原典講読『神の愛と知恵』 115

 

(1) 原文


115.  Sed quomodo Dominus est in angelo, et angelus in Domino, non potest comprehendi, nisi sciatur qualis conjunctio est. Conjunctio est Domini cum angelo, ac angeli cum Domino; quare est conjunctio reciproca. Est illa a parte angeli ut sequitur: angelus non percipit aliter quam quod sit in amore et sapientia a se, similiter ut homo, et inde sicut amor et sapientia sint ejus aut sua. Nisi ita perciperet, non foret aliqua conjunctio; ita non foret Dominus in illo, et ille in Domino. Nec dari potest, quod Dominus sit in aliquo angelo et homine, nisi ille, in quo cum amore et sapientia est, percipiat et sentiat id sicut suum: per hoc non modo recipitur, sed etiam receptus retinetur, et quoque redamatur. Quare per id fit angelus sapiens, et manet sapiens. Quis potest velle amare Dominum et proximum, et quis potest velle sapere, nisi sentiat et percipiat id quod amat, discit et haurit, sicut suum? Quis aliter potest retinere illud apud se? Si id non foret, amor et sapientia influens non aliquam sedem haberet, transflueret enim nec afficeret; sic angelus non foret angelus, nec homo foret homo; immo non foret aliud quam sicut est inanimatum. Ex his constare potest, quod reciprocum esse debeat, ut sit conjunctio.


 


(2) 直訳


Sed quomodo Dominus est in angelo, et angelus in Domino, non potest comprehendi, nisi sciatur qualis conjunctio est. しかし、どのように主は天使の中におられるか、また天使は主の中に、理解されることはできない、結合がどのようであるか知られないなら。


Conjunctio est Domini cum angelo, ac angeli cum Domino; 結合は主の、天使とである、そして天使の、主と。


quare est conjunctio reciproca. それゆえ、結合は相互(のもの)である。


Est illa a parte angeli ut sequitur: それ〔結合〕は天使の側からは後に続く〔ものの〕ようである。


angelus non percipit aliter quam quod sit in amore et sapientia a se, similiter ut homo, et inde sicut amor et sapientia sint ejus aut sua. 天使は知覚しない、自分自身からの愛と知恵の中にいること以外に異なって、人間(のように)と同様に、またここから愛と知恵は彼(もの)である、または☆自分自身のもの。


autは「すなわち」と訳すほうがよいかもしれません、autにその意味もあります。


Nisi ita perciperet, non foret aliqua conjunctio; このように知覚されない☆なら、何らかの結合はない☆。


現在の事実に反する仮定の条件文なので形式上の「接続法未完了」perciperetforetは、「現在」で表現します。以下も同じです。


ita non foret Dominus in illo, et ille in Domino. このように主は彼の中にいなくなる、また彼は主の中に。


Nec dari potest, quod Dominus sit in aliquo angelo et homine, nisi ille, in quo cum amore et sapientia est, percipiat et sentiat id sicut suum: 存在することもできない、主がだれかの天使や人間の中にいること、彼でないなら、その者の中に愛と知恵とともにある、それ☆を自分自身のもの☆のように知覚し、感じる。


わからないことがあります。このidsuumは何を指すのでしょうか? 文脈からは「〔主が〕愛と知恵とともにある者」が「それ」を「自分のもの」と知覚し、感じるのですから、「愛と知恵」を指すと見るのが当然です。それ以外に解釈のしようがありません。しかし、idsuumは「単数」です、それでわからないのです。ちょっと前の部分ではsicut amore et sapientia sint ejus aut suaと述べて「複数」suaが使われています。ここが「複数」easuaなら何も問題ありません。手元の英訳書は「それら」と解釈しています。


でも、その後、もう一度考え直してみました。主です。主をidで受けるのはちょっと気がつきませんが、文脈からみておかしくありません。やや意訳しましょう。


per hoc non modo recipitur, sed etiam receptus retinetur, et quoque redamatur. このことによって〔主は〕単に知覚されるだけでなく、しかしまた、受け入れたもの☆は保持される、そしてまた愛し返される。


知覚され、受け入れたものは何か、と言えば、ここまででしたら「愛と知恵」ですが、最後にredamoがあるので「主」とわかります。


Quare per id fit angelus sapiens, et manet sapiens. それゆえ、そのことによって天使は賢明になる、また知恵にとどまる☆。


「知恵にとどまる」は意訳です。sapiensはここでは「知恵ある者、賢明な者」でしょう、それで直訳は「知恵ある者は続く」でしょう。


Quis potest velle amare Dominum et proximum, et quis potest velle sapere, nisi sentiat et percipiat id quod amat, discit et haurit, sicut suum? だれが主と隣人を愛することを欲することができるか、まただれが賢明であることを欲することができるか、それを感じ、知覚しないなら、愛し、学び、吸収すること、自分のもののように?


Quis aliter potest retinere illud apud se? そうでなければ、だれがそれを自分自身のもとに保持することができるか?


Si id non foret, amor et sapientia influens non aliquam sedem haberet, transflueret enim nec afficeret; もし、それでないなら、流入する愛と知恵は何らかの座を持たない、なぜなら、流れぬけ、作用しないから。


sic angelus non foret angelus, nec homo foret homo; こうして天使は天使でなくなる、人間も人間でなくなる。


immo non foret aliud quam sicut est inanimatum. 実に、生命のないもののようである以外の何ものでもなくなってしまう。


Ex his constare potest, quod reciprocum esse debeat, ut sit conjunctio. これらから明らかにすることができる、相互(のもの)が存在することが必要であること、結合が存在するために。


 


(3) 訳文


115. しかし、どのように主は天使の中におられ、また天使は主の中にいるかは、結合がどのようなものであるか知られないなら、理解されることはできない。天使との主の結合、である、そして主との天使の結合である。それゆえ、結合は相互のものである。天使の側からの結合は、次のものである。


 天使は、人間と同様に、自分自身からの愛と知恵の中にいる、またここから彼愛と知恵は自分自身のものである、としか知覚しない。このように知覚されないなら、何も結合はなく、こうして彼の中に主はいなくなり、彼もまた主の中にいない。愛と知恵とともに、主を自分自身のもののように知覚し、感じる、そのような天使や人間の中でないなら、主は存在することができない。このことによって主は知覚されるだけでなく、受け入れて保持され、愛し返されもする。それゆえ、そのことによって天使は賢明になり、また知恵にとどまる。愛し、学び、吸収することを自分のもののように感じ、知覚しないなら、だれが主と隣人を愛しようと欲することができるか、まただれが賢明になろうと欲することができるか? そうでなければ、だれが自分自身のもとにそれを保持することができるか? もし、そうでないなら、流入する愛と知恵は何らの座を持たない、なぜなら、流れ抜け、作用しないから。こうして天使は天使でなく、人間も人間でなくなる。実に、生命のないもののようになるしかない。これらから、結合が存在するためには相互のものが存在することが必要であることを明らかにすることができる。