QUOD SIT UNUS DEUS HOMO A QUO OMNIA.
唯一の神人間が存在すること、そこからすべてのもの〔がある〕。
(1) 原文
23. Omnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. Quod ita sit, sunt binae causae. Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; inde ejus ratio non sana fit.
(2) 直訳
Qmnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: 人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またいわばその中に集中する、神は唯一の宇宙の創造者であること。
quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. それゆえ、人間は、その者に理性、自分の理解力(知力)の全般的なものから、異なって考えない、考えることもできない。
Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: ある者に言え、その者に健全な理性がある、二人の宇宙の創造者が存在すること、そしてあなたはそのことからあなたの中に強い反感(嫌悪)を知る、そしておそらく耳の中の話しの音声だけから。
unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. そこから明らかである、人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またその中に集中する、神は唯一であること。
Quod ita sit, sunt binae causae. このようであることは、二つの理由がある。
Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; 「第一」である、本質的に眺められた理性的に考える能力そのものは人間のものではないので、しかし彼のもとの神のものである。
ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. それ〔能力〕に人間の理性は一般に依存する☆1、そして〔この〕共通のもの(普遍的なもの)☆2がそれを☆3自分自身からかのように見るようにする。
☆1 pendoはexを伴って「依存する」という意味になります。
☆2 やや自信ありませんが、このcommuneは名詞だと思います。するとin communiは通常「一般に」と訳しますが、これと連動させて「共通に」または「普遍的に」すれば、in communi, et commune…のニュアンスが生かせそうです。
☆3 「それを(そのことを)id」とは何でしょうか。その前に「それは」と主語ではないのか、と思うかもしれませんがするとidの指すものが文中に見当たりません。すなわちidは中性なのでilla(能力)もratio(理性)も女性なので該当しないからです。ずっとさかのぼってquod Deus unus sitですね。
Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. 「第二」である、人間はその能力によってあるいは天界の光の中にいるか、あるいは自分の思考の共通のもの(普遍的なもの)をそこから得ている、そして天界の光の普遍的なもの〔概念〕は神は唯一であることである。
Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; 異なる、もし人間がその能力で、低い理解力(知力)をゆがめるなら。
ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; 確かに彼はその能力を授けられている、しかし、低いものをねじ曲げることによってそれを他のところへ変える。
inde ejus ratio non sana fit. ここから、その理性は健全でなくなる。
(3) 訳文
23. 人間の理性のすべてのものは、神は唯一の宇宙の創造者であられること結合し、いわばそこに集中する。それゆえ、理性ある人間は、自分の理解力の全般的なものから、これと異なって考えず、考えることもできない。健全な理性をもつ者に、宇宙の創造者がふたりいる、と言ってみよ、おそらくその話し声が耳の中にあるだけで、そのことからあなたは強い反感(嫌悪)を知るであろう。そこから、人間の理性のすべてのものは、神は唯一であられることに結合し、そこに集中していることが明らかである。このようであることに、二つの理由がある。「第一」は、理性的に考える能力そのものは、本質的に眺められるとき、人間のものではなく、彼のもとの神のものであるからである。その能力に人間の理性は共通に一般に依存し、そしてこの共通のものがそのことを自分自身から見るかのようにしている。「第二」は、人間はその能力によって天界の光の中にいるかあるいはそこから自分の思考の共通のものを得ており、天界の光の普遍的なものは、神は唯一であられることである。もし人間がその能力で、低い理解力をゆがめるなら、異なる。彼はその能力を授けられていても、〔彼の〕低いものをねじ曲げることによってそれを他ところへ向きを変える。ここから、その理性は健全でなくなる。