原典講読『神の愛と知恵』 167, 168

 

QUOD FINIS CREATIONIS EXISTAT IN ULTIMIS,


QUI EST, UT OMNIA REDEANT AD CREATOREM,


AC UT SIT CONJUNCTIO.


創造の目的は最後のものの中に存在するようになること、


それは存在する、すべてのものは創造者に戻るように、


そして結合があるようにと。


 


(1) 原文


167.  Primum aliquid dicetur de finibus. Sunt tria quae sequuntur in ordine, quae vocantur finis primus, finis medius et finis ultimus; et quoque vocantur finis, causa et effectus. Illa tria simul erunt in omni re, ut sit aliquid; nam finis primus absque fine medio, et simul ultimo, non datur, seu quod idem est, finis solus absque causa et effectu non datur; pariter nec datur causa sola absque fine ex quo, et absque effectu in quo; pariter nec datur effectus solus, seu effectus absque causa et ejus fine. Quod ita sit, potest comprehendi si cogitatur, quod finis absque effectu seu separatus ab effectu non sit aliquid existens, quare non est nisi quam vox. Nam finis ut actualiter sit finis, erit terminatus, et terminatus est in effectu, in quo primum vocatur finis quia est finis. Apparet sicut agens seu efficiens per se existat; sed hoc est apparentia ex eo quod sit in effectu; sed si separatur ab effectu, momento disparatur. Ex his patet, quod tria illa, finis, causa et effectus erunt in omni re, ut sit aliquid.


 


(2) 直訳


Primum aliquid dicetur de finibus. 最初に目的について何らかものが言われる。


Sunt tria quae sequuntur in ordine, quae vocantur finis primus, finis medius et finis ultimus; 三つのものがある、それらは秩序の中で続く、それらは最初の目的、中間の目的、最後の目的と呼ばれる。


et quoque vocantur finis, causa et effectus. さらにまた目的、原因、結果と呼ばれる。


Illa tria simul erunt in omni re, ut sit aliquid; それらの三つはすべての事柄の中にいっしょに存在しなくてならない、何らかのものであるために。


nam finis primus absque fine medio, et simul ultimo, non datur, seu quod idem est, finis solus absque causa et effectu non datur; なぜなら、最初の目的は中間の目的と同時に最後のもの〔目的〕なしに、存在しないから、すなわち同じことであるが、目的だけが原因と結果なしに存在しない。


pariter nec datur causa sola absque fine ex quo, et absque effectu in quo; 同じく、原因だけも存在しない、そこからの〔ものである〕目的なしに、またその中に〔ある〕結果なしに。


pariter nec datur effectus solus, seu effectus absque causa et ejus fine. 同じく、結果だけも存在しない、すなわち、原因とその目的なしに。


Quod ita sit, potest comprehendi si cogitatur, quod finis absque effectu seu separatus ab effectu non sit aliquid existens, quare non est nisi quam vox. このようであることは、もし考えられるなら理解することができる、結果なしの、すなわち結果から分離した目的は、何らかのものを存在するようにするものではない、それゆえ、声(言葉)以外のものでないなら存在しない。


Nam finis ut actualiter sit finis, erit terminatus, et terminatus est in effectu, in quo primum vocatur finis quia est finis. なぜなら、目的が実際に目的であるために、終結がなけれならない、また終結は結果の中にある、その中ではじめて目的と呼ばれる、目的であるので。


Apparet sicut agens seu efficiens per se existat; 働きかける力(動因、作用因)またはある効果をひき起すもの(有効因)はそれ自体から存在するようになるように見える。


sed hoc est apparentia ex eo quod sit in effectu; しかし、これはそのことからの外観である、結果の中に存在すること。


sed si separatur ab effectu, momento disparatur. しかし、もし結果から分離されるなら、瞬間に消滅する。


Ex his patet, quod tria illa, finis, causa et effectus erunt in omni re, ut sit aliquid. これらから明らかである、それら三つのもの、目的、原因、結果はすべての事柄の中に存在しなくてはならないこと、何らかのものであるために。


 


(3) 訳文


167. 最初に目的についていくらか述べておこう。秩序の中で続く三つのものがあり、それらは最初の目的、中間の目的、最後の目的と呼ばれる。さらにまた目的、原因、結果と呼ばれる。それらの三つのものは、何らかのものであるために、すべてのものの中でともに存在しなくてならない。なぜなら、最初の目的は中間の目的と同時に最後の目的なしに、存在しない、すなわち同じことであるが、原因と結果なしに、ただ目的だけが存在することはないから。同じく、原因だけも存在しない、そこからのものである目的なしに、またその中にあることになる結果なしに。同じく、原因とその目的なしに、結果だけも存在しない。このようであることは、結果なしの、すなわち結果から分離した目的は、何らかのものを存在するようにするものではなく、それゆえ、言葉としての存在でしかないことが考えられるなら、理解することができる。なぜなら、目的が実際に目的であるために、終結しなけれならならず、終結は結果の中にあり、その中ではじめて目的であるので目的と呼ばれる。働きかける力たはある効果をひき起すものはそれ自体から存在するように見える。しかし、これは結果の中に存在することからの外観である。もし結果から分離されるなら、一瞬のうちに消滅する。これらから、それら三つの目的、原因、結果は、何らかのものであるために、そのすべてのものの中に存在しなくてはならないことが明らかである。


 


(1) 原文


168.  Porro sciendum est, quod finis sit omne in causa, et quoque omne in effectu: inde est, quod finis, causa et effectus, dicantur finis primus, medius et ultimus. Sed ut finis sit omne in causa, erit aliquid ex fine in quo erit; ac ut sit omne in effectu, erit aliquid ex fine per causam, in quo erit; finis enim non potest in se solo esse, sed erit in aliquo existente a se, cui quoad omne suum inesse potest et agendo efficere, usque dum subsistit. Id in quo subsistit est finis ultimus, qui vocatur effectus.


 


(2) 直訳


Porro sciendum est, quod finis sit omne in causa, et quoque omne in effectu: さらに知らなければならない、目的は原因の中のすべてのものであること、さらにまた結果の中のすべてのもの。


inde est, quod finis, causa et effectus, dicantur finis primus, medius et ultimus. ここからである、目的、原因、結果は、最初の目的、中間の、最後のと言われること。


Sed ut finis sit omne in causa, erit aliquid ex fine in quo erit; しかし、目的が原因の中のすべてのものであるために、目的からの何らかのものがなくてはならない、その〔原因の〕中になくてはならない。


ac ut sit omne in effectu, erit aliquid ex fine per causam, in quo erit; そして結果の中のすべてであるために、原因を通して目的からの何らかのものがなくてはならない、その〔結果〕の中になくてはならない。


finis enim non potest in se solo esse, sed erit in aliquo existente a se, cui quoad omne suum inesse potest et agendo efficere, usque dum subsistit. なぜなら、目的はただそれ自体の中だけに存在することはできないから、しかし、それ自体〔目的〕から存在するようになる何らかのものの中になくてはならない、それにそれ自体のすべてのものに関して内在することが、また働きかけて遂行するができる、存続する(休む)まで。


Id in quo subsistit est finis ultimus, qui vocatur effectus. それは、その中に存続する(休む)、目的の最後のものである、それは結果と呼ばれる。


 


(3) 訳文


168. さらに、目的は原因の中のすべてのものである、また結果の中のすべてのものでもあり、ここから、目的、原因、結果は、最初の目的、中間の目的、最後の目的と言われることを知らなければならない。しかし、目的が原因の中のすべてのものであるために、目的からの何らかのものがなくてはならなず、その原因の中になければならない。そして結果の中のすべてであるために、原因を通して目的からの何らかのものがなくてはならず、その結果の中になければならない。なぜなら、目的はただそれ自体の中だけに存在することはできず、その目的から存在するようになる何らかのものの中になくてはならないから、そして、それに目的自体のすべてのものに関して内在し、また働きかけて、存続するまでに、遂行することができる。目的はその最後のものの中に存続し、それは結果と呼ばれる。