があり、地もまたあり、相違は霊界の水と地は霊的であることは、前に言われ、また著作『天界と地獄』の中に示されている。それらは霊的であるので、霊的な太陽の熱と光を通して、ここからの大気によって、活動させられ、変えられる。これは、自然界の水と地が、その世界の太陽の熱と光を通して、その大気によって活動し、変えられるのとまったく似ている。


 


(1) 原文


178.  Atmosphaerae, aquae et terrae hic dicuntur, quia illa tria sunt communia, per quae et ex quibus omnia et singula cum infinita varietate existunt. Atmosphaerae sunt vires activae, aquae sunt vires mediae, et terrae sunt vires passivae, ex quibus omnes effectus existunt. Quod illa tria tales vires sint in sua serie, est unice ex vita, quae a Domino ut Sole procedit, et quae facit ut sint activae.


 


(2) 直訳


Atmosphaerae, aquae et terrae hic dicuntur, quia illa tria sunt communia, per quae et ex quibus omnia et singula cum infinita varietate existunt. 大気、水、地がここに言われる、それらの三つは全般的なものであるので、それらによってまたそれらから、すべてと個々のものが無限の多様性(変化)をもって存在するようになる。


Atmosphaerae sunt vires activae, aquae sunt vires mediae, et terrae sunt vires passivae, ex quibus omnes effectus existunt. 大気は活動的な(働きかける)力である、水は中間の力☆である、また地は受動的な力である、それらからすべての結果が存在するようになる。


「中間の力」はわかりづらいと思います。文脈からは「能動と受動の間に存在する力」ですね。ここの意味はよくわかりませんが、当時の人は、その思想背景からよく理解できたのだと思います。なお「力」を「エネルギー」とする長島訳は、「思いつき」でしかありません。virに「エネルギー」の意味はありませんし、「エネルギー」ではわけがわからなくなります。(私はエネルギーを「活動(力)のもととなるもの」と理解している、一種の「力」ともいえるが、それなら「力」と訳せばよいのであってエネルギーをわざわざもってくる理由がない)


Quod illa tria tales vires sint in sua serie, est unice ex vita, quae a Domino ut Sole procedit, et quae facit ut sint activae. これらの三つがその連続の中でこのような力であることは、もっぱら、いのちからである、それは太陽としての主から発出する、またそれは活動的であるようにする。


 


(3) 訳文


178. ここに大気、水、地が述べられているが、それらの三つのものが全般的なものであるからであり、それらによってまたそれらから、すべてと個々のものが無限の多様性をもって存在するようになる。大気は活動的なであり、水は中間の力であり、地は受動的な力であり、それらからすべての結果が存在するようになる。これらの三つのものがその連続する中で、このような力であることは、もっぱら太陽としての主から発出するいのちからであり、それがまた活動的であるようにするからである。 

『レキシコン』の項目「S」の「綴り」校正終了

 

 1020日に項目「S」が終了したが、その後、項目「S」の「綴り」の校正をしていて、今、終了した。すなわち、全部の「綴り」の(第一次)校正が終了した。これで「レキシコン」は小休止して、フランス旅行の後、「訳語・用例の訳文の校正」に取り掛かることになる。


 ちょうど間に合った、「何が間に合ったのか」といえば「凱旋門に上るにふさわしい」こと。フランスといえばパリ、パリといえばエッフェル塔。エッフェル塔に上るなら単なる観光客。


 私にとっては「凱旋門」。パリに行って、てぶらで凱旋門に上ってよいのだろうか。「凱旋」にふさわしいことを行なってから上るなら、凱旋門にふさわしいし、感慨深いのではないか。すなわち、「何かをなし遂げた」という気持ちとともに上るのが凱旋門だと思う。ここで私のライフワークと位置づけた『レキシコン』も山を越えた(すなわち、後は「見直し」と「出版」)。まだ形にはなっていないが1年ぐらいには形になるだろう(普通の本なら校正は3ヶ月もあればよいが、レキシコンはさすがに大作)


 もっともっと早くに、若いころにパリに行っていても不思議ではなかった。でも老境に踏み込んだ今、ここで訪れるのもよいだろう。若きスヴェーデンボリが訪れたであろうノートルダム寺院、サント・シャペル、ルュクサンブール宮殿(公園)に行ってみよう(凱旋門とエッフェル塔はまだ存在しなかった)