原典講読『神の愛と知恵』 はじめに

 SAPIENTIA ANGELICA DE DIVINO AMORE ET DE DIVINA SAPIENTIAと題された本書は1763年(著者73歳)にアムステルダムで出版されたものです。スヴェーデンボリは本書のの中で次のように述べています。
nam finis hujus opusculi est, ut detegantur causae, et ex illis videantur effectus, et sic discutiantur tenebrae, in quibus homo ecclesiae est de Deo, deque Domino, et in genere de Divinis quae spiritualia vocantur.(なぜなら、この小著の目的は、原因が明らかにされ、それ〔原因〕から結果が見られ、こうして暗やみが追い散らされることである。教会の人間は、神について、また主について、全般的に霊的なものと呼ばれる神的なものについてその〔暗やみ〕中にいる。)
 目の前に見える世界、自然界は「結果の世界」です。結果だけから原理を知ろうとするのが科学でしょう。これには必ずや限界があると思います。「原因の世界」を知らなければ、ほんとうのことわからないでしょう。それが霊界です。「原因から結果を見る」、すなわち、霊界からの流入として、また霊界との対応として自然界を見れば、特に「霊的なもの」についての暗やみが消え去るでしょう。
 さて、原典講読の形式についてこれまでと同じですが、復習しておきます。すなわち、
 (1) 「原文」の提示。わかってもわからなくても目を通す(それも複数回)と勉強になります。
 (2) 「直訳」、これはなるべく短く区切って、なるべく語順どおりに、直訳」する。そのさい( )で別訳語を示し、随時☆印をつけて、単語や文法事項の説明、および他訳の批評をします。ここをよく読むことが「講読」という勉強の形となっていると思います。このまま内容を把握しづらいと思うので、(3) 「訳文」の提示、これはやや意訳しています。
 そして、折に触れて「感想」など思いついたとき、(4) として雑感を述べます。
 なるべく「柳瀬訳」と「アルカナ訳」それと「聖書」を用意し、読み比べるとよいでしょう。私の翻訳に対する姿勢、また主張も、比較することで、正当な評価ができるでしょう。
 もう一つ本書の題名について述べておきます。SAPIENTIA ANGELICA DE DIVINO AMORE ET DE DIVINA SAPIENTIAは『神的な愛と神的な知恵についての天使の知恵』です。
 「神の」と「神的な」は、厳密には違います。「神の」より一般的な表現であり「~の」は所有・所属の概念が濃いです。すなわち「神のものである~」というニュアンスです。「神的な」は「的」に「性質を帯びている」概念が付属します。すなわち「神の性質を帯びた~」です。
 それで、よりふさわしい題名は『神的な愛と神的な知恵について』ですが、やや漠然と包括的ではありますが、本の区別が付けばよいので、こだわらずに『神の愛と知恵』とします。

原典講読『神の愛と知恵』 1, 2, 3

     SAPIENTIA ANGELICA DE DIVINO AMORE
       神的な愛について天使の知恵
       PARS PRIMA
        第一部
     QUOD AMOR SIT VITA HOMINIS.
     愛は人間のいのちであること。
(1) 原文
1. Homo novit quod amor sit, sed non novit quid amor est. Novit quod amor sit, ex communi loquela; ut quod dicatur quod ille me amet, quod rex amet subditos et quod subditi ament regem, quod maritus amet uxorem, et quod mater liberos, ac vicissim, tum quod hic et ille amet patriam, concives, proximum; similiter de rebus abstractis a persona, ut quod amet hoc aut illud. Sed tametsi amor tam universale est in loquelis, usque vix aliquis novit quid amor. Dum meditatur de eo, quia tunc non potest aliquam ideam cogitationis de eo sibi formare, dicit vel non esse aliquid, vel solum esse aliquod influens ex visu, auditu, tactu et conversatione, et sic movens; nescit prorsus quod sit ipsa ejus vita; non modo vita communis totius ejus corporis, et vita communis omnium ejus cogitationum, sed etiam vita omnium singularium eorum. Hoc potest sapiens percipere ex hoc, cum dicitur, “si removes affectionem quae amoris, an potes cogitare aliquid? et an potes agere aliquid? Annon quantum frigescit affectio quae amoris, tantum frigescat cogitatio, loquela et actio? et quantum incalescit, tantum incalescant illa?” Sed haec sapiens percipit non ex cognitione quod amor sit vita hominis, sed ab experientia quod ita fiat.
(2) 直訳
Homo novit quod amor sit, sed non novit quid amor est. 人間は愛があることを知っている、しかし、愛が何であるか知らない。
Novit quod amor sit, ex communi loquela; 愛があることを知っている、普通の会話から。
ut quod dicatur quod ille me amet, quod rex amet subditos et quod subditi ament regem, quod maritus amet uxorem, et quod mater liberos, ac vicissim, tum quod hic et ille amet patriam, concives, proximum; 例えば、言われること、彼は私を愛すること、国王は臣民(家来)を愛することまた臣民は国王を愛すること、夫は妻を愛すること、また母は子供を愛すること、そして逆に、さらにこの者とあの者は祖国、同郷の市民(仲間)、隣人を愛すること。
similiter de rebus abstractis a persona, ut quod amet hoc aut illud. 同様に、人物から抽象された事柄について、(例えば)このことまたはあのことを愛することのように。
Sed tametsi amor tam universale est in loquelis, usque vix aliquis novit quid amor. しかし、(それでも、)愛はこのように会話の中で普遍的である、それでもある者はほとんど知らない、愛が何か。
Dum meditatur de eo, quia tunc non potest aliquam ideam cogitationis de eo sibi formare, dicit vel non esse aliquid, vel solum esse aliquod influens ex visu, auditu, tactu et conversatione, et sic movens; それについて熟考する時、その時、そのことについて何らかの考え(観念)を自分自身に形成することができないので、あるいは何らかのものではない、あるいは視覚、聴覚、触覚、また社交(交際)から流入する、こうして感動させる何らかの単なる存在、と言う。
nescit prorsus quod sit ipsa ejus vita; まったく知らない、彼のいのちそのものであること。
non modo vita communis totius ejus corporis, et vita communis omnium ejus cogitationum, sed etiam vita omnium singularium eorum. 彼の全身の全般的ないのちだけでなく、しかしまた、彼の個々のものすべてのいのち〔であること〕。
Hoc potest sapiens percipere ex hoc, cum dicitur, “si removes affectionem quae amoris, an potes cogitare aliquid? このことを賢明な者はこのことから知覚することができる、言われるとき、「もし、あなたが愛のものである情愛を取り去るなら、何かを考えることができるのか?
et an potes agere aliquid? また、何かを行なうことができるのか?
Annon quantum frigescit affectio quae amoris, tantum frigescat cogitatio, loquela et actio? どれだけ愛のものである情愛が冷たくなるか〔によって〕、それだけ思考、会話や行動(活動)は冷たくならないか?
et quantum incalescit, tantum incalescant illa?” またどれだけ熱くなるか〔によって〕、それだけそれらは熱くなる?」
Sed haec sapiens percipit non ex cognitione quod amor sit vita hominis, sed ab experientia quod ita fiat. しかし、これらのことを賢明な者は知識から知覚しない、愛が人間のいのちであること、しかし、経験から、このようなことが起こること。
(3) 訳文(この個所の大部分が『結婚愛』34番に引用されている)
1. 人間は愛があることを知っている、しかし、愛が何であるかを知らない。普通の会話から愛があることを知っている。例えば、彼は私を愛する、国王は臣民を愛し、また臣民は国王を愛する、夫は妻を愛する、また母は子供を愛し、その逆も、さらにあれこれの者が祖国、仲間の市民、隣人を愛する、同様に、人物から抽象された事柄について、このことやあのことを愛する、というように言われている。しかし、このように会話の中で愛は普通のことではあるが、それでも愛とは何か、ほとんど知らない。愛について熟考する時、そのことについて何らの観念も形成することができないので、何でもない、あるいは単に視覚、聴覚、触覚、また交際から流入し、こうして感動させる何らかの存在である、と言う。いのちそのものであることを、全身の全般的ないのちだけでなく、個々のものすべてのいのちであることをまったく知らない。賢明な者はこのことを、「もし、あなたが愛のものである情愛を取り去るなら、何かを考えることができるのか? また、何かを行なうことができるのか? 愛のものである情愛が冷たくなるほど、それだけ思考、会話、行動は冷たくならないか? また熱くなるほど、それだけそれらも熱くならないか?」と言われるとき、ここから知覚することができる。しかし、賢明な者は、これらのことを、愛が人間のいのちであるという知識からではなくて、このようなことが起こる経験から知覚している。
(1) 原文
2. Nemo scit quid vita hominis, nisi sciat quod sit amor; si hoc non scit, potest unus credere quod vita hominis modo sit sentire et agere, alter quod sit cogitare, cum tamen cogitatio est effectus vitae primus, ac sensatio et actio est effectus vitae secundus. Dicitur quod cogitatio sit effectus vitae primus, sed datur cogitatio interior et interior, tum exterior et exterior; intima cogitatio, quae est perceptio finium, est actualiter primus vitae effectus: sed de his infra, ubi de gradibus vitae.
(2) 直訳
Nemo scit quid vita hominis, nisi sciat quod sit amor; 何が人間のいのち(生活)であるかだれも知らない、もし愛であることを知らないなら。
si hoc non scit, potest unus credere quod vita hominis modo sit sentire et agere, alter quod sit cogitare, cum tamen cogitatio est effectus vitae primus, ac sensatio et actio est effectus vitae secundus. もしこれを知らないなら、ある者は人間のいのち(生活)が単に感じることと行動することと信じることができる、他の者は考えることである〔と信じる〕、そのときそれでも思考はいのちの最初の結果である、そして感覚と行動はいのちの第二の結果である。
Dicitur quod cogitatio sit effectus vitae primus, sed datur cogitatio interior et interior, tum exterior et exterior; 思考はいのちの最初の結果であることが言われる、しかし、内的なまた内的な思考が存在する、それで外的なまた外的な〔思考が存在する〕。
intima cogitatio, quae est perceptio finium, est actualiter primus vitae effectus: 最内部の思考、それは目的の知覚である、そして実際にいのちの最初の結果である。
sed de his infra, ubi de gradibus vitae. しかし、これらについては下で、いのちの段階についてのところで〔扱おう〕。
(3) 訳文
2. 人間のいのち(生活)とは何か、もし愛であることを知らないなら、だれも知らない。もしこのことを知らないなら、ある者は人間のいのち(生活)とは、単に感じ、行動することと信じ、他の者は考えることであると信じることができる。そのときそれでも、思考はいのちの最初の結果であり、感覚と行動はいのちの第二の結果である。思考はいのちの最初の結果であると言われるが、しかし、内的なまた内的な思考が存在し、なおまた外的なまた外的な思考が存在する。目的の知覚である最内部の思考が、実際にいのちの最初の結果である。しかし、これらについては後に、いのちの段階についてのところで扱おう。
(1) 原文
3. Aliqua idea de amore, quod sit vita hominis, haberi potest ex calore solis in mundo; ille quod sit sicut vita communis omnium vegetationum terrae, notum est, ex illo enim dum exoritur, quod fit tempore veris, vegetabilia omnis generis ex humo exsurgunt, ornantur foliis, postea floribus, et demum fructibus, et sic quasi vivunt; at cum calor recedit, quod fit tempore autumni et hiemis, illis vitae suae signis denudantur, et flaccescunt. Simile est cum amore apud hominem, nam correspondent sibi mutuo; quare etiam amor calet.
(2) 直訳
Aliqua idea de amore, quod sit vita hominis, haberi potest ex calore solis in mundo; 愛について何らかの考え(観念)は、人間のいのちであること、世の中の太陽の熱から抱かれることができる。
ille quod sit sicut vita communis omnium vegetationum terrae, notum est, ex illo enim dum exoritur, quod fit tempore veris, vegetabilia omnis generis ex humo exsurgunt, ornantur foliis, postea floribus, et demum fructibus, et sic quasi vivunt; それ〔熱〕が地のすべての植物の共通のいのちのようであることは、よく知られている、なぜなら、それ〔熱〕から発生する時、春の時に起こること、すべての種類の植物が土地から生長する、葉で飾る、その後、花で、そして最後に果実で、こうしていわば生きるから。
at cum calor recedit, quod fit tempore autumni et hiemis, illis vitae suae signis denudantur, et flaccescunt. しかし、熱が去る(引き下がる)とき、秋と冬の時に起こること、それらにそのいのちのしるしははがされる、そして衰える。
Simile est cum amore apud hominem, nam correspondent sibi mutuo; 人間のもとの愛と同様である、なぜなら、それ自体に相互に対応するから。
quare etiam amor calet. それゆえ、愛もまた温かい。
(3) 訳文
3. 人間のいのちである愛についての何らかの観念は、世の太陽の熱〔について考えること〕から抱くことができる。その熱が地のすべての植物の共通のいのちのようなものであることは、よく知られている。なぜなら、その熱から、春の時に起こることであるが、土地からすべての種類の植物が生長し、葉で、その後、花で、そして最後に果実で飾り、こうしていわば生きるからである。しかし、秋と冬の時に、熱が去るとき、それらからそのいのちのしるしをはがされ、衰える。人間のもとの愛も同様である、なぜなら、熱と愛は互に対応するから。それゆえ、愛もまた温かい。