スヴェーデンボリ遺稿『新教会の教会史』

 これはスヴェーデンボリ研究の個人誌『荒野』第1号(1997年1月)に掲載したものです。ここで「原典講読」の形に改め、手直しして、このブログに掲載します。
 底本はThe Swedenborg SocietyのSmall Thological Work and Letters です。そこにある本文批評の原注は煩わしくなるので(原則的に)割愛します。
     OPUS POSTHUMUM EMANUELIS SWEDENBORGII
     HISTORIA ECCLESIASTICA NOVAE ECCLESIAE
     スヴェーデンボリ遺稿『新教会の教会史』
 はじめに
 この手記が1770年の後半に(『真のキリスト教』出版のため)ストックホルムからアムステルダムへ向かう馬車か船の中で書かれたことはほぼ確実です。それでところどころ極めて判読し辛くなっていて、編者としてはここに復元したものに確信はありません。さらに,スヴェーデンボリ自身のためのおおまかな草稿であったため、後から修正したであろう誤りがあり(「経験」について述べた項目4の番号付けは混乱しています)、最終的な作品なら避けたであろう粗雑さが見られます(例えば項目2の「そこには使徒信条があった」)。原文はストックホルムの王立科学アカデミーにあります。
(1) 本文
1 Quod nova Historia Ecclesiastica describenda sit, quia nunc est adventus Domini, praedictus apud Matthaeum xxiv.
2 Quod alia Ecclesia fuerit ante Concilium Nicaenum quando erat Symbolum Apostolicum, quod exscribetur.
Quod alia post Concilium Nicaenum, ac porro postquam Symbolum Athanasianum conscriptum est.
Quod cardo Ecclesiae versus sit de Deo Triuno et de Domino, imprimis de tribus personis ab aeterno.
3 Recenseantur libri a Domino per me scripti ab initio usque ad hodie.
4 Quod talis ibi scriptura sit ut luceat coram illis qui credunt in Dominum, et novam revelationem, at quod obscura sit, et nullius momenti illis qui illa negant, ac qui non in favore illorum sunt propter varias causas externas.
Experientiae quod talis scriptura sit: 1 Ex censoribus librorum Hollandiae convocatis in mundo spirituali, quorum unus dixit cum legerat, quod sint dignissimi prae omni libro alio praeter Verbum, et alius qui dixit quod nihil videat in illis nisi talia quae futilia, mera phantastica,et sic ut nullius momenti rejicienda. 2 In Anglia similiter, quod missi ad academias quia ordo Ecclesiasticus illa rejecit. 3 Ab illis in Göthoburgo, Bejer et Rosen et aliis, tum quoque quidam viderunt magnalia Dei, quidam vero nihil viderunt nisi dolos, quidam nihil quicquam. 4 In Svecia a Filenio, aliter ab aliis, qui forte nominandi. 5★★★ 6 Quod simile evenit in Svecia apud illum qui historiam literarum scribit. 7 Praeter alibi.
5 Oetinger in Würtemburg, ex ejus epistola.
6 De Göttingen―
7 Quod cum edita est SUMMARIA EXPOSITIO, apparuerit coelum angelicum ab oriente ad occidentem, a meridie in septentrionem, purpureum cum pulcherrimis floribus; hoc coram me et coram
regibus Daniae, et aliis; alia vice sicut flammeum, pulchre.
8 Quod inscriptum libris, Adventus Domini, omnibus in mundo spirituali, ibid. ex mandato duobus exemplaribus in Hollandia idem inscripsi.
5★★★ illegigibile multum A; Quod cum certus legeret scripta typis impressa, apparuerint sicut futilia, id dum argus et sinister adstierunt, aliter cum alii W
(記号「A」は「手記原稿」、「W」は「ウスター版」を意味します)
(2) 直訳
1 Quod nova Historia Ecclesiastica describenda sit, quia nunc est adventus Domini, praedictus apud Matthaeum xxiv. 1 教会の新しい歴史が述べられなくてはならない、「マタイ」第24章に予言されている主の来臨は今だからである。
2 Quod alia Ecclesia fuerit ante Concilium Nicaenum quando erat Symbolum Apostolicum, quod exscribetur. 2 ニケア公会議以前は別の教会であった、その時、使徒信条があった、これを書き出そう。
Quod alia post Concilium Nicaenum, ac porro postquam Symbolum Athanasianum conscriptum est.  ニケア公会議の後では別の〔教会であり〕、そしてさらにアタナシウス信条が書かれた後では。
Quod cardo Ecclesiae versus sit de Deo Triuno et de Domino, imprimis de tribus personis ab aeterno. 神の三一性と主についての教会の主要な点は変えられた、特に永遠からの三人格について。
3 Recenseantur libri a Domino per me scripti ab initio usque ad hodie. 3 主により私を通して書かれた本を列挙しよう、始めから今日までの。
4 Quod talis ibi scriptura sit ut luceat coram illis qui credunt in Dominum, et novam revelationem, at quod obscura sit, et nullius momenti illis qui illa negant, ac qui non in favore illorum sunt propter varias causas externas. 4 そこに書かれたものはこのようなものである、主と新しい啓示を信じる者の前では輝くような、そして彼らに暗く、取るに足りないものであること、それらを否定し、それらに好意を持たなかった者、いろいろな外的な理由のために。
Experientiae quod talis scriptura sit: このように書かれたものであったことの経験―
1 Ex censoribus librorum Hollandiae convocatis in mundo spirituali, quorum unus dixit cum legerat, quod sint dignissimi prae omni libro alio praeter Verbum, et alius qui dixit quod nihil videat in illis nisi talia quae futilia, mera phantastica,et sic ut nullius momenti rejicienda. (1) 霊界で呼び集められたオランダ人の文書検閲官から、これらを一人の者が読んだとき、みことばを除いて、他のどんな本よりも〔これらには〕最も価値がある、と言った。また別の者は、これらの中には、くだらないもの、単なる幻想のようなもの以外に何も見られない、無意味なものとして拒絶すべきだ、と言った。
2 In Anglia similiter, quod missi ad academias quia ordo Ecclesiasticus illa rejecit. (2) イギリスでも同様であり、〔それらは〕大学に送られ、聖職者階級がそれらを拒否したからである。
3 Ab illis in Göthoburgo, Bejer et Rosen et aliis, tum quoque quidam viderunt magnalia Dei, quidam vero nihil viderunt nisi dolos, quidam nihil quicquam. (3) イェーテボリにいる彼らにより、バイエル、ローセン、その他。そのときもまた、ある者は神の偉大な業を見たが、ある者は実に欺瞞以外に何も見ず、ある者はまったく何も〔見なかった〕。
4 In Svecia a Filenio, aliter ab aliis, qui forte nominandi. (4) スウェーデンではフィレニウスによって、他の者らにより異なって、おそらく、その者らの名前を上げるべきであろう。
5★★★ (5) ……☆
6 Quod simile evenit in Svecia apud illum qui historiam literarum scribit. (6) 同様のことがスウェーデンで、文学の歴史を書いている者に起こった。
7 Praeter alibi. (7) 他のところでさらに多く〔の者〕に。
5 Oetinger in Würtemburg, ex ejus epistola. 5 ヴュルテンブルクのエティンゲルについて、彼の手紙から。
6 De Göttingen― 6 ゲッティンゲンについて―
7 Quod cum edita est SUMMARIA EXPOSITIO, apparuerit coelum angelicum ab oriente ad occidentem, a meridie in septentrionem, purpureum cum pulcherrimis floribus; 7 『要約解説』が出版された時、天界に、東から西まで、南から北へ、最も美しい深紅の花が現われた。
hoc coram me et coram regibus Daniae, et aliis; これは私の前で、デンマーク王の前で、その他の者〔の前で起こった〕。
alia vice sicut flammeum, pulchre. 他のときには、あたかも炎のように、美しく。
8 Quod inscriptum libris, Adventus Domini, omnibus in mundo spirituali, ibid. ex mandato duobus exemplaribus in Hollandia idem inscripsi. 8 霊界のすべての本に「主の来臨」と書かれている。同書に命令によって、オランダで二つの写し(本)に同じものを書いた。☆☆
   * * * * *
注☆ 判読不能により省略。しかしウスター版には次のようにあります。
5★★★ illegigibile multum A; Quod cum certus legeret scripta typis impressa, apparuerint sicut futilia, id dum argus et sinister adstierunt, aliter cum alii W 大いに判読できない、手記原稿。〔私に〕あるものが読まれるとき、活字で印刷された文書、〔それらが〕無益なものに見えた、このことは抜け眼なく、悪い者がそばに立っている(?)間に、〔このことは〕他の者には異なる、ウスター。
注☆☆ シグステッド著『スヴェーデンボリ叙事詩』375ページ参照。そこには,『要約解説』の一冊が発見され、その表紙の裏側にHic Liber est Adventus Domini, Scriptum ex Mandato.「この本は主の来臨である,命令により書かれた」と書かれています。
   * * * * *
(3) 翻訳:スヴェーデンボリ遺稿「新教会の教会史」
1.教会の新しい歴史が述べられなくてはならない。「マタイ」第24章に予言されている主の来臨は今だからである。
2.ニケア公会議以前は別の教会であり、そこには使徒信条があった。これを書き出そう。ニケア公会議の後では、またさらにアタナシウス信条が作成された後では別の教会であり、神の三一性と主についての教会の主要な点は、特に永遠からの三人格については変えられた。
3.主により私を通して書かれた本を列挙しよう,始めから今日までの。
4.そこに書かれたものは、主と新しい啓示を信じる者の面前では明るく,いろいろな外的な理由からこれを否定し,好意を持たなかった者には、暗く、無意味といったものである。
 このように書かれたものであったことの経験―
(1)霊界で呼び集められたオランダ人の文書検閲官から、これらを一人の者が読んだとき、みことばを除いて,他のどんな本よりも〔これらには〕最も価値がある、と言った。また別の者は、これらの中には、くだらないもの、単なる幻想のようなもの以外に何も見られない、無意味なものとして拒絶すべきだ、と言った。
(2)イギリスでも同様であり、〔それらは〕大学に送られ、聖職者階級がそれらを拒否したからである。
(3)イェーテボリにいるバイエル、ローセン、その他の者により。そのときもまた、ある者は神の偉大な業を見たが、ある者は実に欺瞞以外に何も見ず、ある者はまったく何も見なかった。
(4)スウェーデンではフィレニウスによって。他の者らにより異なって見られた.おそらく,その者らの名前を上げるべきであろう。
(5)……(判読不能により省略、「直訳」参照)
(6)同様のことがスウェーデンで、文学の歴史を書いている者に起こった.
(7)他のところでさらに多くの者に。
5.ヴュルテンブルクのエティンゲルについて、彼の手紙から。
6.ゲッティンゲンについて―
7.『要約解説』が出版された時、天界に、東から西まで、南から北へ、最も美しい深紅の花が現われた。これは私の前で,デンマーク王の前で,その他の者の前で起こった。他のときにはあたかも炎のように,美しく。
8.霊界のすべての本には「主の来臨」と書かれている.同書に命令によって、オランダで二つの写し(本)に同じものを書いた。

原典講読『神の愛と知恵』 28, 29

     QUOD IPSA DIVINA ESSENTIA SIT AMOR ET SAPIENTIA.
       神的な本質そのものは愛と知恵であること。
(1) 原文
28. Si colligis omnia, quaecunque nosti, et mittis illa sub mentis tuae intuitionem, et in aliqua spiritus elevatione scrutaris quid universale omnium est, non potes concludere aliud quam quod sint Amor et Sapientia; sunt enim illa duo essentialia omnium vitae hominis; omne civile ejus, omne morale ejus, et omne spirituale ejus, a duobus illis pendent, absque illis duobus non sunt aliquid. Similiter omnia vitae Hominis compositi, qui est, ut prius dictum est, societas major et minor, regnum et imperium, ecclesia, et quoque caelum angelicum. Deme illis amorem et sapientiam, et cogita num sint aliquid, et deprehendes quod absque illis, ut ex quibus, sint nihil.
(2) 直訳
Si colligis omnia, quaecunque nosti, et mittis illa sub mentis tuae intuitionem, et in aliqua spiritus elevatione scrutaris quid universale omnium est, non potes concludere aliud quam quod sint Amor et Sapientia; もし、あなたがすべてのものを集めるなら、知られているどんなものでも、そしてそれらをあなたの心の熟慮の下に入れるなら、また何らかの霊の高揚の中で、あなたがすべてのものの普遍的なものは何か調べるなら、あなたは愛と知恵であること以外の何かを結論することはできない。
sunt enim illa duo essentialia omnium vitae hominis; なぜなら、それらは人間のいのち(生活)のすべてのものの二つの本質であるから。
omne civile ejus, omne morale ejus, et omne spirituale ejus, a duobus illis pendent, absque illis duobus non sunt aliquid. 彼の市民的なすべてのもの、彼の道徳的なすべてのもの、また彼の霊的なすべてのものは、それら二つのものによる、それら二つのものなしに何ものでもない。
Similiter omnia vitae Hominis compositi, qui est, ut prius dictum est, societas major et minor, regnum et imperium, ecclesia, et quoque caelum angelicum. 構成された「人間」のいのち(生活)も同様〔である〕、それは、以前に言われたように、大きな社会や小さな〔社会〕、王国や帝国、教会、さらにまた天使の天界である。
Deme illis amorem et sapientiam, et cogita num sint aliquid, et deprehendes quod absque illis, ut ex quibus, sint nihil. これらから愛と知恵を取り去れ、そして何ものかどうか考えよ、するとあなたは気づくであろう、それらなしに、それらからのような、何もないこと。
(3) 訳文
28. もし、あなたが知られているどんなものでもすべてのものを集め、そしてそれらを心で、また何らかの霊の高揚の中で熟慮し、すべてのもので普遍的なものは何かを調べるなら、あなたは愛と知恵であること以外に何かを結論することはできない。なぜなら、それらは人間のすべてのいのち(生活)の二つの本質であるから。彼の市民的なすべてのもの、道徳的なすべてのもの、また彼の霊的なすべてのものは、それら二つのものにより、それら二つのものがなくては何ものでもない。前に言われたように、大きな社会や小さな社会、王国や帝国、教会、さらにまた天使の天界である構成された「人間」のいのち(生活)も同様である。それらのものから愛と知恵を取り去り、それが何ものかどうか考えよ、するとあなたは、その起源としてのそれらなしに、何ものでもないこと気づくであろう。
(4) この世の本質的根元は「愛と知恵」であること
 スヴェーデンボリ神学をご存知なら、本書を読んだことのある人なら、このことをいまさら言うまでないであろう。「この世を構成している根元は何だろうか?」と思ったことがあると思う。そしてその答えがこれである。世の中にあるものを見渡すとき、このことに気づく。たとえば「車」を考えてみる。最初はなかった。だれかが「便利な乗り物を作ろう」と思ったはずである。そのとき「愛」があった。いろいろな愛が考えられるが、例えば「乗り心地のよい快適な車をつくって、人に喜んでもらおう」という愛である。そしてそれだけでは車はできず、いろいろ工夫を重ねる、すなわち「知恵」がある。それで車はそのような愛と知恵の結晶である。もちろん、鉄やその他の材料を使うが、本質を問題としている。何でもよい、酒なら、美味しい酒を造りたい、飲んでもらいたい、という愛と知恵の結晶である。そしてその愛と知恵のそのまた根元が神からの愛と知恵である。悪ならそれは悪魔の愛と悪魔の知恵からのものである。また、これは言葉を変えれば「目的と方法」といえる。目的が愛であり、その方法が知恵である。あなたの生きる目的は何? そしてそのための方法は? こう考えれば、愛と知恵がいのち(生活)の根本である、とわかる。
(1) 原文
29. Quod in Deo sit Amor et simul Sapientia in ipsa sua essentia, a nemine negari potest; amat enim omnes ex Amore in Se, et ducit omnes ex Sapientia in Se. Universum etiam creatum ex ordine spectatum, est ita plenum sapientia ex amore, ut dicas omnia in complexu illam ipsam esse; sunt enim indefinita in tali ordine, successive et simultanee, ut simul sumpta unum faciant. Ex eo et non aliunde est, quod contineri et in perpetuum conservari possint.
(2) 直訳
Quod in Deo sit Amor et simul Sapientia in ipsa sua essentia, a nemine negari potest; 神の中に愛と一緒に知恵があること、その本質そのものの中に、だれからも、否定されることはできない。
amat enim omnes ex Amore in Se, et ducit omnes ex Sapientia in Se. なぜなら、すべての者をご自分の中の(本質的に)☆愛から愛するから、またすべての者をご自分の中の(本質的に)☆知恵から導く。
☆ in seは熟語として「本質的に」の意味がありますが、ここでは文脈から「自分自身・それ自体の中の」の意味でしょう。
Universum etiam creatum ex ordine spectatum, est ita plenum sapientia ex amore, ut dicas omnia in complexu illam ipsam esse; さらにまた秩序から眺められた創造された宇宙☆は、このように愛からの知恵に満ちている、あなたが全体としてすべてのものはそれら〔愛と知恵〕そのものであることと言うような。
☆ この部分の長島訳「全宇宙は、一定の秩序をめざして造られています」は、まるででたらめです。
sunt enim indefinita in tali ordine, successive et simultanee, ut simul sumpta unum faciant. なぜなら、このような秩序の中に無限のものが存在するから☆、連続的にまた同時に、同時に一緒に取られて一つとなるように。
☆ この部分の長島訳「秩序の点では、不定ですが」とは意味不明の言葉です。
Ex eo et non aliunde est, quod contineri et in perpetuum conservari possint. このことからそして別の出所でない〔から〕である☆、保たれることそして永続的に存在を保たれることができること。
☆ この部分の長島訳「内部包括的で」とはやはり意味不明の言葉です。この29番後半の長島訳は訳文だけを読めば、それなりの内容となっていますが、それは著者の意図する内容とは異なっています。自由訳の典型でしょう。
(3) 訳文
29. 神の本質そのものの中に愛と一緒に知恵があることは、だれからも否定されることはできない。なぜなら、すべての者をご自分の中の愛から愛し、またすべての者をご自分の中の知恵から導かれるから。さらにまた秩序から眺めた創造された宇宙は、あなたが全体としてすべてのものは愛と知恵そのものである、と言うようにも、愛からの知恵に満ちている。なぜなら、このような秩序の中に、連続的にまた同時に、一緒に取られて一つとなるようにして、無限のものが存在するから。このことだけから、保たれ、永続的に存在することができるのである。