QUOD SIT UNUS DEUS HOMO A QUO OMNIA.
唯一の神人間が存在すること、そこからすべてのもの〔がある〕。
(1) 原文
23. Omnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. Quod ita sit, sunt binae causae. Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; inde ejus ratio non sana fit.
(2) 直訳
Qmnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: 人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またいわばその中に集中する、神は唯一の宇宙の創造者であること。
quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. それゆえ、人間は、その者に理性、自分の理解力(知力)の全般的なものから、異なって考えない、考えることもできない。
Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: ある者に言え、その者に健全な理性がある、二人の宇宙の創造者が存在すること、そしてあなたはそのことからあなたの中に強い反感(嫌悪)を知る、そしておそらく耳の中の話しの音声だけから。
unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. そこから明らかである、人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またその中に集中する、神は唯一であること。
Quod ita sit, sunt binae causae. このようであることは、二つの理由がある。
Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; 「第一」である、本質的に眺められた理性的に考える能力そのものは人間のものではないので、しかし彼のもとの神のものである。
ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. それ〔能力〕に人間の理性は一般に依存する☆1、そして〔この〕共通のもの(普遍的なもの)☆2がそれを☆3自分自身からかのように見るようにする。
☆1 pendoはexを伴って「依存する」という意味になります。
☆2 やや自信ありませんが、このcommuneは名詞だと思います。するとin communiは通常「一般に」と訳しますが、これと連動させて「共通に」または「普遍的に」すれば、in communi, et commune…のニュアンスが生かせそうです。
☆3 「それを(そのことを)id」とは何でしょうか。その前に「それは」と主語ではないのか、と思うかもしれませんがするとidの指すものが文中に見当たりません。すなわちidは中性なのでilla(能力)もratio(理性)も女性なので該当しないからです。ずっとさかのぼってquod Deus unus sitですね。
Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. 「第二」である、人間はその能力によってあるいは天界の光の中にいるか、あるいは自分の思考の共通のもの(普遍的なもの)をそこから得ている、そして天界の光の普遍的なもの〔概念〕は神は唯一であることである。
Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; 異なる、もし人間がその能力で、低い理解力(知力)をゆがめるなら。
ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; 確かに彼はその能力を授けられている、しかし、低いものをねじ曲げることによってそれを他のところへ変える。
inde ejus ratio non sana fit. ここから、その理性は健全でなくなる。
(3) 訳文
23. 人間の理性のすべてのものは、神は唯一の宇宙の創造者であられること結合し、いわばそこに集中する。それゆえ、理性ある人間は、自分の理解力の全般的なものから、これと異なって考えず、考えることもできない。健全な理性をもつ者に、宇宙の創造者がふたりいる、と言ってみよ、おそらくその話し声が耳の中にあるだけで、そのことからあなたは強い反感(嫌悪)を知るであろう。そこから、人間の理性のすべてのものは、神は唯一であられることに結合し、そこに集中していることが明らかである。このようであることに、二つの理由がある。「第一」は、理性的に考える能力そのものは、本質的に眺められるとき、人間のものではなく、彼のもとの神のものであるからである。その能力に人間の理性は共通に一般に依存し、そしてこの共通のものがそのことを自分自身から見るかのようにしている。「第二」は、人間はその能力によって天界の光の中にいるかあるいはそこから自分の思考の共通のものを得ており、天界の光の普遍的なものは、神は唯一であられることである。もし人間がその能力で、低い理解力をゆがめるなら、異なる。彼はその能力を授けられていても、〔彼の〕低いものをねじ曲げることによってそれを他ところへ向きを変える。ここから、その理性は健全でなくなる。
日: 2009年8月22日
原典講読『神の愛と知恵』 24
(1) 原文
24. Omnis homo, tametsi nescit, cogitat de coetu sicut de homine; quare etiam percipit illico cum dicitur quod rex sit caput et subditi corpus, tum cum dicitur quod is et ille talis sit in communi corpore, hoc est, in regno. Simile est cum spirituali corpore sicut cum civili; spirituale corpus est ecclesia, ejus caput est Deus Homo. Inde patet qualis in hac perceptione appareret ecclesia ut homo, si non unus Deus Creator et Sustentator universi cogitaretur, sed pro uno plures; appareret in perceptione illa sicut unum corpus super quo plura capita, ita non sicut Homo, sed sicut monstrum. Si diceretur, quod capitibus illis una essentia sit, et quod per id simul faciant unum caput, non potest alia idea inde resultare, quam quod vel uni capiti plures facies sint, vel quod pluribus capitibus una facies sit; ita ecclesia in perceptione sisteretur deformis: cum tamen Deus unus est Caput, et ecclesia est corpus, quod a nutu Capitis, et non a se, agit, ut quoque fit in homine. Inde quoque est, quod non nisi quam unus rex in uno regno sit; plures enim distraherent, at unus potest continere.
(2) 直訳
Omnis homo, tametsi nescit, cogitat de coetu sicut de homine; すべての人間は、たとえ知らなくても(気づかなくても)、集団について人間についてのように考える。
quare etiam percipit illico cum dicitur quod rex sit caput et subditi corpus, tum cum dicitur quod is et ille talis sit in communi corpore, hoc est, in regno. それゆえ、さらにまたすぐさま認める、国王は頭である、また臣民は身体であること言われるとき、さらにこの者とその者はこのようなものであると言われるとき、共有の身体の中で、すなわち、王国の中。
Simile est cum spirituali corpore sicut cum civili; 霊的な身体の場合に同様である、市民の〔身体〕の場合のように。
spirituale corpus est ecclesia, ejus caput est Deus Homo. 霊的な身体は教会である、その頭は神人間である。
Inde patet qualis in hac perceptione appareret ecclesia ut homo, si non unus Deus Creator et Sustentator universi cogitaretur, sed pro uno plures; ここから明らかである、この知覚の中で人間として見られる教会がどのようなものか、もし、宇宙の創造者で支持者(維持者)〔である〕唯一の神が考えられないで、しかし、一つの代わりに多くのもの。
appareret in perceptione illa sicut unum corpus super quo plura capita, ita non sicut Homo, sed sicut monstrum. その知覚の中に見られる、一つの身体、その上に多くの頭のように、このように人間のようではなく、しかし、怪物のように。
Si diceretur, quod capitibus illis una essentia sit, et quod per id simul faciant unum caput, non potest alia idea inde resultare, quam quod vel uni capiti plures facies sint, vel quod pluribus capitibus una facies sit; もし言われるなら、それらの頭に一つの本質があること、そしてそれ〔本質〕によって一緒に一つの頭をつくること、ここから他の考え(観念)は(結果として)生じることはできない、あるいは一つの頭に多くの顔があること、あるいは多くの頭に一つの顔があること以外の。
ita ecclesia in perceptione sisteretur deformis: こうして教会は知覚の中で醜さが示される。
cum tamen Deus unus est Caput, et ecclesia est corpus, quod a nutu Capitis, et non a se, agit, ut quoque fit in homine. それでも一つの神が頭である、そして教会が身体であるとき、頭の指図(意向)から、そしてそれ自体からでなく、行動すること、人間の中でもまた生じるように。
Inde quoque est, quod non nisi quam unus rex in uno regno sit; ここからもまたである、一つの王国の中に一人の国王以外にでないならないこと。
plures enim distraherent, at unus potest continere. なぜなら、多くのもの〔国王〕は引き離すから、そして一つ〔国王〕は保つことができる。
(3) 訳文
24. すべての人間は、たとえ気づかなくても、集団について人間のように考えている。さらにまた、それゆえ、国王は頭であり臣民は身体である、と言われるとき、さらにあの者やこの者は共有の身体の中で、すなわち、王国の中で、このようであると、言われるとき、すぐさま認める。霊的な身体の場合も、市民としての身体の場合と同様である。霊的な身体は教会であり、その頭は神人間である。ここから、このことを知覚するとき、もし、宇宙の創造者で維持者である唯一の神でなく、一つに代わって多くの神が考えられるとき、人間として見られる教会がどのようなものとなるか、明らかである。このとき(知覚の中で)、一つの身体の上に多くの頭があるように、人間のようではなく、怪物のように見られる。もし、それらの頭に一つの本質があり、そしてその本質によってともに一つの頭をつくる、と言われるなら、ここからは結果として、一つの頭に多くの顔があるかあるいは多くの頭に一つの顔があること以外の考えが生じるはずがない。こうして(この知覚の中で)教会は醜ものとして示される。それでも、一つの神が頭であり、教会が身体であるとき、人間の中でも生じるように、頭の指図から、そしてその身体自体からでなく、行動する。またここから、一つの王国の中に国王は一人でなくてはならない。なぜなら、〔王国は〕多く国王により引き離され、一人の国王により保たれることができるから。