原典講読『神の愛と知恵』 119, 120

QUOD IN MUNDO SPIRITUALI ORIENS SIT UBI DOMINUS UT SOL APPARET,


ET QUOD RELIQUAE PLAGAE INDE SINT.


霊界の中の東は、そこに主が太陽として見られること


また、残りの(他の)方位はここからであること


 


(1) 原文


119.  Actum est de Sole mundi spiritualis et ejus essentia, ac de calore et luce ejus, ac de praesentia Domini inde: nunc etiam de plagis illius mundi agetur. Quod de illo Sole et de illo mundo agatur, est causa quia agitur de Deo, et de amore et sapientia; et de illis aliter quam ex ipsa origine agere, foret agere ab effectibus, et non a causis: et tamen effectus nihil docent quam effectus, et illi soli lustrati non propalant aliquam causam; sed causae propalant effectus; et scire effectus ex causis est sapere; at inquirere causas ab effectibus non est sapere, quia tunc se offerunt fallaciae, quas inquisitor vocat causas, et hoc est sapientiam infatuare. Causae enim sunt priora, et effectus posteriora; et ex posterioribus non videri possunt priora, sed posteriora ex prioribus. Hic est ordo. Haec causa est, quod de mundo spirituali hic primum agatur, omnes enim causae ibi sunt; et postea de mundo naturali, ubi omnia quae apparent sunt effectus.


 


(2) 直訳


Actum est de Sole mundi spiritualis et ejus essentia, ac de calore et luce ejus, ac de praesentia Domini inde: 霊界の太陽とその本質について述べた、そしてその熱と光について、そしてここから主の現在について。


nunc etiam de plagis illius mundi agetur. 今や、その世界の方位についてもまた扱われる。


Quod de illo Sole et de illo mundo agatur, est causa quia agitur de Deo, et de amore et sapientia; その太陽についてとその世界についてが扱われることは、理由である、神について扱われるので、また愛と知恵について。


et de illis aliter quam ex ipsa origine agere, foret agere ab effectibus, et non a causis: またそれらについて起源そのものから以外に異なって扱うことは、結果から扱うことになる☆、そして原因からでなく。


foretは接続法未完了です。「そうなってほしくないが、扱うことになってしまう」という(形は未完了で、現在の)話者の願望を表わしていると思います。


et tamen effectus nihil docent quam effectus, et illi soli lustrati non propalant aliquam causam; そしてそれでも、結果は結果以外の何も教えない、またそれ〔結果〕だけが調べられ、何らかの原因を公けにしない。


sed causae propalant effectus; しかし、原因は結果を公けにする。


et scire effectus ex causis est sapere; また原因から結果を知ることは賢明であることである。


at inquirere causas ab effectibus non est sapere, quia tunc se offerunt fallaciae, quas inquisitor vocat causas, et hoc est sapientiam infatuare. しかし、結果から原因を調べる(探求する)ことは賢明であることではない、その時、欺き(誤り)が現われるから、それを調査者は原因と呼ぶ、またこれは知恵を愚鈍にすることである。


Causae enim sunt priora, et effectus posteriora; なぜなら、原因は前のものであるから、また結果は後のもの。


et ex posterioribus non videri possunt priora, sed posteriora ex prioribus. また後のものから前のものは見られることができない、しかし、前のものから後のもの〔なら見ることができる〕。


Hic est ordo. これが秩序(順序)である。


Haec causa est, quod de mundo spirituali hic primum agatur, omnes enim causae ibi sunt; この理由である、霊界についてがここに最初に扱われること、なぜなら、すべての原因はそこにあるから。


et postea de mundo naturali, ubi omnia quae apparent sunt effectus. また、その後、自然界について、そこに見られるすべてのものは結果である。


 


(3) 訳文


119. 霊界の太陽とその本質、その熱と光、そしてここから主の現在について述べた。今や霊界の方位についても述べよう。その太陽と霊界について述べる理由は、神について、また愛と知恵について述べるからである。またそれらについて起源そのものから述べなくては、原因からでなく結果から述べる。しかも、結果は結果以外の何も教えず、また結果だけが調べられ、原因を何もあからさまにしない。しかし、原因は結果をあからさまにする。原因から結果を知ることは賢明なことである。しかし、結果から原因を探求することは、そのとき探求する者が原因と呼ぶ欺きが生じるので、賢明なことではなく、またこれは知恵を愚鈍にすることである。なぜなら、原因は前のもの、結果は後のものであるから。前のものから後のものなら見ることができるが、後のものから前のものを見ることはできない。これが秩序ある。すべての原因は霊界にあるので、この理由からここで最初に霊界を述べ、その後、見られるすべてのものが結果である自然界について述べるのである。


 


(4) この世(自然界)にみ見られるすべてのものは結果である


 ここの最後の部分、「この世は結果の世界」とは、私が常々思っていることである。今、目の前にあるもの、本やパソコン・・・、これらは「結果」である。本はだれかが頭の中で(これは見えない政界)考えたこと、それが紙に文字で印刷された形となっている、パソコンもいろいろな人が「こんな働きをするものをつくろう」と考え、それが製品という結果となっている。人間がつくったものものだから、その原因がはっきりしている(ような気になる)


 目を外に移して、自然界を見る、木々がまだ緑だ、今日は空が青く、明るい・・・。しかし、これはこえで終わらない。「結果の世界」である。原因は? 目に見えるこの世の背後にあるものは? 気が遠くなる、この世は「結果」である、とだけわきまえておけばよい気がする。


 


(1) 原文


120.  Hic nunc dicetur de plagis in mundo spirituali. Sunt ibi similiter plagae sicut in mundo naturali; sed plagae mundi spiritualis, sicut ipse mundus est, sunt spirituales; at plagae mundi naturalis, sicut ipse mundus, sunt naturales; quare tantum differunt ut nihil commune habeant. Sunt quatuor plagae in utroque mundo, quae oriens, occidens, meridies et septentrio vocantur. Illae quatuor plagae in mundo naturali sunt constantes, determinatae a sole in meridie; antrorsum est septentrio, ab uno latere est oriens, ab altero est occidens, quae plagae a meridie cujusvis loci determinantur, solis enim statio in meridie ubivis est semper eadem et sic fixa. Aliter in mundo spirituali: ibi plagae determinantur a Sole ibi, qui constanter apparet in suo loco, et ubi apparet est oriens. Quare determinatio plagarum in illo mundo non est sicut in mundo naturali a meridie, sed est ab oriente; antrorsum est occidens, ab uno latere est meridies, ab altero est septentrio. Sed quod plagae illae non sint a Sole ibi, sed ab incolis illius mundi, qui sunt angeli et spiritus, videbitur in sequentibus.


 


(2) 直訳


Hic nunc dicetur de plagis in mundo spirituali. ここに今や霊界の中の方位について言われる。


Sunt ibi similiter plagae sicut in mundo naturali; そこに同様に方位がある、自然界の中のように。


sed plagae mundi spiritualis, sicut ipse mundus est, sunt spirituales; しかし、霊界の方位は、〔その〕世界そのもののようである、霊的である。


at plagae mundi naturalis, sicut ipse mundus, sunt naturales; しかし、自然界の方位は、〔その〕世界そのもののように、自然的である。


quare tantum differunt ut nihil commune habeant. それゆえ、共通のものが何もないように、こんな程度に(それだけ)相違している。


Sunt quatuor plagae in utroque mundo, quae oriens, occidens, meridies et septentrio vocantur. 両方の世界に四つの方位がある、それらは東、西、南☆、北と呼ばれる。


meridieの第一義は「真昼、正午」であり、第二義が「南」です。正午の太陽の位置が南だからです。


Illae quatuor plagae in mundo naturali sunt constantes, determinatae a sole in meridie; 自然界の中のそれら四つの方位は、真昼(正午)☆の中の太陽から限定されて、一定である。


柳瀬訳は「子午線」としていますが、これは英訳meridianの訳語「子午線」をそのまま訳しています(正午、真昼の意味もあります)。悪い意味での直訳です。「子午線上の太陽により決定される」ではピンと来ない人が多いでしょうし、論理上、間違っています。


子午線とは方位(時刻も)を十二支で表わしたとき、その始まりの「子」は「北」(夜中の0時でもある)、「午」は「南」(昼の12時でもある、ここから午前、午後という)なので、別のことばで表現すれば「北南線」とも言うべきものです。すなわち、方位の南北が決定されてから、子午線が定まります。それで、その子午線から方位を定めるのは「循環論法」です。柳瀬氏はこれに気づいていません。


antrorsum est septentrio, ab uno latere est oriens, ab altero est occidens, quae plagae a meridie cujusvis loci determinantur, solis enim statio in meridie ubivis est semper eadem et sic fixa. 正面の方向に北がある、一つの側に東がある、もう一つ〔の側〕に西がある、それらの方位はそれぞれの場所の真昼(正午)から決定される、なぜなら、真昼の中の太陽の場所はどこでも常に同じであり、こうして固定しているから。


Aliter in mundo spirituali: 霊界の中で異なる。


ibi plagae determinantur a Sole ibi, qui constanter apparet in suo loco, et ubi apparet est oriens. そこに方位はそこに太陽から決定される、それはその場所に変わらずに見える、また見える場所に東がある。


Quare determinatio plagarum in illo mundo non est sicut in mundo naturali a meridie, sed est ab oriente; それゆえ、その世界の方位の決定は自然界のように真昼(南)からではない、しかし、東からである。


antrorsum est occidens, ab uno latere est meridies, ab altero est septentrio. 正面の方向に西がある、一つの側に南がある、もう一つは北である。


Sed quod plagae illae non sint a Sole ibi, sed ab incolis illius mundi, qui sunt angeli et spiritus, videbitur in sequentibus. しかし、それらの方位はそこに太陽からではないこと、しかし、その世界の住民から、その者らは天使と霊たちである、続くものの中で見られる。


 


(3) 訳文


120. さて、ここで霊界の方位について述べよう。そこにも自然界と同様に方位がある。しかし、霊界の方位は、その世界そのもののようであって、霊的であり、自然界の方位は、その世界そのもののように、自然的である。それゆえ、共通のものが何もないほどに相違している。両方の世界に、東、西、南、北と呼ばれる四つの方位がある。自然界の四つの方位は、正午の太陽の位置から定められ、一定である。その真向かいに北があり、一つの側に東、もう一つの側に西があり、それぞれの場所でのそれらの方位はそこの正午から決定される。なぜなら、正午の太陽の位置はどこでも常に同じであり、したがって固定しているから。霊界では異なる。そこの方位はそこの太陽から決定される。その太陽の見える場所は変わらず、見える場所に東がある。それゆえ、その世界の方位は自然界のように南(正午)からではなく、東からであり、その真向かいに西、一つの側に南、もう一つの側に北がある。しかし、そこのそれらの方位は太陽からではなく、その世界の住民である天使と霊たちから決まることは、続くものの中で見られる。 

原典講読『神の愛と知恵』 121, 122, 123

 

(1) 原文


121.  Quoniam plagae illae ex origine sua, qui est Dominus ut Sol, sunt spirituales, ideo habitationes angelorum et spirituum, quae omnes sunt secundum plagas illas, etiam spirituales sunt; et spirituales sunt, quia habitant secundum receptiones amoris et sapientiae a Domino. Illi qui in amoris gradu superiore sunt, habitant in oriente, qui in amoris gradu inferiore in occidente, qui in sapientiae gradu superiore in meridie, et qui in sapientiae gradu inferiore in septentrione. Inde est, quod in Verbo per “orientem” in supremo sensu intelligatur Dominus, et in sensu respectivo amor in Ipsum, per “occidentem” amor in Ipsum decrescens, per “meridiem” sapientia in luce, et per “septentrionem” sapientia in umbra: aut similia respective ad statum eorum de quibus agitur.


 


(2) 直訳


Quoniam plagae illae ex origine sua, qui est Dominus ut Sol, sunt spirituales, ideo habitationes angelorum et spirituum, quae omnes sunt secundum plagas illas, etiam spirituales sunt; それらの方位はその起源から、それは太陽としての主である、霊的なものであるので、それゆえ、天使と霊たちの住居は、それらはすべてそれらの方位にしたがっている、さらにまた霊的である。


et spirituales sunt, quia habitant secundum receptiones amoris et sapientiae a Domino. また霊的である、主からの愛と知恵の受け入れにしたがって住んでいるので。


Illi qui in amoris gradu superiore sunt, habitant in oriente, qui in amoris gradu inferiore in occidente, qui in sapientiae gradu superiore in meridie, et qui in sapientiae gradu inferiore in septentrione. 彼らは、愛のより上の段階にいる者は、東に住んでいる、愛のより低い段階にいる者は西に、知恵のより上の段階にいる者は南に、知恵のより低い段階にいる者は北に。


Inde est, quod in Verbo per “orientem” in supremo sensu intelligatur Dominus, et in sensu respectivo amor in Ipsum, per “occidentem” amor in Ipsum decrescens, per “meridiem” sapientia in luce, et per “septentrionem” sapientia in umbra: ここからである、みことばの中で「東」によって最高の意味で主が意味される、また相対的な(関連する)意味でその方への☆愛が、「西」によって減少しているその方への☆愛が、「南」によって光の中の知恵が、また「北」によって陰の中の知恵が〔意味される〕。


このinを「その方の中の愛」と早とちりしそうですが、それは文脈に合いませんし、文法的に誤りです。Ipsumは対格なので、このinは対格支配とわかります。それで「その方の中への愛」すなわち「その方への愛」となります。


aut similia respective ad statum eorum de quibus agitur. または、相対的に彼らの状態に似たもの、それらについて述べられる。


 


(3) 訳文


121. それらの方位は、太陽としての主である起源から霊的なものであるので、それゆえ、それらの方位にしたがっている天使と霊たちのすべて住居もまた霊的である。霊的であるのは、主からの愛と知恵の受け入れにしたがって住んでいるからである。上位の愛の段階にいる者は東に、より低い愛の段階にいる者は西に、上位の知恵の段階にいる者は南に、低い知恵の段階にいる者は北に住んでいる。ここから、みことばの中で「東」によって最高の意味で主が、また相対的な意味でその方への愛が、「西」によって減少しているその方への愛が、「南」によって光の中の知恵が、また「北」によって陰の中の知恵が意味される。または、相対的に彼らの状態に似たものについて述べられる。


 


(1) 原文


122.  Quoniam oriens est a quo omnes plagae in mundo spirituali determinantur, et per “orientem” in supremo sensu intelligitur Dominus et quoque Divinus Amor, patet, quod Dominus et amor in Ipsum sit, a quo omnia sunt; et quod quantum quis non in illo amore est, tantum ab Ipso remotus sit, et habitet vel in occidente, vel in meridie, vel in septentrione, ad distantias ibi secundum receptiones amoris.


 


(2) 直訳


Quoniam oriens est a quo omnes plagae in mundo spirituali determinantur, et per “orientem” in supremo sensu intelligitur Dominus et quoque Divinus Amor, patet, quod Dominus et amor in Ipsum sit, a quo omnia sunt; 東は、それにより霊界のすべての方位が決められるので、また「東」によって最高の意味で主とそれとまた神的な愛が意味される〔ので〕、明らかである、主とその方への愛であること、それからすべてのものが存在する。


et quod quantum quis non in illo amore est, tantum ab Ipso remotus sit, et habitet vel in occidente, vel in meridie, vel in septentrione, ad distantias ibi secundum receptiones amoris. またどれだけだれかがその愛の中にいないか〔によって〕、それだけその方から遠く離れていること、またあるいは☆西に住んでいる、あるいは☆南に、あるいは☆北に、距離に応じて、そこに、愛の受け入れにしたがって。


長島訳は「西に住んだり、南に住んだり、または北に住んだりします」としています。これは日本では通常、「あちらこちら住み替える」ことを意味します。いい加減すぎて、私はこのような訳に気持ちが悪くなります。


 


(3) 訳文


122. 東は、それにより霊界のすべての方位が決められる、また「東」によって最高の意味で主と神的な愛が意味されるので、すべてのものが存在する源は主とその方への愛であることが明らかである。また、だれかがその愛の中にいないほど、それだけその方から遠く離れて、西に、あるいは南に、あるいは北に、愛の受け入れにしたがった距離に応じて、そこに住んでいる。


 


(1) 原文


123.  Quoniam Dominus ut Sol constanter est in oriente, ideo antiqui, apud quos omnia cultus repraesentativa spiritualium fuerunt, in adorationibus suis verterunt facies ad orientem; ac ut simile in omni cultu facerent, templa sua etiam illuc verterunt: ex quo est, quod etiam templa hodie similiter aedificentur.


 


(2) 直訳


Quoniam Dominus ut Sol constanter est in oriente, ideo antiqui, apud quos omnia cultus repraesentativa spiritualium fuerunt, in adorationibus suis verterunt facies ad orientem; 太陽としての主は変わらずに東におられるので、それゆえ、古代人は、彼らのもとですべての礼拝(祭儀)は霊的なものの表象であった、その崇拝の中で顔を東に向けた。


ac ut simile in omni cultu facerent, templa sua etiam illuc verterunt: そして似たことをすべての礼拝の中で行なうように、その神殿もまたそこへ向けた。


ex quo est, quod etiam templa hodie similiter aedificentur. このことからである、今日の神殿(教会)もまた同様に建築されること。


 


(3) 訳文


123. 太陽としての主は変わることなく東におられるので、それゆえ、古代人は礼拝で崇拝中に顔を東に向けた、彼らのもとで礼拝のすべては霊的なものを表象するものであった。そして、すべての礼拝の中で似たことを行なうようにと、その神殿もまた東へ向けた。このことから、今日の教会もまた同様に〔東向きに〕建築されている。