原典講読『神の愛と知恵』 62, 63, 64

(1) 原文
62. Sicut est conatus minerarum terrae se vegetandi, ita est conatus vegetabilium se vivificandi; inde varii generis insecta odoriferis halitibus eorum correspondentia: quod hoc non sit ex calore solis mundi, sed per illum ex vita secundum recipientia, videbitur in sequentibus.
(2) 直訳
Sicut est conatus minerarum terrae se vegetandi, ita est conatus vegetabilium se vivificandi; 地の鉱物のコナトュス(努力)があるように、それ自体を生み出す、このように植物のコナトュス(努力)があるそれ自体を生かす。
inde varii generis insecta odoriferis halitibus eorum correspondentia: ここからいろいろな種類の昆虫、においを放つその気体の発散物に対応するもの。
quod hoc non sit ex calore solis mundi, sed per illum ex vita secundum recipientia, videbitur in sequentibus. このことは世の太陽の熱からではないこと、しかし、それ〔熱〕によって、受け入れるいのちにしたがって、続くものの中で見られる。
(3) 訳文
62. それ自体を生み出す地の鉱物のコナトュス(努力)があるように、それ自体を生かす植物のコナトュスがある。ここから、そのにおいを放つ発散物に対応するいろいろな種類の昆虫がある。このことは世の太陽の熱からではなく、熱によって、受け入れるいのちにしたがっていることは、続くものの中で見られる。
(1) 原文
63. Quod omnium universi creati relatio sit ad hominem, ex allatis quidem sciri potest, sed non videri nisi obscure; at in mundo spirituali videtur id clare. Ibi omnia trium regnorum etiam sunt, in quorum medio est angelus; videt illa circum se, et quoque scit quod sint repraesentationes ejus; immo quando intimum ejus intellectus aperitur, cognoscit se, et videt imaginem suam in illis, vix aliter quam sicut in speculo.
(2) 直訳
Quod omnium universi creati relatio sit ad hominem, ex allatis quidem sciri potest, sed non videri nisi obscure; 創造された宇宙のすべてのものの関係が人間とにあること、提示されたものから確かに知られることができる、しかし、不明瞭にでないなら見られること〔ができない〕。
at in mundo spirituali videtur id clare. しかし、霊界の中で、それははっきりと見られる。
Ibi omnia trium regnorum etiam sunt, in quorum medio est angelus; そこにもまた三つの界のすべてのものがある、それらの真ん中に天使がいる☆。
☆ 「それらの“真ん中に”天使がいる」の意味が、私にはわかりません。
videt illa circum se, et quoque scit quod sint repraesentationes ejus; 自分の周囲にそれらを見る、また、〔それらが〕彼の表象するものであることも知っている。
immo quando intimum ejus intellectus aperitur, cognoscit se, et videt imaginem suam in illis, vix aliter quam sicut in speculo. 実に、彼の最内部が開かれる時、自分自身を認める、またそれらの中に自分の映像を見る、ほとんど鏡の中にのように以外の他にない。
(3) 訳文
63. 創造された宇宙のすべてのものが人間と関係あることは、確かに提示されたものから知ることができるが、しかし、不明瞭にしか見ることができない。それでも、霊界では、それははっきりと見られる。そこにもまた〔動物、植物、鉱物の〕三つの界のすべてのものがあり、それらの真ん中に天使がいる。自分の周囲にそれらを見、また、それらが自分を表象するものであることも知っている。実に、彼の最内部が開かれる時、自分自身を認め、またそれらの中に自分の映像を、まったく鏡の中に見るのように見る。
(4) 自分の周囲のものは自分の中の何らかのものを写す鏡であること
 ここは印象的な文です。自分の周囲にあるものを見渡すとき、自分の中の何らかのものがそこに反映されています。たとえば、私の机のわきには本があります、その本はスヴェーデンボリに関するものが圧倒的です。すなわち、私の心の中をスヴェーデンボリが占めているので、それが私の身の回りに鏡に映し出されているかのように存在するわけです。ある人が、きたないところに住んでいれば、何か不潔なものが心の中にある、としかいいようがありません。もしその人の心がきれいなら、きれいなところに引っ越すか、その住んでいる、自分の身の回りだけでもきれいにするでしょう。これが内にあるものが外にあるもので表象されることであり、内と外の対応です。
 私の周囲にあるものは乱雑に散らかっています。すなわち、私の心が整理させていません。
(1) 原文
64. Ex his et ex multis aliis concordantiis, quas hic non vacat adducere, pro certo potest sciri, quod Deus sit Homo, et quod universum creatum sit imago Ipsius; relatio enim communis omnium est ad Ipsum, sicut relatio particularis est ad hominem.
(2) 直訳
Ex his et ex multis aliis concordantiis, quas hic non vacat adducere, pro certo potest sciri, quod Deus sit Homo, et quod universum creatum sit imago Ipsius; これらから、また一致している他の多くのことから、それらをここに提示することの時間がない、確かな事実として(疑いなく)知られることができる、神が人間であること、また創造された宇宙はその方の映像であること。
relatio enim communis omnium est ad Ipsum, sicut relatio particularis est ad hominem. なぜなら、すべてのものの全般的な関係があるから、その方と、個々のものの関係があるように、人間と。
(3) 訳文
64. これらから、また〔これに〕一致する他の多くのことから――それらをここに提示する時間はないが――確かな事実として、神が人間であること、また創造された宇宙はその方の映像であることを知ることができる。なぜなら、〔創造された宇宙の〕個々のものが人間と関係あるように、すべてのものは全般的に、その方とな関係があるから。

原典講読『神の愛と知恵』 65

   QUOD USUS OMNIUM QUAE CREATA SUNT, ASCENDANT PER GRADUS
  AB ULTIMIS AD HOMINEM, ET PER HOMINEM AD DEUM CREATOREM, A QUO.
  創造されたすべてのものの役立ちは、最後のものから人間へ次第に上昇する、
    また人間を通って創造者である神へ、〔それらは〕その方から。
(1) 原文
65. Ultima sunt, ut supra dictum est, omnia et singula regni mineralis, quae sunt materiae varii generis, ex substantia lapidea, salina, oleosa, minerali, metallica, superinducta humo ex vegetabili et animali in minutissimum pollinem fatiscentibus constante; in his latet omnium usuum, qui ex vita sunt, finis et quoque principium; finis omnium usuum est conatus producendi illos, ac principium est vis agens ex illo conatu. Haec sunt regni mineralis. Media sunt omnia et singula regni vegetabilis; quae sunt gramina et herbae omnis generis, plantae et virgulta omnis generis, et arbores omnis generis. Horum usus sunt pro omnibus et singulis regni animalis, tam imperfectis quam perfectis; nutriunt illa, delectant illa, et vivificant illa; nutriunt corpora eorum materiis suis, delectant sensus eorum sapore, odore, pulchritudine, et vivificant affectiones eorum. Conatus ad illa etiam inest illis a vita. Prima sunt omnia et singula regni animalis. Infima ibi vocantur vermes et insecta, media volucres et bestiae, ac suprema homines; nam in omni regno sunt infima, media, et suprema; infima pro usu mediorum, et media pro usu supremorum. Ita ordine ascendunt usus omnium quae creata sunt ab ultimis ad hominem, qui primus in ordine est.
(2) 直訳
Ultima sunt, ut supra dictum est, omnia et singula regni mineralis, quae sunt materiae varii generis, ex substantia lapidea, salina, oleosa, minerali, metallica, superinducta humo ex vegetabili et animali in minutissimum pollinem fatiscentibus constante; 「最後のもの」である、上に言われたように、鉱物界のすべてと個々のものは、それらはいろいろな種類の物質である、石の実体から、塩の、油の、鉱物の、金属の、変わらずに、植物と動物のものから最小の粉末へと分解した土でおおわれて。
in his latet omnium usuum, qui ex vita sunt, finis et quoque principium; これらの中にすべての役立ちが隠れている、それはいのちからのものである、目的と始めのものもまた。
finis omnium usuum est conatus producendi illos, ac principium est vis agens ex illo conatu. すべての役立ちの目的はそれら〔役立ち〕を生み出そうとするコナトュス(努力)である、そして始めのものはそのコナトュスからの活動する力である。
Haec sunt regni mineralis. これらは鉱物界のものである。
Media sunt omnia et singula regni vegetabilis; 「中間のもの」である、植物界のすべてと個々のもの。
quae sunt gramina et herbae omnis generis, plantae et virgulta omnis generis, et arbores omnis generis. それらはすべての種類の草や草木、すべての種類の植えられたもの(作物)や潅木、すべての種類の木である。
Horum usus sunt pro omnibus et singulis regni animalis, tam imperfectis quam perfectis; これらのものの役立ちは動物界のすべてと個々のもののためである、不完全な(もので)と同様に完全(もので)☆。
☆ 動物に役立つ植物の「不完全なもの」と「完全なもの」とは何でしょうか? 食物で考えれば、完全なものは「実りとなったもの(鳥なら花の蜜も考えられます)」、不完全なものとはその実の前段階の「葉」でしょうか。
nutriunt illa, delectant illa, et vivificant illa; それら〔動物〕に食物を与える、それらに楽しみを与える、またそれらを生きいきとさせる。
nutriunt corpora eorum materiis suis, delectant sensus eorum sapore, odore, pulchritudine, et vivificant affectiones eorum. 彼ら(動物)の身体を自分自身(植物)の物質で食物を与える、彼らの感覚を、味、におい、美で楽しみを与える、また彼らの情愛を生きいきとさせる。
Conatus ad illa etiam inest illis a vita. それらへのコナトュスもまたそれら(植物)にいのちから内在する。
Prima sunt omnia et singula regni animalis. 「最初のもの」である、動物界のすべてと個々のもの。
Infima ibi vocantur vermes et insecta, media volucres et bestiae, ac suprema homines; そこに最低(最下等)のものは虫や昆虫と呼ばれる、中間のものは鳥や獣、そして最高のものは人間。
nam in omni regno sunt infima, media, et suprema; なぜなら、すべての界に、最低のもの、中間のもの、最高のものがあるから。
infima pro usu mediorum, et media pro usu supremorum. 最低のものは中間のものの役立ちのために、また中間のものは最高のものの役立ちのために〔ある〕。
Ita ordine ascendunt usus omnium quae creata sunt ab ultimis ad hominem, qui primus in ordine est. このような秩序で、創造されたすべてのものの役立ちは上昇する、最後のものから人間へ、それは秩序で最初のものである。
(3) 訳文
65. 前に言われたように、鉱物界のすべてと個々のものは、「最後のもの」である。それらは、植物と動物のものから最小の粉末へと分解した変わることのない土でおおわれた、石、塩、油、鉱物、金属の実体からのいろいろな種類の物質である。これらの中に、いのちからのもの、目的と始めのものも、すべての役立ちが隠れている。すべての役立ちの目的は、役立ちを生み出そうとするコナトュス(努力)であり、始めのものはそのコナトュスからの活動する力である。これらは鉱物界のものである。
 植物界のすべてと個々のものは「中間のもの」である。それらはすべての種類の草や草木、すべての種類の作物や潅木、すべての種類の木である。これら植物の役立ちは、その不完全なものと同様に完全ものも、動物界のすべてと個々のもののためである。動物に食物を与え、楽しみを与える、またを生きいきとさせる。動物のからだにそれ自体の物質を食物として与え、味、におい、美で、その感覚に楽しみを与え、またその情愛を生きいきとさせる。それらへのコナトュスもまた植物のいのちから内在する。
 動物界のすべてと個々のものは「最初のもの」である。その最も低いのものは虫や昆虫、中間のものは鳥や獣と呼ばれ、そして最高のものは人間である。なぜなら、すべての界に、最も低いもの、中間のもの、最高のものがあるから。最も低いものは中間のものに役立つために、また中間のものは最高のものに役立ちつためにある。このような秩序で、創造されたすべてのものの役立ちは、最後のものから(秩序で)最初のものである人間へと上昇する。

原典講読『神の愛と知恵』 66

(1) 原文
66. Sunt tres gradus ascensus in mundo naturali, et sunt tres gradus ascensus in mundo spirituali. Omnia animalia sunt recipientia vitae; animalia perfectiora sunt recipientia vitae trium graduum mundi naturalis, minus perfecta sunt recipientia vitae duorum graduum istius mundi, et imperfecta sunt recipientia unius gradus ejus: at solus homo est recipiens vitae trium graduum non tantum mundi naturalis, sed etiam trium graduum mundi spiritualis. Inde est, quod homo possit elevari supra naturam, secus ac ullum animal; potest analytice et rationaliter cogitare de civilibus et moralibus quae intra naturam sunt, et quoque potest de spiritualibus et coelestibus, quae supra naturam sunt; immo potest elevari in sapientiam, usque ut videat Deum. Sed de sex gradibus, per quos usus omnium quae creata in suo ordine ascendunt usque ad Deum Creatorem, in suo loco agendum est. Ex summario hoc potest videri, quod omnium, quae creata sunt, ascensus sit ad Primum, qui solus est Vita, et quod usus omnium sint ipsa recipientia vitae, et inde formae usuum.
(2) 直訳
Sunt tres gradus ascensus in mundo naturali, et sunt tres gradus ascensus in mundo spirituali. 自然界の中に上昇(の)三つの段階がある、また霊界の中に上昇(の)三つの段階がある。
Omnia animalia sunt recipientia vitae; すべての動物はいのちの受け入れるものである。
animalia perfectiora sunt recipientia vitae trium graduum mundi naturalis, minus perfecta sunt recipientia vitae duorum graduum istius mundi, et imperfecta sunt recipientia unius gradus ejus: より完全な動物☆は自然界の三段階のいのちの受け入れるものである、完全〔度〕の少ないもの〔動物〕は、その世界の二つの段階のいのちの受け入れるものである、不完全なもの〔動物〕は、一つの段階を受け入れるものである。
☆ この部分の柳瀬訳は、この「動物」の言葉が欠けた、意味がわかりづらい誤訳となっています。すなわち、その前の「動物」とその後の「人間」がつながりません。
at solus homo est recipiens vitae trium graduum non tantum mundi naturalis, sed etiam trium graduum mundi spiritualis. しかし、人間だけが自然界それだけの三つの段階のいのちの受け入れるものでなく、しかしまた、霊界の三つの段階〔のいのちを受け入れる〕。
Inde est, quod homo possit elevari supra naturam, secus ac ullum animal; ここからである、人間が自然の上方に高揚されることができること、どの動物もない、とは異なって。
potest analytice et rationaliter cogitare de civilibus et moralibus quae intra naturam sunt, et quoque potest de spiritualibus et coelestibus, quae supra naturam sunt; 自然の内部にある市民的なものや道徳的なものについて分析的にまた理性的に考えることができる、そしてまた霊的なものや天的なものについてできる、それらは自然の上方にある。
immo potest elevari in sapientiam, usque ut videat Deum. 実に、知恵の中に高揚されることができる、神を見ることにまでも。
Sed de sex gradibus, per quos usus omnium quae creata in suo ordine ascendunt usque ad Deum Creatorem, in suo loco agendum est. しかし、六つの段階について、それらによってすべての役立ちは、それらはその秩序の中で創造された、創造者〔である〕神にまで上昇する、その場所で扱われる。
Ex summario hoc potest videri, quod omnium, quae creata sunt, ascensus sit ad Primum, qui solus est Vita, et quod usus omnium sint ipsa recipientia vitae, et inde formae usuum. この概要から見られることができる、すべてのものは、創造されたもの、「最初の者」へ上昇する、彼は唯一のいのちである、またすべての役立ちはいのちの受け入れるものそのものであること、またここから役立ちの形〔である〕。
(3) 訳文
66. 自然界に上昇の三つの段階があり、また霊界に上昇の三つの段階がある。すべての動物はいのちを受け入れるものである。より完全な動物は自然界の三段階のいのちの受け入れるもの、完全さの少ない動物は、その世界の二つの段階のいのちの受け入れるもの、不完全な動物は、一つの段階を受け入れるものである。しかし、自然界の三つの段階のいのちだけでなく、霊界の三つの段階のいのちもまた受け入れるのは人間だけである。ここから、どの動物とも異なって、人間が自然の上方に高揚されることができる。自然の内部にある市民的なものや道徳的なものについて、そしてまた自然の上方にある霊的なものや天的なものについて分析的にまた理性的に考えることができる。実に、神を見るまでにも、知恵の中に高揚されることができる。しかし、六つの段階についてはその場所で扱おう。すべての役立ちは、それらの段階によって、その秩序の中で創造された創造者である神にまで上昇するのである。ここの概要から、すべて創造されたものは、唯一のいのちである「最初の者」へと上昇し、またすべての役立ちは、いのちを受け入れるそのものであって、またここから役立ちの形であることを知ることができる。

原典講読『神の愛と知恵』 67

(1) 原文
67. Paucis etiam dicetur, quomodo homo ab ultimo gradu ad primum ascendit, hoc est, elevatur. Nascitur in ultimum gradum naturalis mundi; elevatur dein per scientias in secundum gradum; et sicut ex scientiis perficit intellectum, elevatur in tertium gradum, et tunc fit rationalis. Tres gradus ascensus in mundo spirituali sunt in illo supra tres gradus naturales, nec apparent priusquam exuit corpus terrestre: cum hoc exuit, aperitur ei primus gradus spiritualis, postea secundus, et demum tertius, sed solum apud illos qui fiunt angeli tertii caeli; hi sunt qui vident Deum: angeli secundi et ultimi caeli fiunt, apud quos secundus et ultimus gradus aperiri potest. Omnis gradus spiritualis apud hominem aperitur secundum receptionem Divini Amoris et Divinae Sapientiae a Domino; qui aliquid recipiunt, veniunt in gradum spiritualem primum seu ultimum; qui plus, in gradum spiritualem secundum seu medium; et qui multum, in gradum tertium seu supremum; qui autem nihil eorum recipiunt, manent in gradibus naturalibus, et a gradibus spiritualibus non trahunt plus, quam quod possint cogitare et inde loqui, ac velle et inde agere, sed non intelligenter.
(2) 直訳
Paucis etiam dicetur, quomodo homo ab ultimo gradu ad primum ascendit, hoc est, elevatur. さらにまた簡単に言われる、どのように人間が最外部の(最も低い)段階から最初のもの〔段階〕☆へ上昇するか、すなわち、高揚されるか。
☆ 最初の段階とは何でしょうか? 私は神から見て最初の段階、すなわち、最高の段階と理解します。そうしないと、話しがわからなくなります。
Nascitur in ultimum gradum naturalis mundi; 〔人間は〕自然界の最も低い段階に生まれる。
elevatur dein per scientias in secundum gradum; その後、知識によって第二の段階に上昇される。
et sicut ex scientiis perficit intellectum, elevatur in tertium gradum, et tunc fit rationalis. またこうして知識から理解力(知力)をつくり上げる(完成させる)、第三の段階へ高揚される、またその時、理性的になる。
Tres gradus ascensus in mundo spirituali sunt in illo supra tres gradus naturales, nec apparent priusquam exuit corpus terrestre: 霊界の中の上昇の三つの段階は、彼の中に、自然的な三つの段階の上方にある、地に特有の(地的な)身体を脱ぎ捨てるより前に現われない。
cum hoc exuit, aperitur ei primus gradus spiritualis, postea secundus, et demum tertius, sed solum apud illos qui fiunt angeli tertii caeli; これを脱ぎ捨てるとき、彼に霊的な最初の段階が開かれる、その後、第二のもの、そして最後に、第三のもの、しかし、彼らのものだけに、第三の天界の天使になる者たち。
hi sunt qui vident Deum: これらの者たちは神を見る者たちである。
angeli secundi et ultimi caeli fiunt, apud quos secundus et ultimus gradus aperiri potest. 第二と最も低い天界の天使たちになる、彼らのもとに第二と最も低い段階が開かれることができる。
Omnis gradus spiritualis apud hominem aperitur secundum receptionem Divini Amoris et Divinae Sapientiae a Domino; 人間のもとのすべての霊的な段階は、主からの神的な愛と神的な知恵の受け入れにしたがって開かれる。
qui aliquid recipiunt, veniunt in gradum spiritualem primum seu ultimum; 何らかのものを受け入れる者たちは、最初の、すなわち、最も低い霊的な段階にやって来る。
qui plus, in gradum spiritualem secundum seu medium; より多くのもの☆を〔受け入れる〕者たちは、第二の、すなわち、中間の霊的な段階に〔やって来る〕。
☆ plusはmultusの比較級です。このままだと第二の段階にやって来る者のほうが第三の段階にやって来る者よりも多く受け入れることになってしまいますが、ここは常識的に判断するところでしょう。
et qui multum, in gradum tertium seu supremum; また多くのもの☆を〔受け入れる〕者たちは、第三の、すなわち、最高の段階に〔やって来る〕。
qui autem nihil eorum recipiunt, manent in gradibus naturalibus, et a gradibus spiritualibus non trahunt plus, quam quod possint cogitare et inde loqui, ac velle et inde agere, sed non intelligenter. しかしながら、それらの何も受け入れない者たちは、自然的な段階の中にとどまる、そして霊的な段階からより多くのものを得ない、考えることとここから話すことができるもの以上の、そして意志することとここから行動すること、しかし、知性的〔聡明〕ではない。
(3) 訳文
67. どのように人間が最も低い段階から最初の段階へ上昇するか、すなわち、高揚されるか、このことも簡単に述べておこう。
 人間は自然界の最も低い段階に生まれる。その後、知識によって第二の段階へのぼり、こうして知識から理解力をつくり上げ、第三の段階へと高揚され、またその時、理性的になる。霊界での上昇の三つの段階は、彼の中の自然的な三つの段階の上にあり、地的な身体を脱ぎ捨てる前には現われない。これを脱ぎ捨てるとき、霊的な最初の段階、その後、第二の段階、そして最後に、第三の段階が開かれるが、しかし、この最後の段階は第三の天界の天使になる者たちだけに開かれ、これらの者たちは神を見る者たちである。第二の天界と最も低い天界の天使たちになる者たちには、第二の段階と最も低い段階が開かれることができる。人間のもとの霊的な段階のすべては、主からの神的な愛と神的な知恵を受け入れることにしたがって開かれる。その何らかのものを受け入れる者たちは、最初の、すなわち、最も低い霊的な段階にやって来る。さらに受け入れる者たちは、第二の、すなわち、中間の霊的な段階に、多くのものを受け入れる者たちは、第三の、すなわち、最高の段階にやって来る。しかし、それらを何も受け入れない者たちは自然的な段階の中にとどまり、霊的な段階からは、考え、そこから話すこと、そして意志し、そこから行動することができる以上の多くのものを得ることはなく、知性的でもない。

原典講読『神の愛と知恵』 68

(1) 原文
68. De elevatione interiorum hominis quae mentis ejus sunt, hoc etiam sciendum est. Omni creato a Deo inest reactio. Soli Vitae est actio, et reactio excitatur per actionem Vitae. Illa reactio apparet sicut sit creati, ex eo quod existat cum agitur: ita in homine apparet sicut sit ejus, quia non sentit aliter quam quod vita sit ejus, cum tamen homo est solum recipiens vitae. Ex ea causa est, quod homo ex malo suo haereditario reagat contra Deum: sed sicut credit quod omnis vita ejus sit a Deo, et omne bonum vitae ab actione Dei, et omne malum vitae a reactione hominis, ita reactio fit actionis, ac homo agit cum Deo sicut a se. Aequilibrium omnium est ab actione et simul reactione, et in aequilibrio erit omne. Haec dicta sunt, ne homo credat quod ipse ad Deum ascendat a se; sed a Domino.
(2) 直訳
De elevatione interiorum hominis quae mentis ejus sunt, hoc etiam sciendum est. 人間の内的なものの高揚について、それは彼の心のものである、このこともまた知らなければならない。
Omni creato a Deo inest reactio. 神によるすべての被造物に反作用(反応)が内在する。
Soli Vitae est actio, et reactio excitatur per actionem Vitae. いのちだけが作用(活動)である、そして反作用はいのちの作用によってひき起される。
Illa reactio apparet sicut sit creati, ex eo quod existat cum agitur: この反作用は被造物に存在するかのように見える、そのことから、働きかけられるとき存在するようになること。
ita in homine apparet sicut sit ejus, quia non sentit aliter quam quod vita sit ejus, cum tamen homo est solum recipiens vitae. このように(したがって)人間の中で彼のものであるかのように見える、異なって感じないので、いのちは彼のものであること以外に、そのときそれでも、人間は単なるいのちの受け入れるものである。
Ex ea causa est, quod homo ex malo suo haereditario reagat contra Deum: その理由からである、人間が自分自身の遺伝悪から神に対して反応すること。
sed sicut credit quod omnis vita ejus sit a Deo, et omne bonum vitae ab actione Dei, et omne malum vitae a reactione hominis, ita reactio fit actionis, ac homo agit cum Deo sicut a se. しかし、彼のすべてのいのちは神からであることを信じるほど(信じるかぎり)、また生活(いのち)のすべての善は神の作用から、また生活(いのち)のすべての悪は人間の反作用から、したがって(結果として)反作用は作用のものとなる☆、そして人間は神とともに行なう、自分自身からかのように。
☆ 「反作用は作用のものになる」は「反作用」が作用に属するものになる、作用という属性(性質)をもつようになる、すなわち、極端に言えば「作用になる」ということです。たとえば「善を行なう」ことは、神からの作用を受けて、人間の起こす「反作用」ですが、それが「これこれのことを信じるかぎり」、あたかも人間自身の「作用」となることです。
Aequilibrium omnium est ab actione et simul reactione, et in aequilibrio erit omne. すべてのものの均衡は、作用といっしょに反作用から存在する、また均衡の中にすべてのものはある☆。
☆ 未来形なので、「~なくてはならない」「~に違いない」という意味です。
Haec dicta sunt, ne homo credat quod ipse ad Deum ascendat a se; これらのことが言われた、人間が信じないように、〔人間〕そのものが自分自身により神へのぼること。
sed a Domino. しかし、主により〔のぼる〕。
(3) 訳文
68. 人間の心のものである内的なものの高揚について、次のこともまた知らなければならない。神によるすべての被造物に反作用が内在する。いのちだけが作用であり、いのちの作用によって反作用がひき起される。この反作用は、働きかけられるとき存在するようになることから、被造物に存在するかのように見える。したがって、いのちは人間のものであるかのようにしか感じないので、人間の中にあるかのように見える、そのときそれでも、人間は単にいのちを受け入れるものである。人間が自分自身の遺伝悪から神に対して反応するのは、この理由からである。しかし、人間のすべてのいのちは神からであり、生活のすべての善は神の作用から、また生活のすべての悪は人間の反作用からであることを信じるかぎり、反作用は作用となり、人間は自分自身からかのように神とともに行動する。すべてのものの均衡は、作用といっしょに反作用から存在し、またすべてのものは均衡の中になくてはならない。
 人間が神へのぼるのは自分自身による、ということを人間が信じてしまわないように、これらのことを述べた。人間は主によってのぼるのである。