原典講読『生活』 30, 31

(1) 原文
30. Verbum docet, quod quantum homo non purificatus est a malis, bona ejus non sint bona, nec pia ejus sint pia, nec sapiat, et vicissim; in his:-
“Vae vobis Scribae et Pharisaei, hypocritae, quia similes vos facitis sepulcris dealbatis, quae foris quidem apparent pulchra, intus vero plena sunt ossibus mortuorum et omni immunditie: sic etiam vos foris quidem apparetis… justi, intus vero pleni estis hypocrisi et iniquitate. Vae vobis,… quia purgatis exterius poculi et patinae, interiora vero plena sunt rapina et intemperantia. Pharisaee caece, purga prius interius poculi et patinae, ut fiat etiam exterius mundum” (Matth. xxiii. 25-28).
Tum ex his apud Esaiam,
“Audite verbum Jehovae, principes Sodomae; audite legem Dei nostri, popule Gomorrhae. Quid Mihi multitudo sacrificiorum vestrorum?… Ne addite adducere mincham vanitatis; suffitus abominatio Mihi est, novilunium et sabbathum,… non possum ferre iniquitatem…: novilunia… et festa stata vestra odit anima mea… Unde quando expanditis manus vestras, occulto oculos meos a vobis: etiam si multiplicatis orationem, non Ego audiens; manus vestrae sanguinibus plenae sunt. Lavate vos, purificate vos, removete malitiam operum vestrorum a coram oculis meis, cessate malum facere. …Si fuerint peccata vestra sicut coccinea, sicut nix albescent; si rubra fuerint…, sicut lana erunt” (i. 10-18).
Haec in summa sunt, quod nisi homo fugit mala, omnia cultus ejus non bona sint, similiter omnia ejus opera; nam dicitur, “Non possum ferre iniquitatem,” “purificate vos, removete malitiam operum vestrorum, cessate malum facere.” Apud Jeremiam,
“Revertimini quisque a via sua mala, et bona reddite opera vestra” (xxxv. 15).
[2] Quod iidem nec sapiant:-Apud Esaiam,
“Vae sapientibus in oculis suis, et coram faciebus suis intelligentibus” (v. 21).
Apud eundem,
“Peribit sapientia sapientium…, ac intelligentia intelligentium: vae illis profunde sapiunt,… et fiunt in tenebris opera illorum” (xxix. 14, 15).
Et alibi apud eundem,
“Vae descendentibus in Aegyptum pro auxilio, et super equis innituntur, et confidunt super curru quod multus, et super equitibus quod validi sint…, sed non respiciunt ad Sanctum Israelis, et Jehovam non quaerunt. …Sed surget contra domum malignorum, et contra auxilium operantium iniquitatem; nam Aegyptus non Deus, et equi ejus caro non spiritus” (xxxi. 1-3):
ita describitur propria intelligentia; “Aegyptus” est scientia; “equus” est intellectus inde; “currus “est doctrina inde; “eques” est intelligentia inde; de quibus dicitur, “Vae illis, qui non respiciunt ad Sanctum Israelis, et Jehovam non quaerunt:” destructio eorum per mala, intelligitur per “Surget contra domum malignorum, et contra auxilium operantium iniquitatem:” quod illa sint ex proprio, et ideo non in illis vita, intelligitur per quod “Aegyptus homo et non Deus,” et quod “equi ejus caro et non spiritus;” “homo” et “caro” sunt proprium hominis, “Deus”, et “spiritus” sunt vita a Domino, “equi Aegypti” sunt propria intelligentia. Talia sunt plura in Verbo de intelligentia a se, et de intelligentia a Domino, quae modo per sensum spiritualem patent.
[3] Quod nemo salvetur per bona a se, quia non sunt bona, patet ex his:-
“Non omnis dicens Mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum caelorum, sed faciens voluntatem Patris mei…: multi dicent Mihi in die illo, Domine, Domine, nonne per nomen tuum prophetavimus, et per nomen tuum daemonia ejecimus, et in nomine tuo multas virtutes fecimus? sed tunc confitebor illis, Non novi vos, discedite a Me, operantes iniquitatem” (Matth. vii. 21-23).
Et alibi,
“Tunc incipietis foris stare, et pulsare januam, dicentes, Domine… aperi nobis;… et incipietis dicere, Edimus coram Te, et bibimus, et in plateis nostris docuisti: sed dicet, Dico vobis, non novi vos unde sitis, discedite a Me, omnes operarii iniquitatis” (Luc. xiii. 25-27).
Similes enim sunt Pharisaeo,
Qui in Templo stans orabat, dicens quod non esset sicut reliqui homines, rapax, injustus, moechus, quod jejunaret bis in septimana, et daret decimas omnium quae possidebat (Luc. xviii. 11-14):
sunt etiam illi qui vocantur
“Inutiles servi” (Luc. xvii. 10).
(2) 直訳
Verbum docet, quod quantum homo non purificatus est a malis, bona ejus non sint bona, nec pia ejus sint pia, nec sapiat, et vicissim; in his:- みことばは教える、人間は悪から清められていないかぎり、彼の善は善ではない、彼の敬虔も敬虔ではない、賢明でもない、そして逆も。これらの中に―
“Vae vobis Scribae et Pharisaei, hypocritae, quia similes vos facitis sepulcris dealbatis, quae foris quidem apparent pulchra, intus vero plena sunt ossibus mortuorum et omni immunditie: 「あなたがたに☆1わざわい〔あれ〕、律法学者たちとパリサイ人たち、偽善者たちよ☆2、あなたがたはあなたがたを似たものにつくるので、あなたがたが白くする(白く塗りたてる)墓に、それは外側に実に白く見える、しかし内部に死人の骨とすべての不潔でいっぱいである。
☆1 ギリシア原文もここは複数与格、すなわち「あなたがたに」です。
☆2 協会訳聖書「偽善な~」、新改訳聖書「偽善の~」と属格であるかのような訳です。hipocrita -ae, m「偽善者」は第一変化の名詞であり、そのほとんどが女性なのにわずかばかりの男性です。
さてhipocitaeは形として単数属格か複数主格(または呼格)です。ScibaeとPharisaeiが複数主格(呼格)なので単数属格は考えられませんが、念のためギリシア原文を見れば、「ヒュポクリタイ」と複数呼格(主格)でした。それで、現行の両聖書の訳は厳密には誤訳です。柳瀬訳、長島訳はO.K.です。
sic etiam vos foris quidem apparetis… justi, intus vero pleni estis hypocrisi et iniquitate. このようにまたあなたがたを外側に確かにあなたがたは見える・・・正しい、しかし内部にあなたがたは偽善と不法でいっぱいである。
Vae vobis,… quia purgatis exterius poculi et patinae, interiora vero plena sunt rapina et intemperantia. あなたがたにわざわい〔あれ〕・・・あなたがたは杯と皿の外側をきよめる、しかし内側は強奪と不摂生でいっぱいである。
Pharisaee caece, purga prius interius poculi et patinae, ut fiat etiam exterius mundum” (Matth. xxiii. 25-28). パリサイ人よ☆、盲目の者よ、最初に杯と皿の内側をきよめよ、外側もまた清潔になるために」(マタイ23:25-28)。
☆ Pharisaeeは単数呼格、ギリシア原文もそうです。すなわち新改訳聖書「パリサイ人たち」は誤訳。なお両聖書に「皿」の言葉はありませんが、写本の違いです。これまで、複数だったものが、ここで単数になります。ここには秘義があると思います。
Tum ex his apud Esaiam, さらにこれらから「イザヤ書」に、
“Audite verbum Jehovae, principes Sodomae; 「エホバのことばを聞け、ソドムの君ら(首領たち)。
audite legem Dei nostri, popule Gomorrhae. 私たちの神の律法を聞け(耳を傾けよ)、ゴモラの民。
Quid Mihi multitudo sacrificiorum vestrorum?… Ne addite adducere mincham vanitatis; わたしに〔とって〕何か、あなたがたのいけにえの多くは?・・・むなしいミンハー(穀物のささげ物)を持ってくること〔を〕加えるな。
suffitus abominatio Mihi est, novilunium et sabbathum,… non possum ferre iniquitatem…: 香をたくことは、わたしに忌まわしいものである、新月の祭りと安息日・・・わたしは不法に耐えることができない・・・。
novilunia… et festa stata vestra odit anima mea… 新月の祭り・・・とあなたがたの例祭を、わたしの心は憎む・・・。
Unde quando expanditis manus vestras, occulto oculos meos a vobis: そこで、あなたがたがあなたがたの手を伸ばす時、わたしはわたしの目をあなたがたから隠す。
etiam si multiplicatis orationem, non Ego audiens; そしてまたもしあなたがたが祈りを増し加えるなら、わたしは聞くことはない。
manus vestrae sanguinibus plenae sunt. あなたがたの手は血でいっぱいである。
Lavate vos, purificate vos, removete malitiam operum vestrorum a coram oculis meis, cessate malum facere. あなたがたを洗え、あなたがたをきよめよ、わたしの目の前からあなたがたの働きの悪を取り除け。悪を行なうことをやめよ。
…Si fuerint peccata vestra sicut coccinea, sicut nix albescent; ・・・もし、あなたがたの罪が緋色のようだったなら、雪のように白くなる。
si rubra fuerint…, sicut lana erunt” (i. 10-18). もし赤かったなら・・・羊毛のようになる」(イザヤ1:10-18)。
Haec in summa sunt, quod nisi homo fugit mala, omnia cultus ejus non bona sint, similiter omnia ejus opera; これらは要約した形で、もし人間が悪を避けないなら、すべての彼の礼拝は善ではないことである、同様にすべての彼の働きも。
nam dicitur, “Non possum ferre iniquitatem,” “purificate vos, removete malitiam operum vestrorum, cessate malum facere.” なぜなら、言われているから、「わたしは不法に耐えることができない」「あなたがたをきよめよ、あなたがたの働きの悪を取り除け、悪を行なうことをやめよ」。
Apud Jeremiam, 「エレミヤ書」に、
“Revertimini quisque a via sua mala, et bona reddite opera vestra” (xxxv. 15). 「あなたがたは立ち返れ、それぞれの者は自分の悪の道から、そしてあなたがたの働きを善を戻せ」(35:15)。
[2] Quod iidem nec sapiant:- [2] 同じ者は賢明でもないこと―
Apud Esaiam, 「イザヤ書」に、
“Vae sapientibus in oculis suis, et coram faciebus suis intelligentibus” (v. 21). 「自分自身の目に賢明な者にわざわい〔あれ〕、そして自分自身の顔の前に知性のある者に」(5:21)。
Apud eundem, 同書に、
“Peribit sapientia sapientium…, ac intelligentia intelligentium: 「賢明な者(知恵ある者)の知恵は滅びる・・・知性ある者の知性。
vae illis profunde sapiunt,… et fiunt in tenebris opera illorum” (xxix. 14, 15). 彼らにわざわい〔あれ〕、深く賢明である・・・そして彼らの働きを暗やみの中で行なう」(29:14, 15)。
Et alibi apud eundem, また他の個所に、同書に、
“Vae descendentibus in Aegyptum pro auxilio, et super equis innituntur, et confidunt super curru quod multus, et super equitibus quod validi sint…, sed non respiciunt ad Sanctum Israelis, et Jehovam non quaerunt. 「助けのためにエジプトに下る者らにわざわい〔あれ〕、そして彼らは馬にたよる、そして戦車が多いことに信頼する、そして強い騎手らに〔信頼する〕・・・しかし、イスラエルの聖なる方に向かない(眺めない)、そしてエホバを求めない。
…Sed surget contra domum malignorum, et contra auxilium operantium iniquitatem; しかし、悪意のある家に対して起き上がる、そして不法の行ないの助けに対して。
nam Aegyptus non Deus, et equi ejus caro non spiritus” (xxxi. 1-3): なぜなら、エジプトは〔人間であって〕神ではないから、そしてその馬は肉〔であって〕霊ではない」(31:1-3)。
ita describitur propria intelligentia; このように(自己)固有の知性が記述されている。
“Aegyptus” est scientia; 「エジプト」は知識である。
“equus” est intellectus inde; 「馬」はそこからの理解力である。
“currus “est doctrina inde; 「戦車」はそこからの教えである。
“eques” est intelligentia inde; 「騎手」はそこからの知性である。
de quibus dicitur, “Vae illis, qui non respiciunt ad Sanctum Israelis, et Jehovam non quaerunt:” それらについて言われている、「彼らにわざわい〔あれ〕、イスラエルの聖なる方に向かない(眺めない)者ら、そしてエホバを求めない」。
destructio eorum per mala, intelligitur per “Surget contra domum malignorum, et contra auxilium operantium iniquitatem:” 悪によっての彼らの破壊は、「悪意のある家に対して起き上がる、そして不法の行ないの助けに対して」によって意味される。
quod illa sint ex proprio, et ideo non in illis vita, intelligitur per quod “Aegyptus homo et non Deus,” et quod “equi ejus caro et non spiritus;” これらはプロプリウムからであることは、それゆえそれらの中に生活(いのち)がない、「エジプトは人間〔であって〕神ではない」ことによって意味される、それと「その馬は肉〔であって〕霊ではない」こと。
“homo” et “caro” sunt proprium hominis, “Deus”, et “spiritus” sunt vita a Domino, “equi Aegypti” sunt propria intelligentia. 「人間」と「肉」は人間のプロプリウムである、「神」と「霊」は神からの生活(いのち)である、「エジプトの馬」はプロプリウム〔からの〕知性である。
Talia sunt plura in Verbo de intelligentia a se, et de intelligentia a Domino, quae modo per sensum spiritualem patent. このようなものがみことばの中に多くある、自分自身からの知性について、また主からの知性について、それらはただ霊的な意味によってだけ明らかである。
[3] Quod nemo salvetur per bona a se, quia non sunt bona, patet ex his:- [3] だれも自分自身からの善によって救われないこと、善ではないので、これらから明らかである―
“Non omnis dicens Mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum caelorum, sed faciens voluntatem Patris mei…: 「わたしに、主よ、主よ、と言うすべての者ではない、天界の王国に入る、しかし、わたしの父の意志を行なう者・・・
multi dicent Mihi in die illo, Domine, Domine, nonne per nomen tuum prophetavimus, et per nomen tuum daemonia ejecimus, et in nomine tuo multas virtutes fecimus? その日に、多くの者がわたしに言う、主よ、主よ、あなたの名前によって私たちは預言した、またあなたの名前によって悪霊をわたしたちは追い出した、またあなたの名前の中に多くの力あるわざを行なったではないか?
sed tunc confitebor illis, Non novi vos, discedite a Me, operantes iniquitatem” (Matth. vii. 21-23). しかし、その時、彼らにわたしは宣言する、わたしはあなたがたを知らない、わたしから立ち去れ(離れよ)、不法を行なう者らよ」(マタイ7:21-23)。
Et alibi, また、他の個所に、
“Tunc incipietis foris stare, et pulsare januam, dicentes, Domine… aperi nobis; 「その時、あなたがたは外に立ち、戸をたたき始める、言って、主よ(ご主人さま)・・・私たちに、開けられよ。
… et incipietis dicere, Edimus coram Te, et bibimus, et in plateis nostris docuisti: ・・・そして言い始める、私たちはあなたの前で食べた、また私たちは飲んだ、そして私たちの街路であなたは教えた。
sed dicet, Dico vobis, non novi vos unde sitis, discedite a Me, omnes operarii iniquitatis” (Luc. xiii. 25-27). しかし、言う、私はあなたがたに言う、あなたがたがどこからであるのか私は知らない、私から立ち去れ(離れよ)、不法を行なうすべての者らよ」(ルカ13:25-27)。
Similes enim sunt Pharisaeo, なぜなら、パリサイ人に似ているからである、
Qui in Templo stans orabat, dicens quod non esset sicut reliqui homines, rapax, injustus, moechus, quod jejunaret bis in septimana, et daret decimas omnium quae possidebat (Luc. xviii. 11-14): その者は神殿に立って、祈った、言って、他の人間のようではなかったこと、強奪する者(ゆする者)、不正な者、姦淫する者、週に二度断食すること、また所有したすべてのものの十分の一を与える(ルカ18:11-14)。
sunt etiam illi qui vocantur さらにまた彼らは呼ばれている者である
“Inutiles servi” (Luc. xvii. 10). 「役に立たないしもべたち」(ルカ17:10)。
(3) 訳文
 みことばには、人間は悪から清められていないかぎり、その善は善ではなく、その敬虔も敬虔ではなく、賢明でもなく、そしてその逆も教えられている。これらの中に―
 「あなたがたにわざわいあれ、律法学者たちとパリサイ人たち、偽善者たちよ。あなたがたは自分たちを白く塗りたてる墓に似せるからである。それは実に外側では白く見える、しかし内部は死人の骨とあらゆる不潔でいっぱいである。
 あなたがたもまた外側では確かに正しい者に見えるが、しかし内部は偽善と不法でいっぱいである。
 あなたがたにわざわいあれ・・・あなたがたは杯と皿の外側をきよめるが、しかし内側は強奪と不摂生でいっぱいである。 パリサイ人よ、盲目の者よ。最初に杯と皿の内側をきよめよ、外側もまた清潔になるために」(マタイ23:25-28)。
 さらに「イザヤ書」からは、
 「エホバのことばを聞け、ソドムの首領たち。私たちの神の律法に耳を傾けよ、ゴモラの民。
 あなたがたのいけにえの多くは、わたしにとって何なのか?
 ・・・むなしい穀物のささげ物を携え加えるな。香をたくことは、わたしに忌まわしいものである、新月の祭りと安息日も・・・わたしは不法・・・に耐えることができない。
 新月の祭り・・・とあなたがたの例祭を、わたしの心は憎む・・・。
 そこで、あなたがたが手を伸ばす時、わたしの目をあなたがたから隠す。そしてまた、あなたがたが祈りを増し加えても、わたしは聞くことはない。あなたがたの手は血でいっぱいである。
 あなたがたを洗え、あなたがたをきよめよ、わたしの目の前からあなたがたの働きの悪を取り除け。悪を行なうことをやめよ。
 ・・・たとえ、あなたがたの罪が緋色のようでも、雪のように白くなる。たとえ赤くても・・・羊毛のようになる」(イザヤ1:10-18)。
 これらを要約すると、もし人間が悪を避けないなら、すべての彼の礼拝は、同様にすべての彼の働きも善ではないということである。なぜなら、「わたしは不法に耐えることができない」「あなたがたをきよめよ、あなたがたの働きの悪を取り除け、悪を行なうことをやめよ」と言われているから。
 「エレミヤ書」には、「それぞれの者は自分の悪の道から立ち返れ、そしてあなたがたの働きを善へと戻せ」(35:15)とある。
 [2] その者は賢明でもないことは―「イザヤ書」には、
 「自分自身の目に賢明な者に、自分自身の顔の前に知性のある者に、わざわいあれ」(5:21)。
 同書に、
 「知恵ある者の知恵は・・・知性ある者の知性は滅びる。
 深く賢明である者に、わざわいあれ・・・彼は働きを暗やみの中で行なう」(29:14, 15)。
 また同書の他の個所に、
 「助けのためにエジプトに下る者らに、わざわいあれ。彼らは馬にたより、戦車が多いことに、強い騎手らに信頼する・・・しかし、イスラエルの聖なる方に目を向かず、エホバを求めない。
 しかし、主は、悪意のある家に対して、不法の行ないの助けに対して起き上がられる。
 なぜなら、エジプトは〔人間であって〕神ではないく、その馬は肉であって霊ではないから」(31:1-3)。
 このようにプロプリウムからの知性が記述されている。「エジプト」は、知識である。「馬」は、そこからの理解力である。「戦車」は、そこからの教えである。「騎手」は、そこからの知性である。それらについては、「彼らにわざわいあれ。イスラエルの聖なる方に目を向けず、エホバを求めない者ら」と言われている。悪によって彼らが滅ぼされることは、「主は、悪意のある家に対して、そして不法の行ないの助けに対して起き上がられる」によって意味される。これらはプロプリウムからであり、それゆえそれらの中に、いのちがないことは、「エジプトは人間であって神ではない」こと、それと「その馬は肉であって霊ではない」ことによって意味される。「人間」と「肉」は人間のプロプリウムであり、「神」と「霊」は神からのいのちである、「エジプトの馬」はプロプリウムからの知性である。みことばの中には、自分自身からの知性について、また主からの知性についてといったようなものが多くあるが、それらはただ霊的な意味によってだけ明らかである。
 [3] 自分自身からの善によっては、それは善ではないので、だれも救われないことは次のものから明らかである―
: 「わたしに、主よ、主よ、と言う者がすべて天の御国に入るのではなく、・・・わたしの父の意志を行なう者が入る。
 その日には、多くの者がわたしに言う。主よ、主よ、私たちはあなたの名前によって預言しました。またあなたの名前によって悪霊を追い出しました。またあなたの名前の中に多くの力あるわざを行なったではありませんか?
 しかし、その時、わたしは彼らに宣言する。わたしはあなたがたを知らない。わたしから立ち去れ、不法を行なう者らよ」(マタイ7:21-23)。
 また、他の個所に、
 「その時、あなたがたは外に立ち、戸をたたき始める。主よ・・・私たちに、開けてください、と言って。
. ・・・そして言い始める。私たちはあなたの前で食べ、飲み、そして私たちの街路であなたは教えてくださった。
 しかし、言う。わたしははあなたがたに言う。わたしはあなたがたがどこからであるのか知らない。わたしから立ち去れ、不法を行なうすべての者らよ」(ルカ13:25-27)。
 なぜなら、次のパリサイ人に似ているからである、
 その者は神殿に立ち、祈って、他の人間のように、強奪する者、不正な者、姦淫する者ではなく、週に二度断食し、また所有したすべてのものの十分の一を与えた、と言った(ルカ18:11-14)。
 さらにまた彼らは、「役に立たないしもべたち」(ルカ17:10) と呼ばれている者である。
(1) 原文
31. Veritas est, quod nullus homo possit facere bonum a se, quod bonum est: sed per id destruere omne bonum charitatis, quod homo, qui fugit mala ut peccata, facit, est enorme; est enim e diametro contra Verbum, quod mandat quod homo faciet; est contra praecepta amoris in Deum, et amoris erga proximum, a quibus mandatis Lex et Prophetae pendent; et est sugillare et supplantare omne religionis; unusquisque enim scit, quod religio sit bonum facere, et quod quisque secundum facta judicetur. Omnis homo talis est, ut possit fugere mala sicut a se ipso ex potentia Domini, si illam imploret; et quod postea facit, est bonum a Domino.
(2) 直訳
Veritas est, quod nullus homo possit facere bonum a se, quod bonum est: 真理である、人間は自分自身から善を行なうことは決してできないこと、善である。
sed per id destruere omne bonum charitatis, quod homo, qui fugit mala ut peccata, facit, est enorme; しかし、それによって仁愛のすべての善を破壊すること、それを人間は、悪を罪として避ける者、行なう、〔そのことは〕極悪(憎むべきもの)である。〔ここはやや意訳が必要でしょう〕
est enim e diametro contra Verbum, quod mandat quod homo faciet; なぜなら、みことばに対して正反対であるから、それは命令する、人間が行なわなくてはならないこと。
est contra praecepta amoris in Deum, et amoris erga proximum, a quibus mandatis Lex et Prophetae pendent; 神への愛の、また隣人に対する愛の戒めに反している、それらの命令に(より)律法と預言者は依存する。
et est sugillare et supplantare omne religionis; また宗教のすべてを侮辱し、追い出すことである。
unusquisque enim scit, quod religio sit bonum facere, et quod quisque secundum facta judicetur. なぜなら、それぞれの者が知っているから、宗教は善を行なうことであること、まただれもが行為にしたがって裁かれること。
Omnis homo talis est, ut possit fugere mala sicut a se ipso ex potentia Domini, si illam imploret; すべての人間はこのような者である、悪を主の力により自分自身からのように避けることができるような、もしそれ〔力〕を切願するなら。
et quod postea facit, est bonum a Domino. そしてその後に行なうものは、主からの善である。
(3) 訳文
 人間が自分自身からでは〔真に〕善である善を行なうことは決してできないこと、これは真理である。しかし、その真理によって、悪を罪として避ける者が行なう仁愛のすべての善を否定(破壊)してしまうことは憎むべきものである。なぜなら、人間が行なわなくてはならないことを命じている、みことばに正反対のものであるから。神への愛と隣人に対する愛の戒めに反していて、律法と預言者はそれらの戒めの命令〔を守ること〕によっている。そして宗教のすべてを侮辱し、追い出すことである。なぜなら、だれもが、宗教は善を行なうこと、そしてそれぞれの者が行為にしたがって裁かれることを知っているから。すべての人間は、主に力を切願するなら、その力により悪を自分自身からのように避けることができるような者である。そして、その後に行なうものは、主からの善である。

コメントを残す