(1) 原文
64. Commune in omni religione est, quod homo debeat explorare se, paenitentiam agere, et desistere a peccatis; et quod si non id faciat, in damnatione sit. Quod hoc sit commune in omni religione, videatur supra (n. 4-8). Commune etiam est in toto Christiano orbe, quod Decalogus doceatur, et quod infantes in religionem Christianam initientur per illum, est enim in omnium infantum puerorum manu. Ipsi parentes et magistri dicunt illis, quod illa facere sit peccare contra Deum; immo quando cum infantibus loquuntur, nec aliud sciunt. Quis non mirari potest, quod iidem, et quoque infantes cum adulti fiunt, cogitent quod non sub Lege illa sint; et quod facere illa, quae istius Legis sunt, non possint? Quod discant ita cogitare, num aliud potest in causa esse, quam quod ament mala, et inde falsa quae favent? Hi itaque sunt, qui praecepta Decalogi non faciunt Religionis: quod iidem vivant absque religione, videbitur in Doctrina de Fide.
(2) 直訳
Commune in omni religione est, quod homo debeat explorare se, paenitentiam agere, et desistere a peccatis; すべての宗教の中に共通である、人間が自分自身を調べなくてはならないこと、悔い改めを行なうこと、そして罪から離れること。
et quod si non id faciat, in damnatione sit. そしてもしそれを行なわないなら、断罪の中にいること。
Quod hoc sit commune in omni religione, videatur supra (n. 4-8). このことがすべての宗教の中に共通であること、上に(4-8番)見られる。
Commune etiam est in toto Christiano orbe, quod Decalogus doceatur, et quod infantes in religionem Christianam initientur per illum, est enim in omnium infantum puerorum manu. さらにまた全キリスト教世界に共通である、十戒が教えられること、そして幼児たちがそれらによってキリスト教の中に導入される(手ほどきされる)こと、なぜなら、すべての幼児たちの、少年たちの手の中にある☆から。
☆ 「十戒が手の中にある」とはどういう意味なのかわかりません。具体的に幼児の手の中にあるとは思えないので、象徴的な意味でしょう。ラテン語でも手manusは「力や支配」の象徴です。それでも「十戒が幼児や少年たちの思いのままである」ではやはりわかりません。後から理由付けであるこの文は無視しても通じますが、もう少し別の書き方か説明をしてほしかったです。
Ipsi parentes et magistri dicunt illis, quod illa facere sit peccare contra Deum; 彼ら自身の両親や教師たちは彼らに教える、それらを行なうことは神に対して罪を犯すことであること。
immo quando cum infantibus loquuntur, nec aliud sciunt. 実に、幼児たちに話すとき、他のことを知らない。
Quis non mirari potest, quod iidem, et quoque infantes cum adulti fiunt, cogitent quod non sub Lege illa sint; だれが怪しまないことできないか? 同じ者が、幼児がおとなになったときにまた、それらの律法の下にいないことを考える。
et quod facere illa, quae istius Legis sunt, non possint? またそれらを行なうこと、それらはその律法のもの、できないこと。
Quod discant ita cogitare, num aliud potest in causa esse, quam quod ament mala, et inde falsa quae favent? このように考えることを学ぶ☆ことは、理由の中に他のものがあるのかどうか? 悪を愛すること以外の、そしてここから(の)虚偽、それに好意を持つ。
☆ この「学ぶ」は広い意味ですね。それで、ここは意訳して「身につける」がよいでしょう。
Hi itaque sunt, qui praecepta Decalogi non faciunt Religionis: そこで、これらの者である、十戒の戒めを宗教のものとしない者。
quod iidem vivant absque religione, videbitur in Doctrina de Fide. 同じ者らが宗教なしで生きること、『信仰についての教え』に見られる。
(3) 訳文
人間は自分自身を調べ、悔い改めを行ない、そして罪から離れなくてはならない、そしてもしそれを行なわないなら断罪の中にいる、このことは、すべての宗教に共通である。このことがすべての宗教の中に共通であることは前に見られる(4-8番)。さらにまた、十戒が教えられ、幼児たちはそれらによってキリスト教の手ほどきをされる、このことは全キリスト教界に共通である。なぜなら、すべての幼児たちや少年たちの手の中にあるから。彼ら自身の両親や教師たちが、それらを行なうことは神に対して罪を犯すことである、と彼らに教える。実に、幼児たちに話すとき、他のことを思わない。幼児がおとなになったとき、その同じ者が、それらの律法の下にいない、その律法にあることを行なうができない、と考えることを、だれが怪しまないでいることができるのか? このような考えを身につける理由は、彼らが悪を愛し、そこからの虚偽に好意を持つこと以外にあるのだろうか? そこで、これらの者らが、十戒の戒めを宗教のものとしない者らである。その同じ者らが宗教なしで生きることは、『信仰についての教え』に見られる。
(1) 原文
65. Apud omnes gentes in universo terrarum orbe, apud quas est religio, sunt similia praecepta, quae in Decalogo; et omnes illi qui vivunt illa ex religione, salvantur; at omnes qui non vivunt illa ex religione, damnantur. Illi qui vivunt illa ex religione, post mortem instructi per angelos recipiunt vera, et agnoscunt Dominum. Causa est, quia fugiunt mala ut peccata, et inde in bono sunt; et bonum amat verum, et ex desiderio amoris recipit illud, ut supra (n. 32-41) ostensum est. Hoc intelligitur per Domini verba ad Judaeos,
“Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus” (Matth. xxi. 43):
tum per haec,
“Cum… venerit Dominus vineae, malos… perdet, et vineam suam locabit, aliis agricolis, qui reddent Ipsi fructus in tempore suo” (Matth. xxi. 40, 41):
et per haec,
“Dico… vobis, quod multi ab oriente et occidente venient,” “et a septentrione et meridie, et accumbent in Regno Dei;” “filii vero regni ejicientur in tenebras exteriores” (Matth. viii. 11, 12; Luc. xiii. 29).
(2) 直訳
Apud omnes gentes in universo terrarum orbe, apud quas est religio, sunt similia praecepta, quae in Decalogo; 地球全体の中のすべての国民(人々)のもとに、彼らのもとに宗教がある、同様の戒めがある、それらは十戒の中。
et omnes illi qui vivunt illa ex religione, salvantur; そして宗教からそれらに生きる者、すべての者は、救われる。
at omnes qui non vivunt illa ex religione, damnantur. しかし、宗教からそれらに生きない者、すべての者は、断罪される。
Illi qui vivunt illa ex religione, post mortem instructi per angelos recipiunt vera, et agnoscunt Dominum. 宗教からそれらに生きる者、彼らは、死後、天使たちによって教えられ、真理を受け入れる、そして主を認める。
Causa est, quia fugiunt mala ut peccata, et inde in bono sunt; その理由は、悪を罪として避けるから、そしてここから善の中にいる。
et bonum amat verum, et ex desiderio amoris recipit illud, ut supra (n. 32-41) ostensum est. そして善は真理を愛する、また愛の願望からそれを受け入れる、上に(32-41番)示されたように。
Hoc intelligitur per Domini verba ad Judaeos, このことがユダヤ人への主のことばによって意味される、
“Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus” (Matth. xxi. 43): 「あなたがたから神の国は取り去られる、そして実を結ぶ国民に与えられる」(マタイ21:43)。
tum per haec, さらにこれらによって、
“Cum… venerit Dominus vineae, malos… perdet, et vineam suam locabit, aliis agricolis, qui reddent Ipsi fructus in tempore suo” (Matth. xxi. 40, 41): 「ぶどう園の主人がやって来たとき、悪人たちを・・・滅ぼす、そして自分のぶどう園を別の農夫たちに貸す、その者たちはその方の実を自分たちの時に戻す」(マタイ21:40, 41)。
et per haec, またこれらによって、
“Dico… vobis, quod multi ab oriente et occidente venient,” “et a septentrione et meridie, et accumbent in Regno Dei;” 「わたしはあなたがたに言う、多くの者が東と西からやって来ること」、「また、北と南から、そして神の国で席に着く」。
“filii vero regni ejicientur in tenebras exteriores” (Matth. viii. 11, 12; Luc. xiii. 29). 「しかし、国の子らは外の暗やみに投げ出される」(マタイ8:11, 12、ルカ13:29)。
(3) 訳文
全世界の宗教をもつすべての人々のもとに、十戒の中にあるのとおなじような戒めがある。そして宗教からそれらに生きるすべての者は、救われが、しかし、宗教からそれらに生きないすべての者は、断罪される。宗教からそれらに生きる者たちは、死後、天使たちによって教えられ、真理を受け入れ、そして主を認める。その理由は、悪を罪として避け、そしてここから善の中にいて、前に(32-41番)示されたように、善は真理を愛し、また愛の願望から真理を受け入れるからである。
このことが〔次の〕ユダヤ人への主のことばによって意味されている、
「あなたがたから神の国は取り去られ、実を結ぶ国民に与えられる」(マタイ21:43)。
さらにこれらによって、
「ぶどう園の主人がやって来たとき、悪人たちを・・・滅ぼす。そして自分のぶどう園を、その方の実を自分たちの時に戻す別の農夫たちに貸す」(マタイ21:40, 41)。
またこれらによって、
「わたしはあなたがたに言う。多くの者が東と西からやって来る」、「また、北と南から、そして神の国で席に着く」、「しかし、国の子らは外の暗やみに投げ出される」(マタイ8:11, 12、ルカ13:29)。
日: 2009年7月15日
原典講読『生活』 66
(1) 原文
66. Legitur apud Marcum,
Quod quidam dives venerit ad Jesum, et interrogaverit Ipsum, quid faceret ut vitam aeternam hereditario acciperet: cui dixit Jesus, “Praecepta nosti, Non moechaberis, non occides, non furaberis, non eris falsus testis, non defraudabis, honora patrem tuum et matrem: ille… respondens dixit…, Haec omnia custodivi a juventute: Jesus… aspexit illum, et amavit illum: dixit tamen…, Unum tibi deest, abi, quaecunque habes, vende, et da pauperibus, ita habebis thesaurum in caelis; veni tamen, sequere Me, tollens crucem” (x. 17-22).
[2] Dicitur quod Jesus amaverit illum, hoc quia dixit quod illa praecepta custodiverit a juventute; sed quia tria ei deerant, quae sunt, quod cor suum non removerit a divitiis, quod non pugnaverit contra concupiscentias, et quod nondum agnoverit Dominum pro Deo, ideo dixit Dominus, quod “venderet omnia quae haberet,” per quod intelligitur quod removeret cor a divitiis, quod “tolleret crucem,” per quod intelligitur quod pugnaret contra concupiscentias, et quod “sequeretur Ipsum,” per quod intelligitur quod agnosceret Dominum pro Deo. Dominus haec ut omnia locutus est per correspondentias (videatur Doctrina de Scriptura Sacra, n. 17); fugere enim mala ut peccata, nemo potest nisi agnoscat Dominum, et Ipsum adeat, et nisi pugnet contra mala, et sic removeat concupiscentias. Sed de his plura, in articulo de pugnis contra mala.
(2) 直訳
Legitur apud Marcum, 「マルコ福音書」に読まれる、
Quod quidam dives venerit ad Jesum, et interrogaverit Ipsum, quid faceret ut vitam aeternam hereditario acciperet: ある富んだ者がイエスのもとにやって来たこと、そしてその方に質問した、永遠のいのちを相続して受けるために何を行なうべきか。
cui dixit Jesus, “Praecepta nosti, Non moechaberis, non occides, non furaberis, non eris falsus testis, non defraudabis, honora patrem tuum et matrem: その者にイエスは言った、「あなたは戒めを知っている☆、あなたは姦通(姦淫)してはならない、あなたは殺してはならない、あなたは盗んではならない、あなたは偽りを証言する者であってはならない、あなたはだましては(だまし取っては)ならない、あなたの父と母を敬え。
☆ nostiはnoscoの完了形(二人称単数)novistiの収縮(縮約)形です。nosco「知る」は完了形で「知った」ではなく「知る」の意味があります。
ille… respondens dixit…, Haec omnia custodivi a juventute: 彼は答えて、言った・・・、これらすべてを私は青年時代から守った。
Jesus… aspexit illum, et amavit illum: イエスは彼を注視した、そして彼を愛した。
dixit tamen…, Unum tibi deest, abi, quaecunque habes, vende, et da pauperibus, ita habebis thesaurum in caelis; それでも☆1言った・・・、一つのものがあなたに欠けている、出かけよ、あなたが持つどんなものでも、売れ、そして貧しい者たちに与えよ、このように☆2あなたは宝物を天界の中に持つ。
☆1 「それでも」はギリシア原典にありません(「そして」です)。これ以外にも、ここの引用文はギリシア原典と異なところが多いです。
☆2 「このように」も同じです(原典は「そして」です)。
veni tamen, sequere Me, tollens crucem” (x. 17-22). それでも☆1やって来い、わたしに従え、十字架を(手に)取って」(10:17-22)。
[2] Dicitur quod Jesus amaverit illum, hoc quia dixit quod illa praecepta custodiverit a juventute; [2] イエスは彼を愛したことが言われた、このことは〔彼が〕それらの戒めを青年時代から守ったことを言ったからである。
sed quia tria ei deerant, quae sunt, quod cor suum non removerit a divitiis, quod non pugnaverit contra concupiscentias, et quod nondum agnoverit Dominum pro Deo, ideo dixit Dominus, quod “venderet omnia quae haberet,” per quod intelligitur quod removeret cor a divitiis, quod “tolleret crucem,” per quod intelligitur quod pugnaret contra concupiscentias, et quod “sequeretur Ipsum,” per quod intelligitur quod agnosceret Dominum pro Deo. しかし、彼に三つのものが欠けていたので、それらは〔次のもの〕である、自分の心を富から遠ざけなかったこと、(強い)欲望に対して闘わなかったこと、そしてまだ主を神として認めなかったこと、それゆえ、主は言った、「持っているすべてのものを売らなければならない」こと、そのことによって心を富から遠ざけることが意味される、「十字架を(手に)取らなくてはならない」こと、そのことによって(強い)欲望に対して闘うことが意味される、そして「その方に従わなくてはならない」こと、そのことによって主を神として認めることが意味される。
Dominus haec ut omnia locutus est per correspondentias (videatur Doctrina de Scriptura Sacra, n. 17); 主はこれらを〔他のみことばの〕すべてのもののように対応によって話された(見られる、『聖書についての教え』17番)。
fugere enim mala ut peccata, nemo potest nisi agnoscat Dominum, et Ipsum adeat, et nisi pugnet contra mala, et sic removeat concupiscentias. なぜなら、悪を罪として避けることは、だれにもできないから、主を認め、そしてその方に近づかないなら、また悪に対して闘わないなら、そしてこうして(強い)欲望を遠ざける。
Sed de his plura, in articulo de pugnis contra mala. しかし、これらについて多くのことを、悪に対する闘争について章の中で〔扱おう〕。
(3) 訳文
「マルコ福音書」を読むと、
ある富んだ者がイエスのもとにやって来て、永遠のいのちを相続して受けるために何を行なうべきか、尋ねた。イエスはその者に言われた、「あなたは戒めを知っている。姦淫してはならない、殺してはならない、盗んではならない、偽りの証言者であってはならない、だまし取ってはならない、あなたの父と母を敬え」。彼は答えて、言った・・・「これらすべてを私は若い時からから守りました」。イエスは彼を見つめ、彼を愛された。そして言われた・・・「一つのものがあなたに欠けている。出かけよ、あなたの持つどんなものでも、売って、貧しい者たちに与えよ。あなたは宝物を天に持つ。そして来て、十字架を取って、わたしに従え」(10:17-22)。
[2] イエスは彼を愛した、と言われたのは、彼がそれらの戒めを若い時から守った、と言ったからである。しかし、彼に三つのものが欠けていたので、それらは、自分の心を富から遠ざけなかったこと、欲望に対して闘わなかったこと、そしてまだ主を神として認めなかったことであり、それゆえ、主は、「持っているすべてのものを売れ」と言われたが、このことによって心を富から遠ざけることが意味され、「十字架を取れ」と言われたことによって、欲望に対して闘うことが意味され、そして「わたしに従え」と言われたことによって、主を神として認めることが意味される。主はこれらのことを〔他のみことばの〕すべてのものと同じく対応によって話されたのである(『聖書についての教え』17番参照)。なぜなら、悪を罪として避けることは、主を認め、その方に近づかないなら、また悪に対して闘い、こうして欲望を遠ざけないなら、だれにもできないからである。しかし、これらのことについては、多くのことを悪に対する闘争についての章で扱う。