原典講読『生活』 72, 73

(1) 原文
72. Quando homo non amplius in malo homicidii est, sed in bono amoris erga proximum, tunc quicquid agit, bonum illius amoris est, consequenter est bonum opus. Homo sacerdos, qui in illo bono est, quoties docet et, ducit, bonum opus facit, quia ex amore salvandi animas. Persona magistratus, qui in illo bono est, quoties disponit et judicat, bonum opus facit, quia ex amore consulendi patriae, societati et concivi. Negotiator similiter; si in illo bono est, omne negotiationis ejus est bonum opus; est in illo amor proximi; et proximus sunt patria, societas, concivis, et quoque domestici, quibus consulit cum sibi. Operarius etiam, qui in illo bono est, ex illo fideliter operatur, pro aliis sicut pro se, timens damni proximi sicut sui. Quod facta illorum sint bona opera, est quia quantum quis fugit malum tantum facit bonum, secundum communem legem (supra n. 21), et qui fugit malum ut peccatum, is facit bonum non a se sed a Domino (n. 18-31). Contrarium fit apud illum qui genera homicidii, quae sunt inimicitiae, odia, vindictae, et plura, non spectat ut peccata: sive sit sacerdos, sive persona magistratus, sive negotiator, sive operarius, quicquid facit, non est bonum opus; quia omne opus ejus participat a malo quod intus in illo est, internum enim ejus est quod producit; externum potest bonum esse, sed pro aliis, non pro ipso.
(2) 直訳
Quando homo non amplius in malo homicidii est, sed in bono amoris erga proximum, tunc quicquid agit, bonum illius amoris est, consequenter est bonum opus. 人間がもはや殺人の悪の中にいない時、しかし、隣人に対する愛の善の中に、その時、どんなものでもする〔ものは〕この愛の善のものである、結果として(必然的に)善の働きである。
Homo sacerdos, qui in illo bono est, quoties docet et, ducit, bonum opus facit, quia ex amore salvandi animas. 人間、祭司は、その善の中にいる者、教え、導くたびごとに、善の働きを行なう、霊魂を救う愛からなので。
Persona magistratus, qui in illo bono est, quoties disponit et judicat, bonum opus facit, quia ex amore consulendi patriae, societati et concivi. 行政長官(知事、市長)は、その善の中にいる者、統制し、判断するたびごとに、善の働きを行なう、祖国、社会、同胞の市民を思いやる(利益を図る)愛からなので。
Negotiator similiter; 商人は、同様に。
si in illo bono est, omne negotiationis ejus est bonum opus; もしその善の中にいるなら、彼の仕事(商売)のすべては善の働きである。
est in illo amor proximi; その中には隣人愛がある。
et proximus sunt patria, societas, concivis, et quoque domestici, quibus consulit cum sibi. そして、隣人である、祖国、社会、同胞の市民、そしてまた家の者(召使)、彼らを自分自身とともに思いやる(利益を図る)。
Operarius etiam, qui in illo bono est, ex illo fideliter operatur, pro aliis sicut pro se, timens damni proximi sicut sui. 労働者(職人)もまた、その善の中にいる者、それ〔その善〕から忠実に働く、自分自身のためにのように他の者のために、自分自身のもののように隣人の損害を恐れて。
Quod facta illorum sint bona opera, est quia quantum quis fugit malum tantum facit bonum, secundum communem legem (supra n. 21), et qui fugit malum ut peccatum, is facit bonum non a se sed a Domino (n. 18-31). 彼らの行為(行ない)は善の働きであること、〔そのことは〕どれだけだれかが悪を避けるか〔によって〕それだけ善を行なうからである、全般的な法則にしたがって(上の21番)、そして、悪を罪として避ける者は、彼は自分自身からでなく、しかし主から善を行なう(18-31番)。
Contrarium fit apud illum qui genera homicidii, quae sunt inimicitiae, odia, vindictae, et plura, non spectat ut peccata: 彼らのもとで反対である、殺人の種類を、それらは敵意、憎しみ、復讐、また多くのもの、罪として眺めない者。
sive sit sacerdos, sive persona magistratus, sive negotiator, sive operarius, quicquid facit, non est bonum opus; あるいは祭司である、あるいは行政長官である、あるいは商人である、あるいは労働者(職人)である、どんなものでも行なう〔ものは〕、善の働きではない。
quia omne opus ejus participat a malo quod intus in illo est, internum enim ejus est quod producit; そのすべての働きは悪から(=と)関係する(共にする)、その内部にあるもの、なぜなら、その内なるものであるから、生み出すもの。
externum potest bonum esse, sed pro aliis, non pro ipso. 外なるものは善であることができる、しかし他の者のため〔のものであって〕、自分自身のため〔のもの〕ではない。
(3) 訳文
 人間がもはや殺人の悪の中にいないで、隣人に対する愛の善の中にいる時、その時、彼の行なうどんなものでも、この愛の善のものであり、結果として善の働きである。その善の中にいる祭司は、教え、導くたびごとに、霊魂を救う愛から行なうので、善の働きをする。その善の中にいる行政長官は、統制し、判断するたびごとに、祖国、社会、同胞の市民を思いやる愛から行なうので、善の働きをする。商人も同様に、もしその善の中にいるなら、彼の仕事のすべては善の働きである。その中には隣人愛がある。そして、隣人とはm祖国、社会、同胞の市民、また家の召使であり、自分自身とともに彼らを思いやる。その善の中にいる労働者もまた、その善から、自分自身のためのように他の者のために、また自分自身の損害のように隣人の損害を恐れて、忠実に働くのである。彼らの行ないが善の働きであるのは、全般的な法則にしたがって、だれかが悪を避けるほど、それだけ善を行ない(前の21番)、そして悪を罪として避ける者は、自分自身からでなく、主から善を行なうからである(18-31番)。
 敵意、憎しみ、復讐、またその他多くの種類の殺人を罪と見なさない者らのもとでは正反対である。祭司であれ、あるいは行政長官であれ、あるいは商人であれ、あるいは労働者であれ、彼らの行なうどんなものでも、善の働きではない。そのすべての働きは内部にある悪と関わっている、なぜなら、その内なるものが生み出すからである。外なるものは、善でありうるが、しかし他の者のためであって、その善は自分自身のためのものではない。
(1) 原文
73. Dominus docet bonum amoris in Verbo multis in locis; et docet illud per reconciliationem cum proximo, apud Matthaeum,
“Si… obtuleris munus tuum super altare, et apud hoc recordatus fueris quod frater tuus habeat aliquid contra te: relinque ibi munus… coram altari, et abi prius reconciliare fratri, et tunc veniens offer munus tuum. Et benevolentiam ini cum adversario tuo, dum es in via cum illo, ne… te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem conjiciaris: amen dico tibi, non exibis, donec persolveris ultimum dodrantem” (v. 23-26):
“reconciliari fratri” est fugere inimicitiam, odium et vindictam; quod sit fugere illud ut peccatum, patet. Docet etiam Dominus apud Matthaeum,
“Omnia… quaecunque volueritis ut faciant vobis homines, sic et vos facite illis: haec… est Lex et Prophetae” (vii. 12);
ita non malum: et pluries alibi. Dominus quoque docet quod “occidere” etiam sit irasci fratri seu proximo temere, et illum inimicum habere (Matth. v. 21, 22).
(2) 直訳
Dominus docet bonum amoris in Verbo multis in locis; 主はみことばの中で愛の善を教えている、その中の多くの〔個所で〕、
et docet illud per reconciliationem cum proximo, apud Matthaeum, そしてそのことを教えている、隣人との和解によって、「マタイ福音書」に、
“Si… obtuleris munus tuum super altare, et apud hoc recordatus fueris quod frater tuus habeat aliquid contra te: 「もし(・・・)あなたが祭壇の上にあなたの供え物を捧げるなら、そしてこのことのもとで兄弟を思い出す〔なら〕、あなたの兄弟があなたに対して何らかのものを持っていた(いる)☆こと。
☆ ここはギリシア原典も「何らかのものを持つ」であり、新改訳聖書「恨まれている」、協会訳聖書「うらみをいだいている」、長島訳「怒りをもっている」などはすべて意訳となります。
relinque ibi munus… coram altari, et abi prius reconciliare fratri, et tunc veniens offer munus tuum. そこに、祭壇の前に(・・・)供え物を残せ(そのままにしておけ)、そして最初に出かけよ、兄弟と和解すること、そしてその時(このあと)、やって来て、あなたの供え物を捧げよ。
Et benevolentiam ini cum adversario tuo, dum es in via cum illo, ne… te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem conjiciaris: また、あなたの敵対者と好意を始めよ(仲良くせよ)、あなたが彼と道の中にいる間に、あなたを敵対者が裁判官に引き渡さないように、そして裁判官があなたをしもべ(下役)に引き渡す、そして牢の中に投げ込まれる。
amen dico tibi, non exibis, donec persolveris ultimum dodrantem” (v. 23-26): まことに、わたしはあなたに言う、あなたは出ることはない、あなたが最後の1コドラント☆を支払うまでは」(5:23-26)。
☆ コドラントはローマの通貨としては最小単位(その下にユダヤの最小通貨レプタがあり、1コドラント=2レプタ)。
“reconciliari fratri” est fugere inimicitiam, odium et vindictam; 「兄弟と和解すること」は、敵意、憎しみ、復讐を避けることである。
quod sit fugere illud ut peccatum, patet. それらを罪として避けることは明らかである。
Docet etiam Dominus apud Matthaeum, さらにまた主は教えている、「マタイ福音書」に、
“Omnia… quaecunque volueritis ut faciant vobis homines, sic et vos facite illis: 「すべてのものを・・・どんなものでもあなたがたが欲する、あなたがたにするようにと、人々が、このようにまたあなたがたはそれをせよ。
haec… est Lex et Prophetae” (vii. 12); これらが・・・律法と預言者である」(7:12)。
ita non malum: このように悪を〔行なってはなら〕ない。
et pluries alibi. また他の多くのところで。
Dominus quoque docet quod “occidere” etiam sit irasci fratri seu proximo temere, et illum inimicum habere (Matth. v. 21, 22). 主はまた教えている、兄弟または隣人に理由なく☆怒ることもまた「(人を)殺すこと」であること、そして彼らに敵意を抱くこと(マタイ5:21,22)。
☆ temereの個所を柳瀬訳は「性急に」、長島訳は「辛くあたったり」としていますが、どちらも誤訳です。柳瀬訳は英訳rushly(別の英訳にはwithout a causeとあります)に基づくのでしょうが、それなら「軽率に」と訳すべきです。長島訳については、なぜこの訳となるのかまったく見当がつきません。
(3) 訳文
 主は、みことばの中の多くの個所で、愛の善を教えられている。そしてそのことを「マタイ福音書」で、隣人との和解によって、教えられている、
 「もし、あなたが祭壇の上に供え物を捧げようとしているときるなら、あなたの兄弟があなたに対して何か抱いていることを思い出すなら、供え物はそこに、祭壇の前にそのままにしておき、まず兄弟と和解するために出かけよ、そしてこのあと、やって来て、あなたの供え物を捧げよ。また、あなたの敵対者と、あなたが彼と道にいる間に、仲良くせよ。敵対者があなたを裁判官に引き渡し、裁判官はあなたを下役に引き渡し、そして牢に投げ込まれないためである。まことに、わたしはあなたに言う。あなたが最後の1コドラントを支払うまでは、あなたは〔そこを〕出ることはない」(5:23-26)。
 「兄弟と和解すること」は、敵意、憎しみ、復讐を避けることである。それらを罪として避けることは明らかである。
 さらにまた主は、「マタイ福音書」で教えられている、
 「人々があなたがたにするようにと、あなたがたが欲するどんなものでも、すべてのことを、そのように、あなたがたもまたそれをせよ。これらが律法と預言者である」(7:12)。
 このように、悪を行なってはならない。また他の多くのところでも教えられている。
 主は、兄弟または隣人に理由なく怒ること、また彼らに敵意を抱くことも「人を殺すこと」であることもまた教えられている(マタイ5:21,22)。