原典講読『神の愛と知恵』 14, 15, 16

     QUOD ESSE ET EXISTERE IN DEO HOMINE DISTINCTE UNUM SINT.
     エッセとエキステレは神人間の中で区別して一つであること。
(1) 原文
14. Ubi est Esse, ibi est Existere; non datur unum absque altero; Esse enim per Existere est, et non absque eo. Hoc rationale comprehendit, dum cogitat, num dari queat aliquod Esse quod non existit, et num dari queat Existere nisi ab Esse; et quia unum cum altero et non absque altero datur, sequitur quod unum sint, sed distincte unum. Sunt distincte unum, sicut amor et sapientia; amor etiam est Esse, et sapientia est Existere, amor enim non datur nisi in sapientia, nec sapientia nisi ex amore, quare cum amor in sapientia est, tunc existit. Haec duo tale unum sunt, ut quidem distingui cogitatione possint, sed non actu: et quia distingui possunt cogitatione et non actu, ideo dicitur distincte unum. Esse et Existere in Deo Homine etiam distincte unum sunt sicut anima et corpus; anima non datur absque suo corpore, nec corpus absque sua anima. Divina Anima Dei Hominis est quae intelligitur per Divinum Esse; ac Divinum Corpus quod intelligitur per Divinum Existere. Quod anima existere possit absque corpore, ac cogitare et sapere, est error profluens ex fallaciis; omnis enim anima hominis in spirituali corpore est, postquam rejecit exuvias materiales quas in mundo circumtulit.
(2) 直訳
Ubi est Esse, ibi est Existere; エッセ(存在)のある場所に、そこにエキステレ(実在)がある。
non datur unum absque altero; 一方は他方なしに存在しない。
Esse enim per Existere est, et non absque eo. なぜなら、エッセはエキステレによって存在するから、そしてそれなしに〔存在し〕ない。
Hoc rationale comprehendit, dum cogitat, num dari queat aliquod Esse quod non existit, et num dari queat Existere nisi ab Esse; このことを理性は理解する、考える時、存在するようにならない何らかのエッセが存在することはできるかどうか、そしてエッセからでないならエキステレが存在することができるかどうか。
et quia unum cum altero et non absque altero datur, sequitur quod unum sint, sed distincte unum. そして一つは他のものとともに他のものなしにでなく存在するので、一つである、しかし区別して一つであることが帰結される。
Sunt distincte unum, sicut amor et sapientia; 区別して一つである、愛と知恵のように。
amor etiam est Esse, et sapientia est Existere, amor enim non datur nisi in sapientia, nec sapientia nisi ex amore, quare cum amor in sapientia est, tunc existit. さらにまた愛はエッセである、また知恵はエキステレである、なぜなら、愛は知恵の中でないなら存在しないから、知恵も愛からでないなら〔存在しない〕、それゆえ、愛が知恵の中にあるとき、その時、存在するようになる。
Haec duo tale unum sunt, ut quidem distingui cogitatione possint, sed non actu: これらの二つのものはこのように一つである、確かに思考で区別されることができるように、しかし、活動で〔区別され〕ない。
et quia distingui possunt cogitatione et non actu, ideo dicitur distincte unum. そして思考で区別されることができ、活動で〔区別され〕ないので、それゆえ、区別して一つと言われる。
Esse et Existere in Deo Homine etiam distincte unum sunt sicut anima et corpus; 神人間の中のエッセとエキステレもまた区別して一つである、霊魂と身体のように。
anima non datur absque suo corpore, nec corpus absque sua anima. 霊魂はその身体なしに存在しない、身体もその霊魂なしに〔存在し〕ない。
Divina Anima Dei Hominis est quae intelligitur per Divinum Esse; 神人間の神的な霊魂は神的なエッセによって意味されるものである。
ac Divinum Corpus quod intelligitur per Divinum Existere. そして神的な身体は、神的なエキステレによって意味されるもの〔である〕。
Quod anima existere possit absque corpore, ac cogitare et sapere, est error profluens ex fallaciis; 霊魂は身体なしに存在するようになることができること、そして考えることと賢明であること、〔感覚の〕欺きから流れ出る誤りである。
omnis enim anima hominis in spirituali corpore est, postquam rejecit exuvias materiales quas in mundo circumtulit. なぜなら、人間の霊魂は霊的な身体の中に存在するから、物質的なぬけがらを捨てた後に、それを世の中で持ってまわった。
(3) 訳文
14.  エッセ(存在)のあるところに、エキステレ(実存)がある。一方は他方なしに存在しない。なぜなら、エッセはエキステレによって存在し、それなしに存在しないから。このことを理性的な人間は、何らかのエッセが存在するようにならないで存在することができるかどうか、またエッセからでないならエキステレが存在することができるかどうか考える時、理解する。そして、一方は他のものとともにでなければ存在しないので一つであるが、しかし区別される一つであることが帰結される。愛と知恵のように区別される一つのものである。さらにまた愛はエッセであり、知恵はエキステレである、なぜなら、愛は知恵の中でないなら存在せず、知恵も愛からでないなら存在しないからであり、それゆえ、愛が知恵の中にあるとき、存在するようになる。これらの二つのものは実に思考で区別されることができるように一つであるが、しかし、活動で区別されない。思考で区別されるが、活動で区別されることができないので、それゆえ、区別されるが一つであると言われる。神人間の中のエッセとエキステレもまた霊魂と身体のように区別される一つのものである。霊魂はその身体なしに存在しないし、身体もまたその霊魂なしに存在しない。神人間の神的な霊魂は神的なエッセによって意味されるものであり、神的な身体は神的なエキステレによって意味されるものである。身体なしに霊魂が存在するようになり、考え、賢明であることができる〔と考える〕ことは〔感覚の〕欺きから流れ出る誤りである。なぜなら、人間の霊魂は、世の中で持ってまわった物質的なぬけがらを捨てた後に、霊的な身体の中に存在するから。
(4) エッセEsseとエキステレExistereについて
 スヴェーデンボリ神学でのキーワードの一つである。
esseは、形としては動詞sum「~である、存在する」の不定法であり、意味としては「存在」であるが、根源的存在としての「存在」である。
existereは、形としては動詞existo「存在するようになる、生じる、現われる」の不定法であり、意味は「実在」としたが、他の訳語(実存、現在、その他)も考えられる。
 「存在」と「実在」ではどこが違うのか、一見するとわかりづらいかもしれないので、老婆心ながら述べておこう。例として「愛」を考えてみる。どんな愛でもよいのだが、たとえば、だれかを好きになったとしよう。その瞬間、その人の中に愛が「存在」する。しかし、実在とはいえない。何らかの行動・行為(見つめる、話しかける、がその最初でだろうか)となって現われて「実在」といえる。
 存在だけで実在がなければ、その存在はやがて消え、なかったも同然。また存在のない、「実在」だけもありえないし、あったとすれば、それは(愛の存在しない愛の行動のように)にせもの・仮のものであろう。
(1) 原文
15. Quod Esse non sit Esse nisi existat, est quia non prius est in forma, et si non est in forma non habet quale, et quod non habet quale non est aliquid. Illud quod ex Esse existit, unum facit cum Esse per id quod sit ex Esse; inde est unitio in unum, et inde est quod unum sit alterius mutuo et vicissim, tum quod unum sit omne in omnibus alterius sicut in se.
(2) 直訳
Quod Esse non sit Esse nisi existat, est quia non prius est in forma, et si non est in forma non habet quale, et quod non habet quale non est aliquid. エッセは存在するようにならないなら〔=エキステレとならないなら〕存在ではない、形の中に存在する前に存在しないので、そしてもし形の中に存在しないなら、性質をもたない、そして性質をもたないなら、何ものでもない。
Illud quod ex Esse existit, unum facit cum Esse per id quod sit ex Esse; エッセから存在するようになるもの、それは(Illud)、それ(id)によってエッセと一つとなる、エッセから存在するもの。
inde est unitio in unum, et inde est quod unum sit alterius mutuo et vicissim, tum quod unum sit omne in omnibus alterius sicut in se. ここからである、一つのものの中の結合、そしてここからである、一つは他のもののものである、相互にまた交替に(お互いに)、さらに一つは他のもののすべての中のすべてであること、それ自体の中のように。
(3) 訳文
15. エッセは存在するようにならないなら存在ではない。形の中に存在する前には存在せず、形の中に存在しないなら、性質をもたず、性質をもたないなら、何ものでもないからである。エッセから存在するようになるものは、エッセから存在するものによってエッセと一つとなる。ここから、一つのものの中に結合があり、そしてここから、一方は相互にまた交替に他方のものであり、さらに一方はそれ自体の中にあるかのように、他方のすべての中のすべてである。
(1) 原文
16. Ex his constare potest, quod Deus sit Homo, et quod per id sit Deus Existens; non Existens a Se, sed in Se. Qui in Se existit, ille est Deus a quo omnia.
(2) 直訳
Ex his constare potest, quod Deus sit Homo, et quod per id sit Deus Existens; これらのことから明らかにすることができる、神は人間であること、そしてそのことによって神は存在するようになること。
non Existens a Se, sed in Se. ご自身から存在するようになるのではなく、しかし、ご自分のうちに。
Qui in Se existit, ille est Deus a quo omnia. ご自分のうちに存在するようになる者は、彼は神である、そこからすべてのものが〔ある〕。
(3) 訳文
16. これらのことから、神は人間であり、そのことによって、ご自身から存在するようになるのではなく、ご自分のうちに神は存在するようになられることを明らかにすることができる。ご自分のうちに存在する方とは、そこからすべてのものが存在する神である。

原典講読『神の愛と知恵』 17

     QUOD IN DEO HOMINE INFINITA DISTINCTE UNUM SINT.
     神人間の中で無限のものは区別して一つであること☆。
☆ ここのdisctincte unum estを長島訳は「明らかに一つとなっている」としています。これはでたらめです。「無限のものが明らかに一つである」とは意味不明であり、私にはとうてい理解できません。
また一つ前の表題に含まれる同じ文を「区別されるが、一体である」としています(「一体である」に私は違和を感じ、許容範囲をはみ出していると思う)。
まったく同じ文を(すなわち著者は同一の意味合いで使用しているはず)、その直後に、これほどまでに変えて訳すことを「でたらめ」と言って、言い過ぎではないでしょう。
(1) 原文
17. Notum est, quod Deus infinitus sit, vocatur enim Infinitus; sed vocatur Infinitus quia est infinitus. Ex eo solum quod sit ipsum Esse et Existere in Se, non est Infinitus, sed quia infinita in Ipso sunt: Infinitum absque Infinitis in Ipso non est Infinitum nisi quoad solum nomen. Infinita in Ipso non dici possunt infinite multa, nec infinite omnia, propter ideam naturalem de multis et de omnibus; nam idea naturalis de infinite multis est limitata, et de infinite omnibus est quidem illimitata, sed trahit ex limitatis in universo. Quare homo, quia ei idea naturalis est, non potest sublimatione et approximatione venire in perceptionem de infinitis in Deo; at angelus, quia est in idea spirituali, potest sublimatione et approximatione venire supra hominis gradum, non tamen usque illuc.
(2) 直訳
Notum est, quod Deus infinitus sit, vocatur enim Infinitus; よく知られている、神は無限であること、なぜなら「無限(なる)者」と呼ばれるから。
sed vocatur Infinitus quia est infinitus. しかし、無限であるので、「無限(なる)者」と呼ばれる。☆
☆ この直訳のままでは意味が汲み取りづらいと思います。それでも「無限者」と呼ばれるのは、無限であられるからである、と言い換えればわかりやすいでしょう。
Ex eo solum quod sit ipsum Esse et Existere in Se, non est Infinitus, sed quia infinita in Ipso sunt: ご自分(その方)の中にエッセとエキステレそのものが存在することそのことだけから、「無限」であるのではなく、しかし、その方の中に無限があるからである。
Infinitum absque Infinitis in Ipso non est Infinitum nisi quoad solum nomen. その方の中に無限なしの無限は、無限ではない、名前だけに関して以外に。
Infinita in Ipso non dici possunt infinite multa, nec infinite omnia, propter ideam naturalem de multis et de omnibus; その方の中の無限は、多くの無限と言われることができない、すべての無限もまたない、多くについてとすべてについての自然的な観念ゆえに。
nam idea naturalis de infinite multis est limitata, et de infinite omnibus est quidem illimitata, sed trahit ex limitatis in universo. なぜなら、多くの無限についての自然的な観念は限定されている、またすべての無限について〔の観念は〕確かに限定されない、しかし、宇宙の中の限定されたものから得ている。
Quare homo, quia ei idea naturalis est, non potest sublimatione et approximatione venire in perceptionem de infinitis in Deo; それゆえ、人間は、彼に自然的な観念があるので、浄化(昇華)や接近で神の中の無限についての知覚の中にやって来ることができない。
at angelus, quia est in idea spirituali, potest sublimatione et approximatione venire supra hominis gradum, non tamen usque illuc. しかし、天使は、霊的な観念の中にいるので、浄化(昇華)や接近で人間の段階の上にやって来ることができる、それでもやはりそこに☆〔到達し〕ない。
☆ 「そこに」とは言うまでもないでしょうが、「神の中にある無限なものの知覚」です。
(3) 訳文
17. 神が無限であることはよく知られている、なぜなら「無限なる者」と呼ばれるから。それでも「無限なる者」と呼ばれるのは、無限であられるからである。その方の中にエッセとエキステレそのものが存在することだけから、無限であるのではなく、その方の中に無限があるからである。その方の中に無限がないなら、名目だけの無限である。その方の中の無限は、多くの無限とかすべての無限とか言われることができない、多くもすべても自然的な観念であるから。なぜなら、多くの無限という自然的な観念は限定されたものであり、またすべての無限という観念は確かに限定されないが、しかし、その観念は宇宙の中の限定されたものから得ているからである。それゆえ、人間には自然的な観念があるので、浄化や接近で神の中の無限についての知覚に到達することができない。しかし、天使は、霊的な観念の中にいるので、浄化や接近で人間の段階以上に到達できるが、それでもやはりそこに到達できない。