(VIII.)
QUOD QUANTUM QUIS OMNIS GENERIS HOMICIDIA UT PECCATA FUGIT,
TANTUM AMOREM ERGA PROXIMUM HABEAT.
どれだけだれかがすべての種類の殺人を罪として避けるか〔によって〕
それだけ隣人に対する愛を持つこと。
(1) 原文
67. Per omnis generis homicidia, intelliguntur etiam omnis generis inimicitiae, odia et vindictae, quae spirant necem; in illis enim latet homicidium, sicut ignis in ligno sub cinere; ignis infernalis nec aliud est; ex eo est, quod dicatur ardescere odio et flagrare vindicta: haec sunt homicidia in naturali sensu. Per homicidia autem in spirituali sensu, intelliguntur omnes modi occidendi et perdendi animas hominum, qui sunt varii et multiplices. Per homicidium autem in supremo sensu intelligitur odio habere Dominum. Haec tria genera homicidiorum unum faciunt et cohaerent; nam qui vult necem corporis hominis in mundo, is vult necem animae ejus post mortem; et vult necem Domini, flagrat enim ira contra Ipsum et vult nomen Ipsius exstinguere.
(2) 直訳
Per omnis generis homicidia, intelliguntur etiam omnis generis inimicitiae, odia et vindictae, quae spirant necem; すべての種類の殺人によって、すべての種類の敵意、憎しみ、復讐もまた意味される、それらは殺人(死)を吹き込む。
in illis enim latet homicidium, sicut ignis in ligno sub cinere; なぜなら、それらの中に殺人が隠れているから、火が木の中にのように、灰の下に。
ignis infernalis nec aliud est; 地獄の火は他の何ものでもない。
ex eo est, quod dicatur ardescere odio et flagrare vindicta: それからである、憎しみに燃えること、また復讐に燃え上がることが言われること。
haec sunt homicidia in naturali sensu. これらは自然的な意味での殺人である。
Per homicidia autem in spirituali sensu, intelliguntur omnes modi occidendi et perdendi animas hominum, qui sunt varii et multiplices. しかしながら、霊的な意味での殺人によって、人間の霊魂を殺し、滅ぼすすべての方法が意味される、それらはいろいろで、多種多様である。
Per homicidium autem in supremo sensu intelligitur odio habere Dominum. しかしながら、最高の意味での殺人によって、主を憎むことが意味される。
Haec tria genera homicidiorum unum faciunt et cohaerent; これらの三つの種類の殺人は一つとなる、また連結する(密接に関連する)。
nam qui vult necem corporis hominis in mundo, is vult necem animae ejus post mortem; なぜなら、世で人間の身体の殺害を欲する者は、彼は死後、その者の霊魂の殺害を欲するから。
et vult necem Domini, flagrat enim ira contra Ipsum et vult nomen Ipsius exstinguere. そして主の殺害を欲する、なぜなら、その方に対する怒りに燃え、そしてその方の名前を消滅させることを欲するから。
(3) 訳文
すべての種類の殺人によって、すべての種類の敵意、憎しみ、復讐もまた意味され、それらは殺人を吹き込む。なぜなら、灰の下の木の中に火が隠れているように、それらの中に殺人が隠れているから。地獄の火は他の何ものでもない。憎しみに燃え、復讐に燃える、と言われるのは、このことからである。これらは自然的な意味での殺人である。しかし、霊的な意味での殺人によって、人間の霊魂を殺し、滅ぼしてしまうすべての方法が意味される。それらはいろいろと多種多様である。しかし、最高の意味での殺人によって、主を憎むことが意味される。これらの三つの種類の殺人は、一つとなって、連結している。なぜなら、世で人間の身体の殺害を欲する者は、死後、その霊魂の殺害を欲し、また主に対する怒りに燃え、そしてその御名を消滅させることを欲するので、主の殺害を欲するからである。
(1) 原文
68. Haec homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativate, sed ille usque ab infantia discit obvelare illa civilitate et moralitate, in quibus debet esse cum hominibus mundi, et quantum honorem aut lucrum amat, custodit ne appareant; hoc fit externum hominis, cum illa sunt internum ejus; talis homo est in se. Nunc quia externum deponit cum corpore cum moritur, et retinet internum, patet qualis diabolus foret nisi reformaretur.
(2) 直訳
Haec homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativate, sed ille usque ab infantia discit obvelare illa civilitate et moralitate, in quibus debet esse cum hominibus mundi, et quantum honorem aut lucrum amat, custodit ne appareant; これらの殺人の種類が内部に人間のもとに出生から☆隠れている、しかし彼はそれでも幼年期からそれらを隠すことを学ぶ、丁寧さ(礼儀正しさ)で、また礼儀正しい振る舞いで、世での人間に〔とって〕それらの中にいなくてはならない〔と学ぶ〕そして名誉や利益を愛するかぎり、現われないように守る(用心する)。
☆ ex nativateの意味がわかりません。文脈から「出生から」としましたが、nativateとは何でしょうか? exと~eの形から、何らかの実詞の奪格でしょう。名詞nativitas「出生」はありますが、これはどのよに変化してもnativateとはならないでしょう。それでわかりません。まだ私の知らない何か〔単語や文法〕があるんでしょうか? こんなことが続いたら、原典購読の講師は失格ですね。
hoc fit externum hominis, cum illa sunt internum ejus; このことが〔その〕人間の外なるものとなる、そのときそれら☆が彼の内なるものである。
☆ それらillaはその前の文のobvelare illaのillaであり、これは最初のhaec momocidorum generaですね。訳す時は「それら」でなく「それら”の殺人”」と具体的にすべきでしょう。
talis homo est in se. そのような人間である、本質的に(本来)☆。
☆ in seは熟語「本質的に」という意味であり(まれに、「それ自体の中に」という、もともとの意味でで使用していることがあります)、ここでもそうでしょう。それで、直訳は上記のごとくです。これは相当に簡略された表現なので補って訳す必要があるかと思います。柳瀬訳「それが人間自体である」ではよくわかりませんし、誤訳に近いでしょう。長島訳(久しぶりに参照しました)「人間とはそのようなものです」、これではin seを訳出していません、文意としては近いと思いますが、忠実ではありません。
「そのような人間は本質的に〔このようなもの〕である」、またはくだいて「その人間の本質はこのようなものである」となるでしょうか、「本質(的に)」のことばが本質的に必要です。
Nunc quia externum deponit cum corpore cum moritur, et retinet internum, patet qualis diabolus foret nisi reformaretur. 今や(その時)外なるものを捨てるので、死ぬとき身体とともに、そして内なるものを保持する、どのような悪魔になるか明らかである、もし改心しないなら。
(3) 訳文
これらの種類の殺人が人間の内部に出生から隠れている。しかしそれでも人間は、幼年期から丁寧さや礼儀正しい振る舞いで、それらを隠すこと、そして世ではそれらの中にいなくてはならないことを学び、名誉や利益を愛するかぎり、〔世に〕現われないように用心する。このことが人間の外なるものとなるが、そのときそれらの殺人が彼の内なるものである。そのような人間は本質的にこのようなものである。死ぬとき身体とともに外なるものを捨てるが、内なるものを保持しているので、もし改心しないなら、その時どのような悪魔になるかは明らかである。