原典講読『神の愛と知恵』 135, 136

 

QUOD OMNIA INTERIORA TAM MENTIS QUAM CORPORIS ANGELORUM


 AD DOMINUM UT SOLEM VERSA SINT.


天使たちの心と同様に身体のすべての内的なものは


太陽としての主へ向いていること


 


(1) 原文


135.  Est angelis intellectus et voluntas, et est facies et corpus; et quoque sunt interiora intellectus et voluntatis, tum faciei et corporis. Interiora intellectus et voluntatis, sunt quae interioris eorum affectionis et cogitationis sunt; interiora faciei sunt cerebra; ac interiora corporis sunt viscera, quorum primaria sunt cor et pulmo. Verbo, sunt angelis omnia et singula quae hominibus in terris; ex illis est quod angeli sint homines. Externa forma absque internis illis non facit ut sint homines, sed externa forma una cum illis, immo ex illis; alioquin forent solum imagines hominis, in quibus non vita, quia intus non forma vitae.


 


(2) 直訳


Est angelis intellectus et voluntas, et est facies et corpus; 天使に理解力と意志がある、また顔と身体がある。


et quoque sunt interiora intellectus et voluntatis, tum faciei et corporis. そしてまた、理解力と意志の内的なものがある、さらに顔と身体の。


Interiora intellectus et voluntatis, sunt quae interioris eorum affectionis et cogitationis sunt; 理解力と意志の内的なものは、彼らの情愛と思考の内的なもののものである。


interiora faciei sunt cerebra; 顔の内的なものは脳である。


ac interiora corporis sunt viscera, quorum primaria sunt cor et pulmo. そして身体の内的なものは内臓である、それらの主要なものは心臓と肺である。


Verbo, sunt angelis omnia et singula quae hominibus in terris; 一言でいえば、天使たちにすべてと個々のものがある、それらは地上の人間に〔ある〕。


ex illis est quod angeli sint homines. それらからである、天使たちが人間であること。


Externa forma absque internis illis non facit ut sint homines, sed externa forma una cum illis, immo ex illis; 内的なそれらのものなしに外的な形は人間であるようにつくらない、しかし、それらと一つの外的な形は、実にそれらから〔人間をつくる〕。


alioquin forent solum imagines hominis, in quibus non vita, quia intus non forma vitae. そうでなければ、単なる人間の像となった☆、それらの中にいのちのない、なぜなら、内部にいのちの形がないから。


forent,は接続法なので、(事実の叙述でなく)話者の思いが反映されます。


2 ここで問題を出します。この「それらの中にいのちのない」を前の文に続く(私はこう取ります、理由は後述)と見るか、前と切り離して、後ろの「quia(なぜなら)~」を受けると見る(柳瀬・長島訳)かです。どちらだと思いますか?


別のことばで言えば、「なぜなら~」の説明は「何を」説明しているかです。


 


柳瀬訳:「内的には何ら生命の形は存在しないため」→「生命は存在しない」(すこしいい加減な訳です)。


長島訳:「内部には〈いのち〉の形相がないので」→「〈いのち〉の形相がないわけです」(同上)


私の解釈:「内部にいのちがないので」→「(内部にいのちのない)単なる人間の像になってしまう」


 


私の解釈の根拠は一つは「論理」です、話の道筋として「内的ないのちがないから、いのちがない」ではあまりにあたり前の論述で、何も述べていない等しいと思います。もう一つの根拠が「文法」です、文法は表現したいことの手段です、すなわち、文法に沿って解釈しなければ、著者の真意を捕らえそこないます。ここで、文法とは「動詞の省略」です。「in quibus non vita」にも「quia intus non forma vitae」にも動詞はありません、自明な場合、動詞は(同語反復を避ける意味でも)省略されます。ここではforentです。接続法なので「~になってしまっただろう、~となったに違いない」のようなニュアンスでしょう。


それで「in quibus non vita」に強いて動詞を補えば「その中にいのちがなくなってしまう」また「quia intus non forma vitae」は理由を述べているので補いこともないでしょうが、強いて動詞を補えばこれは接続法でなく「内部にいのちの形がないものであるので」となるでしょう。それで私の解釈となります。


 


(3) 訳文


135. 天使に理解力と意志があり、顔と身体がある。また、理解力と意志の内的なものがあり、それで顔と身体の内的なものもある。理解力と意志の内的なものは、彼らの情愛と思考の内的なものに属するものである。顔の内的なものは脳である。そして身体の内的なものは内臓であり、それらの主要なものは心臓と肺である。一言でいえば、天使たちには地上の人間にあるすべてと個々のものがある。それらから、天使たちは人間なのである。内的なもののない外的な形は人間としないが、しかし、内的なものと一つである外的な形が、実にそれらが人間とする。そうでなければ、内部にいのちの形がないので、単なる人間の像となってしまい、それらの中にいのちはない。


 


(1) 原文


136.  Notum est, quod voluntas et intellectus regant corpus ad nutum, quod enim intellectus cogitat, hoc loquitur os, et quod voluntas vult, hoc agit corpus; ex quibus patet, quod corpus sit forma correspondens intellectui et voluntati; et quia de intellectu et voluntate etiam dicitur forma, quod forma corporis correspondeat formae intellectus et voluntatis; sed qualis una et altera forma est, non hujus loci est describere: sunt etiam innumerabilia in utraque; ac innumerabilia utrinque unum agunt, quia sibi mutuo correspondent. Inde est, quod mens, seu voluntas et intellectus, regat corpus ad nutum; ita prorsus sicut semet ipsam. Ex his sequitur, quod interiora mentis unum agant cum interioribus corporis, et quod exteriora mentis cum exterioribus corporis. De interioribus mentis dicetur infra, dum prius de gradibus vitae; similiter tunc de interioribus corporis.


 


(2) 直訳


Notum est, quod voluntas et intellectus regant corpus ad nutum, quod enim intellectus cogitat, hoc loquitur os, et quod voluntas vult, hoc agit corpus; よく知られている、意志と理解力が身体を意のままに支配すること、なぜなら、理解力が考えること、これを口は話す、また意志が欲すること、これを身体は行なうから。


ex quibus patet, quod corpus sit forma correspondens intellectui et voluntati; それらから明らかである、身体は理解力と意志の応する形であること。


et quia de intellectu et voluntate etiam dicitur forma, quod forma corporis correspondeat formae intellectus et voluntatis; また理解力と意志についても形は言われるので、身体の形は理解力と意志の形に対応すること。


sed qualis una et altera forma est, non hujus loci est describere: しかし、一つともう一つの形がどのようであるか、この場所で述べることではない。


sunt etiam innumerabilia in utraque; さらにまた両方のものに無数のものがある。


ac innumerabilia utrinque unum agunt, quia sibi mutuo correspondent. そして両方の無数のものは一つとして働く、互いに相互的に対応するので。


Inde est, quod mens, seu voluntas et intellectus, regat corpus ad nutum; ここからである、心は、すなわち意志と理解力は、身体を意のままに支配すること。


ita prorsus sicut semet ipsam. このように完全に、自分自身そのもののように。


Ex his sequitur, quod interiora mentis unum agant cum interioribus corporis, et quod exteriora mentis cum exterioribus corporis. これらから帰結される、心の内的なものは身体の内的なものと一つとして働くこと、また心の外的なものは身体の外的なものと。


De interioribus mentis dicetur infra, dum prius de gradibus vitae; 心の内的なものについて下に言われる、特にいのちの段階についての時に☆。


「段階について」は第三部、その後半で「いのちの段階」が述べられています。すなわち、長島訳「〈いのち〉の段階については前述したとおりです」はまったくのでたらめですが、ここのところまで本人が訳していて、どうしてこんなこと(まだ「段階」について訳していなかったこと)に気づかないのか不思議です。何も考えないで訳しているんでしょうか? また見直しもしないのでしょうか?


similiter tunc de interioribus corporis. 同様に、その時、身体の内的なものについて。


 


(3) 訳文


136. 意志と理解力が身体を意のままに支配することはよく知られている。なぜなら、理解力が考えること口が話し、また意志が欲すること身体が行なうから。それらから、身体は理解力と意志の応する形であること、また理解力と意志についても形が言われるので、身体の形は理解力と意志の形に対応することが明らかである。しかし、それらの形がどのようなものであるか、ここで述べることではない。さらにまた、その両方に無数のものがあり、そして両方の無数のものは互いに対応するので一つとして働く。ここから、心は、すなわち意志と理解力は、身体を意のままに、自分自身そのもののように完全に支配する。これらから、心の内的なものは身体の内的なものと、また心の外的なものは身体の外的なものと一つとして働くことがいえる。心の内的なものについては後で、同じく、そのとき身体の内的なものについて、特に、いのちの段階についてのところで述べよう。 

1件のコメント

  1. Externa forma absque internis illis non facit ut sint homines, sed externa forma una cum illis, immo ex illis; alioquin forent solum imagines hominis, in quibus non vita, quia intus non forma vitae.
    その内的なものがない外的な形(だけ)では人とはせず、人ではない。しかし、内的なものと一つになった外的な形は、実にそこ(内的なもの)から人とする。そうでなければ、生命のないただの人の像となる、なぜなら内に生命の形がないから。
    訳語の適否はさておき、以上のように訳すとおかしいですか?(ラテン語初学者)
    参考 New century edition
    only an outward form with its inner elements and even constituted by them would do so. Otherwise they would be only images of people with no life in them because there was
    no form of life within.

コメントを残す