原典講読『生活』 85

(1) 原文
85. Supra (n. 81) dictum est, quod malum furti intret altius apud hominem, quam aliud quoddam malum, quia conjunctum est cum astu et dolo; ac astus et dolus se insinuant usque in spiritualem hominis mentem, in qua est cogitatio ejus cum intellectu. Quare nunc aliquid de Mente hominis dicetur. Quod mens hominis sit intellectus et simul voluntas ejus, videatur supra (n. 43).
(2) 直訳
Supra (n. 81) dictum est, quod malum furti intret altius apud hominem, quam aliud quoddam malum, quia conjunctum est cum astu et dolo; 上に(81番)言われた、窃盗の悪は人間のもとにさらに深く入ること、他のある種の悪よりも、狡猾さと欺きに結合しているので、
ac astus et dolus se insinuant usque in spiritualem hominis mentem, in qua est cogitatio ejus cum intellectu. そして狡猾さと欺きはそれ自体を人間の霊的な心の中にまでもしみ込ませる、その中には彼の思考がある、理解力とともに。
Quare nunc aliquid de Mente hominis dicetur. それゆえ、今や、人間の「心」について言われる。
Quod mens hominis sit intellectus et simul voluntas ejus, videatur supra (n. 43). 人間の心は理解力と同時に彼の意志であることは、上に(43番)に見られる。
(3) 訳文
 窃盗の悪は、他の種類の悪よりも、狡猾さと欺きに結合しているので、人間に深く入り、狡猾さと欺きは、理解力とともに思考の存在する人間の霊的な心の中にまでもしみ込んでいることは前に示された(81番)。それゆえ、今や、人間の「心」について言われる。人間の心は理解力と同時に意志であることは、前に見られる(43番)。

原典講読『生活』 86

(1) 原文
86. Homini est mens naturalis et mens spiritualis. Mens naturalis est infra et mens spiritualis est supra. Mens naturalis est mens mundi ejus, et mens spiritualis est mens caeli ejus. Mens naturalis potest vocari mens animalis, at mens spiritualis mens humana. Distinguitur etiam homo ab animali per id, quod ei mens spiritualis sit; per hanc potest in caelo esse dum in mundo: per illam etiam est quod homo vivat post mortem.
[2] Homo intellectu potest esse in mente spirituali, et inde in caelo, sed non potest voluntate esse in mente spirituali, et inde in caelo, nisi fugiat mala sicut peccata; et si non voluntate etiam ibi est, usque non est in caelo; nam voluntas trahit intellectum deorsum, et facit ut ille aeque naturalis et animalis sit secum.
[3] Homo comparari potest horto, intellectus luci, et voluntas calori. Hortus est in luce et non simul in calore tempore hiemis, at in luce et simul in calore tempore aestatis: est itaque homo qui in sola luce intellectus, sicut hortus tempore hiemis; sed qui in luce intellectus et simul in calore voluntatis, est sicut hortus tempore aestatis. Etiam intellectus sapit ex luce spirituali, et voluntas amat ex calore spirituali; nam lux spiritualis est Divina Sapientia, et calor spiritualis est Divinus Amor.
[4] Quamdiu homo non fugit mala ut peccata, concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis a parte voluntatis, quae sunt ibi sicut densum velum, et sicut atra nubes sub mente spirituali, et inhibent ne aperiatur: at vero ut primum homo fugit mala ut peccata, tunc Dominus e caelo influit, et aufert velum, et discutit nubem, et aperit mentem spiritualem, et sic intromittit hominem in caelum.
[5] Quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, ut dictum est, tamdiu homo est in inferno; ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, homo est in caelo. Tum, quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, tamdiu est homo naturalis; ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, est homo spiritualis. Tum, quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, tamdiu homo est animal; differt modo, quod possit cogitare et loqui, etiam de talibus quae non videt oculis, quod trahit a facultate elevationis intellectus in lucem caeli; ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, homo est homo, quia tunc cogitat verum in intellectu ex bono in voluntate. Tum etiam, quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, tamdiu est homo sicut hortus tempore hiemis; ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, est ille sicut hortus tempore aestatis.
[6] Conjunctio voluntatis et intellectus apud hominem, intelligitur in Verbo per “cor” et “animam,” et per “cor” et “spiritum:” ut quod amaturi sint Deum
“Ex toto corde et ex tota anima” (Matth. xxii. {1}37):
et quod Deus daturus sit
“Novum cor et novum spiritum” (Ezech. xi. 19; cap. xxxvi. 26, 27):
per “cor” intelligitur voluntas et ejus amor, ac per “animam” et per “spiritum,” intellectus et ejus sapientia.
@1 37 pro “35”
(2) 直訳
Homini est mens naturalis et mens spiritualis. 人間に自然的な心と霊的な心がある。
Mens naturalis est infra et mens spiritualis est supra. 自然的な心は下にあり、霊的な心は上にある。
Mens naturalis est mens mundi ejus, et mens spiritualis est mens caeli ejus. 自然的な心は彼の世での心である、そして霊的な心は彼の天界での心である。
Mens naturalis potest vocari mens animalis, at mens spiritualis mens humana. 自然的な心は動物的な心と呼ばれることができる、しかし、霊的な心は人間の心〔と呼ばれることができる〕。
Distinguitur etiam homo ab animali per id, quod ei mens spiritualis sit; さらにまた人間は動物からこのことによって区別される、彼に霊的な心があること。
per hanc potest in caelo esse dum in mundo: このことによって天界の中にいることができること、世の中に〔いる〕間に。
per illam etiam est quod homo vivat post mortem. さらにまたそれによっていること、人間が死後、生きること。
[2] Homo intellectu potest esse in mente spirituali, et inde in caelo, sed non potest voluntate esse in mente spirituali, et inde in caelo, nisi fugiat mala sicut peccata; [2] 人間は理解力で霊的な心の中にいることができる、そしてここから天界の中に、しかし、意志で霊的な心の中にいることができない、そしてここから天界の中に、もし悪を罪として避けないなら。
et si non voluntate etiam ibi est, usque non est in caelo; そしてもし意志でそこにもまたいないなら、やはり天界の中にいない。
nam voluntas trahit intellectum deorsum, et facit ut ille aeque naturalis et animalis sit secum. なぜなら、意志は理解力を下へ引っ張るから、そしてそれがそれ自体で自然的なものと動物的なものであるようにする。
[3] Homo comparari potest horto, intellectus luci, et voluntas calori. [3] 人間は庭園にたとえられることができる、理解力は光に、意志は熱に。
Hortus est in luce et non simul in calore tempore hiemis, at in luce et simul in calore tempore aestatis: 庭園は光の中にある、そして同時に熱の中にない、冬の時、しかし、光の中と同時に熱の中に〔ある〕夏の時。
est itaque homo qui in sola luce intellectus, sicut hortus tempore hiemis; そこで人間、その者は理解力の光だけの中にいる、冬の時の庭園のようである。
sed qui in luce intellectus et simul in calore voluntatis, est sicut hortus tempore aestatis. しかし、理解力の光の中に、そして同時に意志の熱の中に〔いる〕者は、夏の時の庭園のようである。
Etiam intellectus sapit ex luce spirituali, et voluntas amat ex calore spirituali; さらにまた理解力は霊的な光から賢明である、そして意志は霊的な熱から愛する。
nam lux spiritualis est Divina Sapientia, et calor spiritualis est Divinus Amor. なぜなら、霊的な光は神的な知恵であるから、そして霊的な熱は神的な愛である。
[4] Quamdiu homo non fugit mala ut peccata, concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis a parte voluntatis, quae sunt ibi sicut densum velum, et sicut atra nubes sub mente spirituali, et inhibent ne aperiatur: [4] 人間は悪を罪として避けないかぎり、悪の強い欲望(情欲)が自然的な心の内的なものを意志の側からふさぐ、それらはそこに暗い幕のようである、また霊的な心の下に暗い雲のよう、そして開かれないように妨げる。
at vero ut primum homo fugit mala ut peccata, tunc Dominus e caelo influit, et aufert velum, et discutit nubem, et aperit mentem spiritualem, et sic intromittit hominem in caelum. しかし(しかし)、人間が悪を罪として避けるとすぐに、その時、主が天界から流入する、そして幕を取り除く、そして雲を追い散らす、そして霊的な心を開く、そしてこうして人間を天界の中へ入れる。
[5] Quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, ut dictum est, tamdiu homo est in inferno; [5] 悪の強い欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、言われたように、それだけ長い間、人間は地獄にいる。
ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, homo est in caelo. しかしながら、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、人間は天界の中にいる。
Tum, quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, tamdiu est homo naturalis; さらに、悪の強い欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、それだけ長い間、人間は自然的である。
ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, est homo spiritualis. しかしながら、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、人間は霊的である。
Tum, quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, tamdiu homo est animal; さらに、悪の強い欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、それだけ長い間、人間は動物である。
differt modo, quod possit cogitare et loqui, etiam de talibus quae non videt oculis, quod trahit a facultate elevationis intellectus in lucem caeli; ただ異なる〔だけである〕、考えることと話すことができること、さらにまたこのようなものについても、それらを目で見ない、理解力を天界の光の中に高揚の能力から引き出す。
ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, homo est homo, quia tunc cogitat verum in intellectu ex bono in voluntate. しかしながら、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、人間は人間である、その時、意志の中の善から理解力の中で真理を考えるので。
Tum etiam, quamdiu concupiscentiae malorum obstipant interiora mentis naturalis, tamdiu est homo sicut hortus tempore hiemis; さらにまた、悪の強い欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、それだけ長い間、人間は冬の時の庭園のようである。
ut primum autem concupiscentiae illae a Domino discussae sunt, est ille sicut hortus tempore aestatis.  しかしながら、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、彼らは夏の時の庭園のようである。
[6] Conjunctio voluntatis et intellectus apud hominem, intelligitur in Verbo per “cor” et “animam,” et per “cor” et “spiritum:”  [6] 人間のもとの意志と理解力の結合は、みことばの中の「心」と「霊魂」によって意味される、また「心」と「霊」によって。
ut quod amaturi sint Deum 例えば、主を愛さなければならこと
“Ex toto corde et ex tota anima” (Matth. xxii. {1}37): 「全部の心と、全部の霊魂で」(マタイ22:37)。
et quod Deus daturus sit そして主は与えられること
“Novum cor et novum spiritum” (Ezech. xi. 19; cap. xxxvi. 26, 27): 「新しい心と新しい霊を」(エゼキエル11:18、第36章25,27)。
per “cor” intelligitur voluntas et ejus amor, ac per “animam” et per “spiritum,” intellectus et ejus sapientia. 「心」よって意志とその愛が意味される、そして「霊魂」によってと「霊」によって理解力とその知恵が。
@1 37 pro “35” 注1 「35」の代わりに37
(3) 訳文
 人間には自然的な心と霊的な心がある。自然的な心は下にあり、霊的な心は上にある。自然的な心は世での彼の心であり、霊的な心は天界での彼の心である。自然的な心は動物的な心と呼び、霊的な心は人間の心と呼ぶことができる。さらにまた人間は霊的な心があることによって動物から区別される。このことによって世にいる間に天界にいることができる。さらにまた死後、人間が生きることはこのことによっている。
 [2] 人間は理解力により霊的な心の中に、そしてここから天界の中にいることができる、しかし、もし悪を罪として避けないなら、意志により霊的な心の中に、そしてここから天界の中にいることができない。そして意志によりそこにいないのなら、やはり天界の中にいないのである。なぜなら、意志は理解力を引き下ろし、理解力を意志自体のように自然的なものと動物的なものにするから。
 [3] 人間は庭園に、理解力は光に、意志は熱に、たとえることができる。冬の時、庭園は光の中にあるが、同時に熱の中にはない。しかし、夏の時、光の中と同時に熱の中にある。そこで、理解力の光の中だけにいる者は、冬の時の庭園のようである。しかし、理解力の光の中と同時に意志の熱の中にいる者は、夏の時の庭園のようである。さらにまた理解力は霊的な光から賢明であり、意志は霊的な熱から愛する。なぜなら、霊的な光は神的な知恵であり、霊的な熱は神的な愛であるから。
 [4] 人間は悪を罪として避けないかぎり、悪の欲望が自然的な心の内的なものを意志の側からふさぐ、そこの暗い幕のようであり、また霊的な心の下にあって、開かれないように妨げる暗い雲のようである。しかし、人間が悪を罪として避けるとすぐに、その時、主が天界から流入し、幕を取り除き、雲を追い散らし、霊的な心を開き、こうして人間を天界の中へ入れる。
 [5] 悪の欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、前に言われたように、それだけ人間は地獄にいる。しかし、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、人間は天界の中にいる。さらに、悪の欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、それだけ人間は自然的である。しかし、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、人間は霊的である。さらに、悪の欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、それだけ人間は動物である。ただ、考え、話すことができ、さらにまた目で見ないようなものについても考え、話すことができることだけが〔動物と〕異なっていて、理解力を天界の光の中に高揚させる能力からそれらを引き出ているのである。しかし、これらの欲望が主により追い散らされるとすぐに、その時、意志の中の善からの理解力の中で真理を考えるので、人間は人間である。さらにまた、悪の欲望が自然的な心の内的なものをふさぐかぎり、それだけ人間は冬の時の庭園のようである。しかし、これらの強い欲望が主により追い散らされるとすぐに、彼らは夏の時の庭園のようである。
 [6] 人間のもとの意志と理解力の結合は、みことばの中の「心」と「霊魂」によって、また「心」と「霊」によって意味される。例えば、主を「全心と、全霊魂で」(マタイ22:37)愛さなくてはならないこと。また主は「新しい心と新しい霊を」(エゼキエル11:18、第36章25,27) 与えられること。
 「心」よって意志とその愛が、そして「霊魂」と「霊」によって理解力とその知恵が意味される。

原典講読『生活』 87

       (XI.)
     QUOD QUANTUM QUIS OMNIS GENERIS FALSA TESTIMONIA UT PECCATA FUGIT,
       TANTUM VERITATEM AMET.
   どれだけだれかがすべての種類の偽証を罪として避けるか〔によって〕
     それだけ真理を愛すること
(1) 原文
87. Per “false testari” in naturali sensu non modo intelligitur falsum testem agere, sed etiam mentiri et diffamare. Per “false testari” in spirituali sensu intelligitur dicere et persuadere quod falsum sit verum, et malum sit bonum, ac vicissim. In supremo autem sensu per “false testari” intelligitur blasphemare Dominum et Verbum. Haec sunt “false testari” in triplici sensu. Quod illa unum faciant apud hominem false testantem, mendacium loquentem, et diffamantem, constare potest ex illis, quae in Doctrina de Scriptura Sacra, de triplici sensu omnium Verbi (n. 5-7, seq., et n. 57,) ostensa sunt.
(2) 直訳
Per “false testari” in naturali sensu non modo intelligitur falsum testem agere, sed etiam mentiri et diffamare. 自然的な意味での「偽証すること」によって、単に偽りの証言をすることだけでなく、しかしまた偽ることと、中傷することが意味される。
Per “false testari” in spirituali sensu intelligitur dicere et persuadere quod falsum sit verum, et malum sit bonum, ac vicissim. 霊的な意味での「偽証すること」によって、虚偽が真理であることを言うことと説得することが意味される、また悪を善と、そして逆に。
In supremo autem sensu per “false testari” intelligitur blasphemare Dominum et Verbum. しかしながら、最高の意味での「偽証すること」によって、主とみことばを冒涜することが意味される。
Haec sunt “false testari” in triplici sensu. これらである、三重の意味での「偽証すること」。
Quod illa unum faciant apud hominem false testantem, mendacium loquentem, et diffamantem, constare potest ex illis, quae in Doctrina de Scriptura Sacra, de triplici sensu omnium Verbi (n. 5-7, seq., et n. 57,) ostensa sunt. それらは、偽証する、偽りを語る、中傷する人間のもとで一つとなることは、これらから明らかである、それらは『聖書についての教え』の中のもの、みことばのすべてのものの三重の意味について(5-7番、それ以降、それと57番)、示された。
(3) 訳文
 自然的な意味での「偽証すること」によって、単に偽りの証言をすることだけでなく、偽ることと中傷することもまた意味される。霊的な意味での「偽証すること」によって、虚偽を真理である、また悪を善である、と言うことと説得することが意味され、またその逆も意味される。しかし、最高の意味での「偽証すること」によって、主とみことばを冒涜することが意味される。これらが三重の意味での「偽証すること」である。偽証し、偽りを語り、中傷する人間のもとで、それらが一つとなることは、『聖書についての教え』の中の、みことばのすべてのものの三重の意味について(5-7番、それ以降、それと57番)に示されたことから、明らかである。

原典講読『生活』 88, 89

(1) 原文
88. Quoniam mendacium et veritas sunt duo opposita, sequitur, quod quantum quis fugit mendacium ut peccatum, tantum amet veritatem.
(2) 直訳
Quoniam mendacium et veritas sunt duo opposita, sequitur, quod quantum quis fugit mendacium ut peccatum, tantum amet veritatem. うそ(偽り)と真理は二つの正反対のものであるので、帰結される、どれほどだれかがうそを罪として避けるか〔によって〕、それだけ真理を愛すること。
(3) 訳文
 うそと真理は二つの正反対のものであるので、だれかがうそを罪として避けるほど、それだけ真理を愛する、ということになる。
(1) 原文
89. Quantum quis amat veritatem, tantum vult cognoscere illam, et tantum corde afficitur cum invenit illam; nec alius venit in sapientiam: et quantum amat facere illam, tantum sentit amoenitatem lucis in qua est veritas. Simile est cum reliquis hactenus dictis; ut cum sinceritate et justitia apud illum qui fugit omnis generis furta; cum castitate et puritate apud illum qui fugit omnis generis adulteria; et cum amore et charitate apud illum qui fugit omnis generis homicidia; et sic porro. Ille autem qui in oppositis est, non scit aliquid de illis, cum tamen omne aliquid est in illis.
(2) 直訳
Quantum quis amat veritatem, tantum vult cognoscere illam, et tantum corde afficitur cum invenit illam; どれだけだれかが真理を愛するか〔によって〕、それだけそれらを知ることを欲する、そしてそれだけ心で感動する、それらを見いだすとき。
nec alius venit in sapientiam: 〔これ以外の〕他の者は知恵にやって来ない☆。
☆ これで意味が通じるでしょうか? ことばを変えれば、「真理を愛することでしか、知恵に到達しない」という意味です。
et quantum amat facere illam, tantum sentit amoenitatem lucis in qua est veritas. そしてどれだけそれらを行なうことを愛するか〔によって〕、それだけ光の快さを感じる、その中に真理がある。
Simile est cum reliquis hactenus dictis; 同様である、これまで言われたほかのことと。
ut cum sinceritate et justitia apud illum qui fugit omnis generis furta; 例えば、彼らのもとの誠実と公正と、すべての種類の窃盗を避ける者。
cum castitate et puritate apud illum qui fugit omnis generis adulteria; 彼らのもとの貞潔と純潔と、すべての種類の姦淫を避ける者。
et cum amore et charitate apud illum qui fugit omnis generis homicidia; また彼らのもとの愛と仁愛と、すべての種類の殺人を避ける者。
et sic porro. そしてこのようにさらに(~など、その他、等々)。
Ille autem qui in oppositis est, non scit aliquid de illis, cum tamen omne aliquid est in illis. しかしながら、正反対のものの中にいる者は、それらに☆1ついて何(らのこと)も知らない、そのときそれでもすべての何らかのもの☆2はそれらの中にある。
☆1 以上に述べられた誠実・・・などの「徳目」です。補って意訳するべきでしょう。
☆2 何らかの「意義ある」もの、という意味です。やはり補って意訳するべきでしょう。
(3) 訳文
 だれかが真理を愛するほど、それだけ真理を知ることを欲し、それらを見いだすとき、それだけ心で感動する。他の者は知恵に到達しない。またそれらを行なうことを愛するほど、それだけ真理がある光の快さを感じる。これまで言われた他のことも同様である。例えば、すべての種類の窃盗を避けるたちのもとの誠実と公正、すべての種類の姦淫を避ける者たちのもとの貞潔と純潔、またすべての種類の殺人を避ける者たちのもとの愛と仁愛、などである。しかし、正反対のものの中にいる者は、それらの美徳について何も知らないが、それでもそのとき何らかの意義あるものすべてはそれらの美徳の中にある。

7月27, 28日(29日も?)は、原典講読を休みます

 この23日(木)の正午、ジェネラルチャーチ神学学校の学部長Andrew Dibb師が来日した。その目的は25日(土)の「(日本の)牧師養成講座」と26日(日)の「礼拝」である。
 23日、私はIさんと成田に出迎えに行き、夕方に松本さんを含め、三人でディブ牧師夫妻の歓迎夕食会。
 翌24日、Iさんとともに東京案内。10時に小伝馬町のホテルに集まり、11から歌舞伎座で歌舞伎鑑賞(立見席で一時間半)、その後、上野公園へ。公園内に韻松亭という純和風の江戸情緒たっぷりの私の気に入りの店がある。そこで昼食。酒は決まっていて「酔鯨」、なぜ「酔鯨」なのか、横山大観の愛飲酒だから。なぜここで唐突に横山大観なのか、長くなるので省略。興味あれば、韻松亭を調べるとよい。サービスもよく、上野にこんなところがあったのか、と驚く。
 さて、ディブ師は「歴史」に興味がある、また、当然ながら宗教、風俗(もちろん、本来の意味)にも。それで、彰義隊の碑、東照宮、など興味深々であったようである。ゆっくりめぐりながら、最後は「国立博物館」。夕方にはやはり松本さんと合流して夕食会。
 25日、午後1時からの「牧師養成講座」の前に、松本さんと9時に集合して「江戸城見物」。日差しが強くて歩くのは大変だった。天守台(天守閣ではないよ)に上って、東京の中心地を眺めると、いつもとは違う景色が見える。江戸城の(松などの)緑の先に(特に丸の内の)ビル街、このコントラストが何ともいえない興をさそう。これを味わいたかったら、どうぞ江戸城見物を。
 午後の牧師養成講座の参加者は私を含めて4名。私は牧師なることは最初から望んでいない聴講生である。このままでいけば2年後には松本さんともう一人の牧師が誕生するだろう。
 26日(日)、青砥で礼拝。礼拝には30人以上集まった。Uさんのお子さん二人が洗礼を受けた。
 これで前半無事終了、半分終われば全部終わったようなもの。今後、ディブ夫妻は30日(木)昼、韓国に向けて日本を去り、ソウルの新教会を訪れる予定であるが、その前に、日本でもう少しのんびりする。それで27~29日は「箱根行き」。私はそれに付き合う(明日27日から28日早朝までは松本さんも一緒)。
 それで2泊3日の「箱根旅行」の間、この「講座」も「休講」となる。再開したら、箱根の思い出話しをするかもしれない。