QUOD ESSE ET EXISTERE IN DEO HOMINE DISTINCTE UNUM SINT.
エッセとエキステレは神人間の中で区別して一つであること。
(1) 原文
14. Ubi est Esse, ibi est Existere; non datur unum absque altero; Esse enim per Existere est, et non absque eo. Hoc rationale comprehendit, dum cogitat, num dari queat aliquod Esse quod non existit, et num dari queat Existere nisi ab Esse; et quia unum cum altero et non absque altero datur, sequitur quod unum sint, sed distincte unum. Sunt distincte unum, sicut amor et sapientia; amor etiam est Esse, et sapientia est Existere, amor enim non datur nisi in sapientia, nec sapientia nisi ex amore, quare cum amor in sapientia est, tunc existit. Haec duo tale unum sunt, ut quidem distingui cogitatione possint, sed non actu: et quia distingui possunt cogitatione et non actu, ideo dicitur distincte unum. Esse et Existere in Deo Homine etiam distincte unum sunt sicut anima et corpus; anima non datur absque suo corpore, nec corpus absque sua anima. Divina Anima Dei Hominis est quae intelligitur per Divinum Esse; ac Divinum Corpus quod intelligitur per Divinum Existere. Quod anima existere possit absque corpore, ac cogitare et sapere, est error profluens ex fallaciis; omnis enim anima hominis in spirituali corpore est, postquam rejecit exuvias materiales quas in mundo circumtulit.
(2) 直訳
Ubi est Esse, ibi est Existere; エッセ(存在)のある場所に、そこにエキステレ(実在)がある。
non datur unum absque altero; 一方は他方なしに存在しない。
Esse enim per Existere est, et non absque eo. なぜなら、エッセはエキステレによって存在するから、そしてそれなしに〔存在し〕ない。
Hoc rationale comprehendit, dum cogitat, num dari queat aliquod Esse quod non existit, et num dari queat Existere nisi ab Esse; このことを理性は理解する、考える時、存在するようにならない何らかのエッセが存在することはできるかどうか、そしてエッセからでないならエキステレが存在することができるかどうか。
et quia unum cum altero et non absque altero datur, sequitur quod unum sint, sed distincte unum. そして一つは他のものとともに他のものなしにでなく存在するので、一つである、しかし区別して一つであることが帰結される。
Sunt distincte unum, sicut amor et sapientia; 区別して一つである、愛と知恵のように。
amor etiam est Esse, et sapientia est Existere, amor enim non datur nisi in sapientia, nec sapientia nisi ex amore, quare cum amor in sapientia est, tunc existit. さらにまた愛はエッセである、また知恵はエキステレである、なぜなら、愛は知恵の中でないなら存在しないから、知恵も愛からでないなら〔存在しない〕、それゆえ、愛が知恵の中にあるとき、その時、存在するようになる。
Haec duo tale unum sunt, ut quidem distingui cogitatione possint, sed non actu: これらの二つのものはこのように一つである、確かに思考で区別されることができるように、しかし、活動で〔区別され〕ない。
et quia distingui possunt cogitatione et non actu, ideo dicitur distincte unum. そして思考で区別されることができ、活動で〔区別され〕ないので、それゆえ、区別して一つと言われる。
Esse et Existere in Deo Homine etiam distincte unum sunt sicut anima et corpus; 神人間の中のエッセとエキステレもまた区別して一つである、霊魂と身体のように。
anima non datur absque suo corpore, nec corpus absque sua anima. 霊魂はその身体なしに存在しない、身体もその霊魂なしに〔存在し〕ない。
Divina Anima Dei Hominis est quae intelligitur per Divinum Esse; 神人間の神的な霊魂は神的なエッセによって意味されるものである。
ac Divinum Corpus quod intelligitur per Divinum Existere. そして神的な身体は、神的なエキステレによって意味されるもの〔である〕。
Quod anima existere possit absque corpore, ac cogitare et sapere, est error profluens ex fallaciis; 霊魂は身体なしに存在するようになることができること、そして考えることと賢明であること、〔感覚の〕欺きから流れ出る誤りである。
omnis enim anima hominis in spirituali corpore est, postquam rejecit exuvias materiales quas in mundo circumtulit. なぜなら、人間の霊魂は霊的な身体の中に存在するから、物質的なぬけがらを捨てた後に、それを世の中で持ってまわった。
(3) 訳文
14. エッセ(存在)のあるところに、エキステレ(実存)がある。一方は他方なしに存在しない。なぜなら、エッセはエキステレによって存在し、それなしに存在しないから。このことを理性的な人間は、何らかのエッセが存在するようにならないで存在することができるかどうか、またエッセからでないならエキステレが存在することができるかどうか考える時、理解する。そして、一方は他のものとともにでなければ存在しないので一つであるが、しかし区別される一つであることが帰結される。愛と知恵のように区別される一つのものである。さらにまた愛はエッセであり、知恵はエキステレである、なぜなら、愛は知恵の中でないなら存在せず、知恵も愛からでないなら存在しないからであり、それゆえ、愛が知恵の中にあるとき、存在するようになる。これらの二つのものは実に思考で区別されることができるように一つであるが、しかし、活動で区別されない。思考で区別されるが、活動で区別されることができないので、それゆえ、区別されるが一つであると言われる。神人間の中のエッセとエキステレもまた霊魂と身体のように区別される一つのものである。霊魂はその身体なしに存在しないし、身体もまたその霊魂なしに存在しない。神人間の神的な霊魂は神的なエッセによって意味されるものであり、神的な身体は神的なエキステレによって意味されるものである。身体なしに霊魂が存在するようになり、考え、賢明であることができる〔と考える〕ことは〔感覚の〕欺きから流れ出る誤りである。なぜなら、人間の霊魂は、世の中で持ってまわった物質的なぬけがらを捨てた後に、霊的な身体の中に存在するから。
(4) エッセEsseとエキステレExistereについて
スヴェーデンボリ神学でのキーワードの一つである。
esseは、形としては動詞sum「~である、存在する」の不定法であり、意味としては「存在」であるが、根源的存在としての「存在」である。
existereは、形としては動詞existo「存在するようになる、生じる、現われる」の不定法であり、意味は「実在」としたが、他の訳語(実存、現在、その他)も考えられる。
「存在」と「実在」ではどこが違うのか、一見するとわかりづらいかもしれないので、老婆心ながら述べておこう。例として「愛」を考えてみる。どんな愛でもよいのだが、たとえば、だれかを好きになったとしよう。その瞬間、その人の中に愛が「存在」する。しかし、実在とはいえない。何らかの行動・行為(見つめる、話しかける、がその最初でだろうか)となって現われて「実在」といえる。
存在だけで実在がなければ、その存在はやがて消え、なかったも同然。また存在のない、「実在」だけもありえないし、あったとすれば、それは(愛の存在しない愛の行動のように)にせもの・仮のものであろう。
(1) 原文
15. Quod Esse non sit Esse nisi existat, est quia non prius est in forma, et si non est in forma non habet quale, et quod non habet quale non est aliquid. Illud quod ex Esse existit, unum facit cum Esse per id quod sit ex Esse; inde est unitio in unum, et inde est quod unum sit alterius mutuo et vicissim, tum quod unum sit omne in omnibus alterius sicut in se.
(2) 直訳
Quod Esse non sit Esse nisi existat, est quia non prius est in forma, et si non est in forma non habet quale, et quod non habet quale non est aliquid. エッセは存在するようにならないなら〔=エキステレとならないなら〕存在ではない、形の中に存在する前に存在しないので、そしてもし形の中に存在しないなら、性質をもたない、そして性質をもたないなら、何ものでもない。
Illud quod ex Esse existit, unum facit cum Esse per id quod sit ex Esse; エッセから存在するようになるもの、それは(Illud)、それ(id)によってエッセと一つとなる、エッセから存在するもの。
inde est unitio in unum, et inde est quod unum sit alterius mutuo et vicissim, tum quod unum sit omne in omnibus alterius sicut in se. ここからである、一つのものの中の結合、そしてここからである、一つは他のもののものである、相互にまた交替に(お互いに)、さらに一つは他のもののすべての中のすべてであること、それ自体の中のように。
(3) 訳文
15. エッセは存在するようにならないなら存在ではない。形の中に存在する前には存在せず、形の中に存在しないなら、性質をもたず、性質をもたないなら、何ものでもないからである。エッセから存在するようになるものは、エッセから存在するものによってエッセと一つとなる。ここから、一つのものの中に結合があり、そしてここから、一方は相互にまた交替に他方のものであり、さらに一方はそれ自体の中にあるかのように、他方のすべての中のすべてである。
(1) 原文
16. Ex his constare potest, quod Deus sit Homo, et quod per id sit Deus Existens; non Existens a Se, sed in Se. Qui in Se existit, ille est Deus a quo omnia.
(2) 直訳
Ex his constare potest, quod Deus sit Homo, et quod per id sit Deus Existens; これらのことから明らかにすることができる、神は人間であること、そしてそのことによって神は存在するようになること。
non Existens a Se, sed in Se. ご自身から存在するようになるのではなく、しかし、ご自分のうちに。
Qui in Se existit, ille est Deus a quo omnia. ご自分のうちに存在するようになる者は、彼は神である、そこからすべてのものが〔ある〕。
(3) 訳文
16. これらのことから、神は人間であり、そのことによって、ご自身から存在するようになるのではなく、ご自分のうちに神は存在するようになられることを明らかにすることができる。ご自分のうちに存在する方とは、そこからすべてのものが存在する神である。
月: 2009年8月
原典講読『神の愛と知恵』 17
QUOD IN DEO HOMINE INFINITA DISTINCTE UNUM SINT.
神人間の中で無限のものは区別して一つであること☆。
☆ ここのdisctincte unum estを長島訳は「明らかに一つとなっている」としています。これはでたらめです。「無限のものが明らかに一つである」とは意味不明であり、私にはとうてい理解できません。
また一つ前の表題に含まれる同じ文を「区別されるが、一体である」としています(「一体である」に私は違和を感じ、許容範囲をはみ出していると思う)。
まったく同じ文を(すなわち著者は同一の意味合いで使用しているはず)、その直後に、これほどまでに変えて訳すことを「でたらめ」と言って、言い過ぎではないでしょう。
(1) 原文
17. Notum est, quod Deus infinitus sit, vocatur enim Infinitus; sed vocatur Infinitus quia est infinitus. Ex eo solum quod sit ipsum Esse et Existere in Se, non est Infinitus, sed quia infinita in Ipso sunt: Infinitum absque Infinitis in Ipso non est Infinitum nisi quoad solum nomen. Infinita in Ipso non dici possunt infinite multa, nec infinite omnia, propter ideam naturalem de multis et de omnibus; nam idea naturalis de infinite multis est limitata, et de infinite omnibus est quidem illimitata, sed trahit ex limitatis in universo. Quare homo, quia ei idea naturalis est, non potest sublimatione et approximatione venire in perceptionem de infinitis in Deo; at angelus, quia est in idea spirituali, potest sublimatione et approximatione venire supra hominis gradum, non tamen usque illuc.
(2) 直訳
Notum est, quod Deus infinitus sit, vocatur enim Infinitus; よく知られている、神は無限であること、なぜなら「無限(なる)者」と呼ばれるから。
sed vocatur Infinitus quia est infinitus. しかし、無限であるので、「無限(なる)者」と呼ばれる。☆
☆ この直訳のままでは意味が汲み取りづらいと思います。それでも「無限者」と呼ばれるのは、無限であられるからである、と言い換えればわかりやすいでしょう。
Ex eo solum quod sit ipsum Esse et Existere in Se, non est Infinitus, sed quia infinita in Ipso sunt: ご自分(その方)の中にエッセとエキステレそのものが存在することそのことだけから、「無限」であるのではなく、しかし、その方の中に無限があるからである。
Infinitum absque Infinitis in Ipso non est Infinitum nisi quoad solum nomen. その方の中に無限なしの無限は、無限ではない、名前だけに関して以外に。
Infinita in Ipso non dici possunt infinite multa, nec infinite omnia, propter ideam naturalem de multis et de omnibus; その方の中の無限は、多くの無限と言われることができない、すべての無限もまたない、多くについてとすべてについての自然的な観念ゆえに。
nam idea naturalis de infinite multis est limitata, et de infinite omnibus est quidem illimitata, sed trahit ex limitatis in universo. なぜなら、多くの無限についての自然的な観念は限定されている、またすべての無限について〔の観念は〕確かに限定されない、しかし、宇宙の中の限定されたものから得ている。
Quare homo, quia ei idea naturalis est, non potest sublimatione et approximatione venire in perceptionem de infinitis in Deo; それゆえ、人間は、彼に自然的な観念があるので、浄化(昇華)や接近で神の中の無限についての知覚の中にやって来ることができない。
at angelus, quia est in idea spirituali, potest sublimatione et approximatione venire supra hominis gradum, non tamen usque illuc. しかし、天使は、霊的な観念の中にいるので、浄化(昇華)や接近で人間の段階の上にやって来ることができる、それでもやはりそこに☆〔到達し〕ない。
☆ 「そこに」とは言うまでもないでしょうが、「神の中にある無限なものの知覚」です。
(3) 訳文
17. 神が無限であることはよく知られている、なぜなら「無限なる者」と呼ばれるから。それでも「無限なる者」と呼ばれるのは、無限であられるからである。その方の中にエッセとエキステレそのものが存在することだけから、無限であるのではなく、その方の中に無限があるからである。その方の中に無限がないなら、名目だけの無限である。その方の中の無限は、多くの無限とかすべての無限とか言われることができない、多くもすべても自然的な観念であるから。なぜなら、多くの無限という自然的な観念は限定されたものであり、またすべての無限という観念は確かに限定されないが、しかし、その観念は宇宙の中の限定されたものから得ているからである。それゆえ、人間には自然的な観念があるので、浄化や接近で神の中の無限についての知覚に到達することができない。しかし、天使は、霊的な観念の中にいるので、浄化や接近で人間の段階以上に到達できるが、それでもやはりそこに到達できない。
原典講読『神の愛と知恵』 18, 19, 20
(1) 原文
18. Quod Infinita in Deo sint, quisque apud se affirmare potest, qui credit quod Deus sit Homo; et quia est Homo, est Ipsi Corpus, et omne quod corporis est; ita est Ipsi facies, pectus, abdomen, lumbi, pedes, nam absque illis non foret Homo: et quia Ipsi illa sunt, etiam sunt Ipsi oculi, aures, nares, os, lingua; tum etiam quae intra in homine sunt, ut cor et pulmo, et quae ex illis pendent; quae omnia simul sumta faciunt ut homo sit homo. In homine creato sunt illa multa, et in contexturis suis spectata sunt innumera; sed in Deo Homine sunt illa infinita; non deest quicquam; inde Ipsi infinita perfectio. Quod comparatio Hominis Increati, qui est Deus, cum homine creato fiat, est quia Deus est Homo, et ab Ipso dicitur, quod homo mundi ad imaginem Ipsius et in similitudinem Ipsius creatus sit (Genes. i. 26, 27).
(2) 直訳
Quod Infinita in Deo sint, quisque apud se affirmare potest, qui credit quod Deus sit Homo; 神の中に無限があること、だれでも自分自身に主張(肯定)することができる、神は人間であることを信じる者。
et quia est Homo, est Ipsi Corpus, et omne quod corporis est; そして人間であるので、その方に身体がある、また身体に属するすべてのもの〔がある〕。
ita est Ipsi facies, pectus, abdomen, lumbi, pedes, nam absque illis non foret Homo: このように(したがって)、その方に、顔、胸、腹、腰、足がある、なぜなら、それらなしに人間でなかったから。
et quia Ipsi illa sunt, etiam sunt Ipsi oculi, aures, nares, os, lingua; そしてその方にそれらがあるので、その方にまた、目、耳、鼻、口、舌がある。
tum etiam quae intra in homine sunt, ut cor et pulmo, et quae ex illis pendent; さらにまた人間の内部にあるもの、例えば、心臓、肺、またそれらによる(依存する)もの。
quae omnia simul sumta faciunt ut homo sit homo. それらすべてが一緒に取られて、人間が人間であるようにする。
In homine creato sunt illa multa, et in contexturis suis spectata sunt innumera: 創造された人間の中でそれらは多い、そしてその構造の中で無数のものが見られる。
sed in Deo Homine sunt illa infinita; しかし、神人間の中でそれらは無限である。
non deest quicquam; 何も欠けていない。
inde Ipsi infinita perfectio. ここから、その方の無限は完全〔である〕。
Quod comparatio Hominis Increati, qui est Deus, cum homine creato fiat, est quia Deus est Homo, et ab Ipso dicitur, quod homo mundi ad imaginem Ipsius et in similitudinem Ipsius creatus sit (Genes. i. 26, 27). 創造されたのでない人間の比較、その者は神である、創造された人間と、神は人間であるので、そしてその方により言われている、世の人間はその方の映像とその方の似たものに創造された(創世記1:26, 27)。
(3) 訳文
18. 神が人間であることを信じる者はだれでも、神の中に無限なものがあることを、そして人間であるので、その方に身体があり、また身体に属するすべてのもの、したがって、その方に、顔、胸、腹、腰、足があることを肯定することができる。なぜなら、それらがないなら人間ではないから。また、その方にそれらのものがあるので、その方にはまた、目、耳、鼻、口、舌がある。さらにまた人間の内部にあるもの、例えば、心臓、肺、またそれらに依存するものがあり、それらすべてが一緒となって、人間が人間であるようになっている。創造された人間の中にそれらのものは多く、そしてその構造の中で無数のものが見られる。しかし、神人間の中でそれらは無限であり、何も欠けていない。ここから、その方の無限は完全である。神は人間であるので、神である創造されたのではない人間と創造された人間との比較がされる。そしてその方により、世の人間はその方の像と似たものに創造された、と言われている(創世記1:26, 27)。
(1) 原文
19. Quod infinita in Deo sint, patet manifestius angelis ex caelis in quibus sunt. Universum caelum, quod ex myriadibus myriadum angelorum consistit, in universali sua forma est sicut Homo; unaquaevis societas caeli tam major quam minor similiter; inde etiam angelus est homo, est enim angelus caelum in minima forma; quod ita sit, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 51-87). In tali forma est caelum in toto, parte et individuo, ex Divino quod angeli recipiunt, nam quantum angelus ex Divino recipit, tantum in perfecta forma homo est. Inde est, quod angeli dicantur in Deo esse, et Deus in illis: tum quod Deus sit omne illorum. Quam multa sunt in Coelo, non describi potest; et quia Divinum facit caelum, et inde illa ineffabilia multa ex Divino sunt, clare patet, quod infinita in ipso Homine, qui est Deus, sint.
(2) 直訳
Quod infinita in Deo sint, patet manifestius angelis ex caelis in quibus sunt. 神の中に無限があることは、天界から天使たちにさらにはっきりと明らかである、その〔天界の〕中にいる。
Universum caelum, quod ex myriadibus myriadum angelorum consistit, in universali sua forma est sicut Homo; 全天界は、数万の数万から(無数の)天使たちから成り立つこと、その全体の形で、人間に似ている。
unaquaevis societas caeli tam major quam minor similiter; 諸天界のそれぞれの社会は、大きいものと同じく小さいものも、同様である〔人間に似ている〕。
inde etiam angelus est homo, est enim angelus caelum in minima forma; ここから天使もまた人間である、なぜなら、天使は最小の形で天界であるから。
quod ita sit, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 51-87). このようであることは、著作『天界と地獄(について)』の中に見られる(51-87番)。
In tali forma est caelum in toto, parte et individuo, ex Divino quod angeli recipiunt, nam quantum angelus ex Divino recipit, tantum in perfecta forma homo est. このような形の中に天界はある、全体(の中)で、部分で、また個々に、神性から、それを天使たちが受け入れる、なぜなら、どれだけ天使たちが神性から受け入れるか〔によって〕、それだけ完全な形の人間であるから。
Inde est, quod angeli dicantur in Deo esse, et Deus in illis: ここからである、天使たちは神の中にいると言われること、また神は彼らの中に。
tum quod Deus sit omne illorum. さらに神は彼らのすべてであること。
Quam multa sunt in Coelo, non describi potest; どれほど多くのものが天界の中にあるか、述べられることはできない。
et quia Divinum facit caelum, et inde illa ineffabilia multa ex Divino sunt, clare patet, quod infinita in ipso Homine, qui est Deus, sint. そして神性が天界をつくるので、またここからそれら言語に絶する多くのものが神性から存在する〔ので〕、はっきりと明らかである、人間そのものの中に無限があること、その者は神である。
(3) 訳文
19. 神の中に無限なものがあることは、天界の中にいる天使たちには、その天界からさらにはっきりと明らかである。無数の天使たちから成り立つ全天界は、その全体の形で、人間に似ている。諸天界のそれぞれの社会は、大きいものも小さいものも、同様に人間に似ている。ここから、天使もまた人間である、なぜなら、天使は最小の形で天界であるから。このようであることは、著作『天界と地獄』の中に見られる(51-87番)。天界は、天使たちが受け入れる神性から、全体で、部分で、また個々に、このような形の中にある。なぜなら、天使たちは神性から受け入れるほど、それだけ完全な形の人間であるから。ここから、天使たちは神の中にいる、また神は彼らの中におられる、と言われる。さらに神は彼らのすべてであられる。天界の中にどれほど多くのものがあるか、述べられることはできない。そして神性が天界をつくり、またここから言語に絶する多くのものが神性から存在するので、神である「人間」そのものの中に無限なものがあることが、きわめて明らかである。
(1) 原文
20. Simile potest induci ex Universo creato, dum hoc spectatur ex usibus et eorum correspondentiis: sed antequam hoc potest intelligi, praecedent quae illustrabunt.
(2) 直訳
Simile potest induci ex Universo creato, dum hoc spectatur ex usibus et eorum correspondentiis: 創造された宇宙から同様のことが推論される(導き出される)ことができる、このことが役立ちから、またその対応(するもの)から眺められる時。
sed antequam hoc potest intelligi, praecedent quae illustrabunt. しかし、先んじて理解されることはできない、先行するそれらのものが説明される。
(3) 訳文
20. このことが役立ちから、またその対応から眺められる時、創造された宇宙から同様のことを推論することができる。しかし、その前に説明すべきことがあり、その後でないなら理解されることはできない。
原典講読『神の愛と知恵』 21, 22
(1) 原文
21. Quia infinita in Deo Homine [sunt], quae in caelo, in angelo et in homine, ut in speculo apparent, et quia Deus Homo non est in spatio (ut supra, n. 7-10, ostensum est), aliquantum videri et comprehendi potest, quomodo Deus potest Omnipraesens, Omnisciens, et Omniprovidens esse, ac quomodo ut Homo potuerit creare omnia, ac ut Homo possit in aeternum tenere creata ab Ipso in suo ordine.
(2) 直訳
Quia infinita in Deo Homine, quae in caelo, in angelo et in homine, ut in speculo apparent, et quia Deus Homo non est in spatio (ut supra, n. 7-10, ostensum est), aliquantum videri et comprehendi potest, quomodo Deus potest Omnipraesens, Omnisciens, et Omniprovidens esse, ac quomodo ut Homo potuerit creare omnia, ac ut Homo possit in aeternum tenere creata ab Ipso in suo ordine. 神人間の中に無限が〔存在する〕ので、それは天界の中に、天使と人間の中に、鏡の中に見られるように、そして神人間は空間の中に存在しないので(上の7-10番に示されたように)、いくらか見られ、理解されることができる、どのように神が遍在、全能、すべてを備えることができるか、そして、どのように「人間」としてすべてのものを創造することができたか、そして「人間」としてご自分により創造されたものをその秩序の中に永遠に保つことができるか。
(3) 訳文
21. 神人間の中に無限なものが、鏡の中に見られるように、天界の中に、天使や人間の中に存在するので、また(前の7-10番に示されたように)神人間は空間の中に存在しないので、どのように神が遍在し、全能で、すべてを備えることがおできになるか、そして、どのように「人間」としてすべてのものを創造し、「人間」としてご自分により創造されたものをその秩序の中に永遠に保つことがおできになるか、いくらか見、理解することができる。
(1) 原文
22. Quod infinita distincte unum sint in Deo Homine, hoc quoque constare potest ut in speculo ex homine. In homine multa et innumera sunt, ut supra dictum est; sed usque homo illa ut unum sentit. Non ex sensu scit aliquid de suis cerebris, de suo corde et pulmone, de suo hepate, liene et pancreate; nec de innumeris in oculis, auribus, lingua, ventriculo, membris generationis, et in reliquis; et quia ex sensu non scit illa, est sibi sicut unus. Causa est, quia omnia illa in tali forma sunt, ut non possit unum deesse; est enim forma recipiens vitae a Deo Homine (ut supra n. 4-6, demonstratum est). Ex ordine et connexu omnium in tali forma sistitur sensus et inde idea, sicut non multa et innumera sint, sed sicut unum. Ex his concludi potest, quod multa et innumera, quae faciunt in homine sicut unum, in ipso Homine qui est Deus, distincte, immo distinctissime unum sint.
(2) 直訳
Quod infinita distincte unum sint in Deo Homine, hoc quoque constare potest ut in speculo ex homine. 神人間の中で無限のものが区別して一つであること、このこともまた人間から鏡の中のように☆明らかにすることができる。
☆ この表現でわかるかと思いますが、老婆心ながら解説します。「神人間を鏡の中に映し出した人間から」という意味です。
In homine multa et innumera sunt, ut supra dictum est; 人間の中に、多くのものと無数のものがある、上に言われたように。
sed usque homo illa ut unum sentit. しかし、それでも、人間はそれらを一つのように感じる。
Non ex sensu scit aliquid de suis cerebris, de suo corde et pulmone, de suo hepate, liene et pancreate; 感覚から知らない、自分の脳について、自分の心臓と肺について、自分の肝臓、脾臓、膵臓について何らかのものを。
nec de innumeris in oculis, auribus, lingua, ventriculo, membris generationis, et in reliquis; 目、耳、舌、胃、生殖器の中の、また他のものの中の無数のものについても〔知ら〕ない。
et quia ex sensu non scit illa, est sibi sicut unus. そして感覚からそれらを知らないので、自分自身に一つのようである。
Causa est, quia omnia illa in tali forma sunt, ut non possit unum deesse; 理由である、それらすべてのものはこのような形の中にあるので、一つが欠けることはできないような。
est enim forma recipiens vitae a Deo Homine (ut supra n. 4-6, demonstratum est). なぜなら、神人間からいのちを受けいれる形であるから(上の4-6番に、証明された(示された)ように)。
Ex ordine et connexu omnium in tali forma sistitur sensus et inde idea, sicut non multa et innumera sint, sed sicut unum. すべてのものの秩序と関連(連接)から、このような形の中に、感覚とここから考えがもたらされる、多くのものと無数のものでないような、しかし、一つのような。
Ex his concludi potest, quod multa et innumera, quae faciunt in homine sicut unum, in ipso Homine qui est Deus, distincte, immo distinctissime unum sint. これらから結論することができる、多くのものと無数のものは、それらは人間の中で一つのようになっている、神である「人間」そのものの中で、区別して、実に最も区別されて一つであること。
(3) 訳文
22. 神人間の中で無限のものが区別されて一つであることもまた、〔神人間を〕鏡の中に〔映し出した〕人間からのように明らかにすることができる。前に言われたように、人間の中に多くのものと無数のものがある、しかし、それでも、人間はそれらを一つのように感じる。自分の脳、心臓と肺、肝臓、脾臓、膵臓について感覚からは何も知らない、目、耳、舌、胃、生殖器の中の、また他のものの中の無数のものについても知らない。そしてそれらを感覚から知らないので、自分自身にとって一つのようである。その理由は、それらすべてのものは、一つも欠けることができないような形の中にあることである。なぜなら、(前の4-6番に、示されたように)神人間からいのちを受けいれる形であるから。すべてのものの秩序と関連から、このような形の中に、多くのものと無数のものではなく、一つのような感覚と、ここから考えがもたらされている。これらから、人間の中で区別されて一つのようになっている多くのものと無数のものは、神である「人間」そのものの中では、実に最も区別されていて〔しかも〕一つであることを結論することができる。
原典講読『神の愛と知恵』 23
QUOD SIT UNUS DEUS HOMO A QUO OMNIA.
唯一の神人間が存在すること、そこからすべてのもの〔がある〕。
(1) 原文
23. Omnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. Quod ita sit, sunt binae causae. Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; inde ejus ratio non sana fit.
(2) 直訳
Qmnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: 人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またいわばその中に集中する、神は唯一の宇宙の創造者であること。
quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. それゆえ、人間は、その者に理性、自分の理解力(知力)の全般的なものから、異なって考えない、考えることもできない。
Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: ある者に言え、その者に健全な理性がある、二人の宇宙の創造者が存在すること、そしてあなたはそのことからあなたの中に強い反感(嫌悪)を知る、そしておそらく耳の中の話しの音声だけから。
unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. そこから明らかである、人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またその中に集中する、神は唯一であること。
Quod ita sit, sunt binae causae. このようであることは、二つの理由がある。
Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; 「第一」である、本質的に眺められた理性的に考える能力そのものは人間のものではないので、しかし彼のもとの神のものである。
ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. それ〔能力〕に人間の理性は一般に依存する☆1、そして〔この〕共通のもの(普遍的なもの)☆2がそれを☆3自分自身からかのように見るようにする。
☆1 pendoはexを伴って「依存する」という意味になります。
☆2 やや自信ありませんが、このcommuneは名詞だと思います。するとin communiは通常「一般に」と訳しますが、これと連動させて「共通に」または「普遍的に」すれば、in communi, et commune…のニュアンスが生かせそうです。
☆3 「それを(そのことを)id」とは何でしょうか。その前に「それは」と主語ではないのか、と思うかもしれませんがするとidの指すものが文中に見当たりません。すなわちidは中性なのでilla(能力)もratio(理性)も女性なので該当しないからです。ずっとさかのぼってquod Deus unus sitですね。
Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. 「第二」である、人間はその能力によってあるいは天界の光の中にいるか、あるいは自分の思考の共通のもの(普遍的なもの)をそこから得ている、そして天界の光の普遍的なもの〔概念〕は神は唯一であることである。
Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; 異なる、もし人間がその能力で、低い理解力(知力)をゆがめるなら。
ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; 確かに彼はその能力を授けられている、しかし、低いものをねじ曲げることによってそれを他のところへ変える。
inde ejus ratio non sana fit. ここから、その理性は健全でなくなる。
(3) 訳文
23. 人間の理性のすべてのものは、神は唯一の宇宙の創造者であられること結合し、いわばそこに集中する。それゆえ、理性ある人間は、自分の理解力の全般的なものから、これと異なって考えず、考えることもできない。健全な理性をもつ者に、宇宙の創造者がふたりいる、と言ってみよ、おそらくその話し声が耳の中にあるだけで、そのことからあなたは強い反感(嫌悪)を知るであろう。そこから、人間の理性のすべてのものは、神は唯一であられることに結合し、そこに集中していることが明らかである。このようであることに、二つの理由がある。「第一」は、理性的に考える能力そのものは、本質的に眺められるとき、人間のものではなく、彼のもとの神のものであるからである。その能力に人間の理性は共通に一般に依存し、そしてこの共通のものがそのことを自分自身から見るかのようにしている。「第二」は、人間はその能力によって天界の光の中にいるかあるいはそこから自分の思考の共通のものを得ており、天界の光の普遍的なものは、神は唯一であられることである。もし人間がその能力で、低い理解力をゆがめるなら、異なる。彼はその能力を授けられていても、〔彼の〕低いものをねじ曲げることによってそれを他ところへ向きを変える。ここから、その理性は健全でなくなる。