原典講読『生活』 9, 10, 11

       (II.)
   QUOD NEMO POSSIT BONUM FACERE, QUOD BONUM EST, A SE.
    だれも善を行なうことができないこと、それは善である、自分自身から
(1) 原文
9. Quod hactenus vix aliquis sciat, num bonum quod facit sit a se, vel a Deo, est causa, quia ecclesia separavit fidem a charitate, et bonum est charitatis. Homo dat pauperibus, opitulatur egenis, impendit templis et xenodochiis, consulit ecclesiae, patriae et concivi, sedule invisit templum, tunc devote auscultat et orat, Verbum et libros pietatis legit, et cogitat de salute, et non scit num illa faciat a se vel a Deo. Eadem potest facere ex Deo, et potest facere ex se; si illa ex Deo facit, bona sunt; si ex se, non bona sunt. Immo dantur similia bona ex se, quae exstanter mala sunt; ut sunt bona hypocritica, quae deceptoria et fraudulenta.
(2) 直訳
Quod hactenus vix aliquis sciat, num bonum quod facit sit a se, vel a Deo, est causa, quia ecclesia separavit fidem a charitate, et bonum est charitatis. これまでほとんどだれも知らないこと、善が自分自身から行なわれたものかどうか、あるいは神からか、〔そのことの〕理由である、教会が信仰を仁愛から分離してしまったので、そして善が仁愛のものである。
Homo dat pauperibus, opitulatur egenis, impendit templis et xenodochiis, consulit ecclesiae, patriae et concivi, sedule invisit templum, tunc devote auscultat et orat, Verbum et libros pietatis legit, et cogitat de salute, et non scit num illa faciat a se vel a Deo. 人間が貧しい者に与える、乏しい者を助ける、礼拝所や(巡礼の)宿泊所にささげる、教会、祖国や仲間(の市民)を思いやる、勤勉に礼拝所を訪れる、その時、敬虔に(信心深く)聞き、祈る、みことばや信仰修養書(信心書)を読む、そして救いについて考える、そして、知らない、それらを自分自身から行っているのかどうか、あるいは神から。
Eadem potest facere ex Deo, et potest facere ex se; 同じことを、神から行なうことができる、また自分自身から行なうことができる。
si illa ex Deo facit, bona sunt; もしそれらが神から行なわれるなら、善(よいもの)である。
si ex se, non bona sunt. もし自分自身からなら、善(よいもの)ではない。
Immo dantur similia bona ex se, quae exstanter mala sunt; 実に(実際に)、自分自身からの似ている善が存在する、それははっきりとした悪である。〔この個所の訳文は意訳ですが、このほうが文意が通るでしょう〕
ut sunt bona hypocritica, quae deceptoria et fraudulenta. 例えば、偽善的な善がある、それは人を欺き、ごまかすもの。
(3) 訳文
 善が自分自身から行なわれたものか、あるいは神から行なわれたものか、これまでほとんどだれも知らないことの理由は、教会が仁愛から信仰を分離してしまい、善は仁愛のものであるからである。人は、貧しい者に与え、乏しい者を助け、礼拝所や宿泊所に捧げものをし、教会、祖国、仲間を思いやり、熱心に礼拝所を訪れ、その時、敬虔に聞き、祈り、みことばや信心書を読に、そして救いについて考えるが、それらを自分自身から、あるいは神から行っているのか、知らない。同じことを、神から行なうことができ、また自分自身から行なうことができる。もしそれらが神から行なわれるなら、善である。もし自分自身から行なわれるなら、善ではない。実際に、はっきりとした悪であるのに、善に似た自分自身からのものが存在する。例えば、偽善的な善であり、それは人を欺き、ごまかすものである。
(4) 自分の行なう善が、自分自身からのものか、神からのものか、ではその判定法
 宗教の生活とは善をなすことであり、善をなして善い生活を送った者は救われる。
 と、これはわかった、というか、大前提である。それで、「善を行なおう」となる、努める。しかし、これを「我欲」で、自分自身からやっているのではないか? という疑問が生じる。「救われたい」ということすら我欲であって「自分だけよければよい」といった気持ちが中に潜んでいる気がする。
 今、スヴェーデンボリの原典訳をネット上に公表していることですら、「人生を深く知り、味わい、できたら救われるため」に何らかのお手伝いになれば、と思ってやっているのであるが、このことによって「ほめられたい」という我欲に導かれているのではないか、と思ってしまう。
 自分自身から行なう善は善ではない、と、これもわかる。それで、人間は弱いものだから、「神から」善を行なっているという証しがほしくなる。ちゃんとその判定法が次章に書いてある。それに照らし合わせると、私は失格である。つらい。このことを次章のどこかでまた述べよう。
(1) 原文
10. Bona ex Deo, et ex se, possunt comparari auro. Aurum quod ab intimo aurum, et vocatur aurum obryzum, hoc bonum aurum est; aurum commixtum argento est quoque aurum, sed bonum secundum commixtionem; minus autem aurum commixtum cupro. At aurum arte factum, et simile auro ex colore, non est bonum; non enim substantia auri in eo est. Datur etiam auratum; ut auratum argentum, cuprum, ferrum, stannum, plumbum, tum auratum lignum et auratus lapis, quae superficietenus etiam possunt apparere sicut aurum; sed quia non sunt aurum, aestimantur vel secundum artem, vel secundum pretium aurati, vel secundum pretium auri quod abradi potest. Haec bonitate differunt ab ipso auro, sicut vestis ab homine. Potest etiam lignum putidum et scoria, immo fimus, induci auro; hoc aurum est, quod cum bono Pharisaico comparabile est.
(2) 直訳
Bona ex Deo, et ex se, possunt comparari auro. 神からの善、それと自分自身から〔の善は〕金にたとえられることができる。
Aurum quod ab intimo aurum, et vocatur aurum obryzum, hoc bonum aurum est; 金、それは最内部から金、そして混ぜ物のない(精錬した)金と呼ばれる、これはよい金である。
aurum commixtum argento est quoque aurum, sed bonum secundum commixtionem; 銀を混ぜた金もまた金である、しかし混合(の性質)にしたがってよい。
minus autem aurum commixtum cupro. しかしながら、銅を混ぜた金は〔よさが〕少ない。
At aurum arte factum, et simile auro ex colore, non est bonum; しかし、模造の☆金は、そして色から金に似て〔いるが〕、よいものではない。
☆ arte factum(直訳は「技術でつくられた」)は「人工の、模造の、作り物の」の意味です。
non enim substantia auri in eo est. なぜなら、金の物質がその中にないから。
Datur etiam auratum; さらにまた金が存在する。
ut auratum argentum, cuprum, ferrum, stannum, plumbum, tum auratum lignum et auratus lapis, quae superficietenus etiam possunt apparere sicut aurum; 金箔を被せた銀のような、銅、鉄、錫、鉛、さらに金箔を被せた木や金箔を被せた石、それらはまた表面に関して(外面的に)金のように見えることができる。
sed quia non sunt aurum, aestimantur vel secundum artem, vel secundum pretium aurati, vel secundum pretium auri quod abradi potest. しかし、金ではないので、あるいは技巧にしたがって、あるいは金箔を被せられたものの価値にしたがって、あるいは金の価値にしたがって、それを削り落とすことができる、評価される。
Haec bonitate differunt ab ipso auro, sicut vestis ab homine. これらの善良さは金そのものから異なっている、衣服が人間から〔異なる〕ように。
Potest etiam lignum putidum et scoria, immo fimus, induci auro; さらにまた、腐った木やかなくそ、実に糞は、金を着せられることができる。
hoc aurum est, quod cum bono Pharisaico comparabile est. これが金である、それはパリサイ人の善にたとえられることのできるものである。
(3) 訳文
 神からの善と自分自身からの善は、金にたとえられることができる。最内部からの金、混ぜ物のない金と呼ばれる金は、よい金である。銀を混ぜた金もまた金であるが、しかし混合〔の割合〕にしたがってよいものである。それでも、銅を混ぜた金はあまりよくない。しかし、模造の金は、色で金に似ているが、よいものではない。なぜなら、その中に金の物質がないから。さらにまた、金箔を被せた銀、銅、鉄、錫、鉛、さらに金箔を被せた木や金箔を被せた石のような金も存在し、それらは表面的に金のように見せることができる。しかし、金ではないので、それらは技巧にしたがって、あるいは金箔を被せられたものの価値にしたがって、あるいは削り落とすことができる金の価値にしたがって、評価される。これらは、衣服が人間と異なるように、金そのもののよさと異なっている。さらにまた、腐った木やかなくそ、実に糞にも、金を着せることができる。この金が、パリサイ人の善にたとえられることのできるものである。
(1) 原文
11. Homo ex scientia novit, num aurum in substantia bonum est, num commixtum et falsificatum, et num inductum; sed non ex scientia novit, num bonum quod facit in se bonum est: hoc solum novit, quod bonum a Deo bonum sit, et quod bonum ab homine non bonum sit. Quare quia interest saluti scire, num bonum quod facit a Deo sit, vel num a Deo non sit, ideo revelandum est; sed antequam revelatur, dicetur aliquid de bonis.
(2) 直訳
Homo ex scientia novit, num aurum in substantia bonum est, num commixtum et falsificatum, et num inductum; 人間は知識から知った☆、金が物質の中でよいもの(良質)かどうか、混ぜ物や偽物かどうか、また装った物かどうか。
☆ noscoは形は「完了」でも「気づく、知る」という意味です。
sed non ex scientia novit, num bonum quod facit in se bonum est: しかし、知識から知らなかった☆、行われる善が、本質的に善であるかどうか。
hoc solum novit, quod bonum a Deo bonum sit, et quod bonum ab homine non bonum sit. 単にこのことを知った☆、神からの善は善であること、そして人間からの善は善でないこと。
Quare quia interest saluti scire, num bonum quod facit a Deo sit, vel num a Deo non sit, ideo revelandum est; それゆえ、救われること〔に以下のことを〕知ることは重要であるので、善が神からなされたものであるか、あるいは神からでないのか、それゆえ、〔そこのとが〕示されなければならない。
sed antequam revelatur, dicetur aliquid de bonis. しかし、示される前に、善について何らかのものが言われなくてはならない。
(3) 訳文
 人間は、物質の中の金がよいものか、混ぜ物や偽物か、また装った物かどうか、知識から知る。しかし、行なわれる善が本質的に善であるか、知識からは知らない。ただ、神からの善は善であり、人間からの善は善でないことだけを知っている。それゆえ、救われるために、行なわれる善が神からなのか、あるいは神からではないのか知ることは重要であるので、それゆえ、このこと示さなければならない。しかし、示す前に、善についていくらか述べておこう。

原典講読『生活』 12, 13, 14

(1) 原文
12. Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; per id bonum et secundum id est ille homo. Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. Haec bona sequuntur in hoc ordine: bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum.
(2) 直訳
Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. 市民(社会)的な善、道徳的な善、そして霊的な善が存在する。
Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; 市民的な善は、人間が市民の法律(民法)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. その善によってまたそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。
Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; 道徳的な善は、人間が理性的な法(理性にかなった法則)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est ille homo. その善によってまたそれにしたがって、彼は人間である。
Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; 霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. その善によってまたそれにしたがって、人間は霊界の市民である。
Haec bona sequuntur in hoc ordine: これらの善はこの(次ぎの)順序で続く。
bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum. 霊的な善が最高にある、道徳的な善は中間にある、そして市民的な善が最低にある。
(3) 訳文
 市民的な善、道徳的な善、霊的な善が存在する。市民的な善は、人間が市民の法律から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。道徳的な善は、人間が理性的な法則から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、彼は人間である。霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は霊界の市民である。これらの善は次ぎの順序で続いている。霊的な善が最も高いところに、道徳的な善は中間に、そして市民的な善が最も低いところにある。
(4) 三種類の善について
 「善」にも高低があり、それをわきまえる必要があると思う。市民的、道徳的、霊的善を、もうすこし具体的に考えてみる。正直に働くのは市民的善であり、大切なこと。でも、対価や待遇が悪かったらどうだろうか? 正直に働いても稼ぎが少ない、給料が安い時である。ともすれば「手抜き」をしないか、「それだけの対価・給料はもらってないから、これくらいでいいや」と。
 こんな危うさがある。道徳的な善は、そんな対価を求めずに他人によくしてあげる人であろう。そういう人は「立派な人だ、有徳な人だ」とほめられる。人にほめられなくても、目立たなくても、きちっと生きている道徳的な人がいるが、なかなかむずかしい。
 さて、霊的な善とは何か考えてみた。シュヴァイツァーの生き方が霊的な善の実践であろう。ここには市民的や道徳的な善を越えた善があるう。ヨーロッパで博した名声を捨て、アフリカの病人のために自分の後半生を捧げた。いまさら言うまでもなく崇高な生き方である。
 こんな有名な例でなく、難民(苦しんでいる人たち)のために働いている人たちがいっぱいる。
 まねできない生き方だけど、せめて自分できることは? と考えたとき、私は、はずかしいほどの小額ながらユニセフへ献金している。ユニセフの宣伝ではないけれど、教員時代に生徒会を指導しながらユニセフの募金活動もした。「ジュース一缶を飲む金を、献金にまさわないか」と誘っても、なかなかわかってもらえなかった。すこしでも他人(アフリカで貧困にあえいでいる子供たち)を思いやる気持ちを引き出したかった。
 話は脱線(私の授業ではしょっちゅうだった)。ついでに、「赤い羽根」に協力したことは一度もない。胸に赤い羽根を飾る気にはどうしてもなれなかったから。今も。
(1) 原文
13. Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit.
(2) 直訳
Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間である、そしてまた市民的な人間。
at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. しかし、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的で市民的な人間のように見える、しかしそれでも〔そうで〕ない。
Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的で市民的な人間である、霊的な善は善の本質をそれ自体の中に(本質的に)もつからである、そしてそれ(霊的な善)から道徳的で市民的な善。
Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. 善の本質は他の源泉から存在することはできない、その方以外の、その方は善そのものである。
Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; 思考をあらゆる方向へ広めよ(注ぎ出せ)、心を傾注せよ、そして捜し求めよ、どこから善は善である〔のか〕、そして(すると)あなたは見るだろう、そのエッセ(存在)からであること、そしてそれ☆が善であること、善のエッセ(存在)をそれ自体の中に(本質的に)もつもの、結果として(その結果)、それ☆が善であること、善そのものから、このように(したがって)神からであるもの。
☆ idは後ろのquod以下を指します(英語の「it・・・that~」ですね)。
consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit. 結果として(その結果)、神からでない善は、しかし、人間から、善ではないこと。
(3) 訳文
 霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、また市民的な人間である。しかし、霊的な善のない人間は、道徳的で市民的な人間のように見えるが、それでもそうではない。霊的な善のある人間は、道徳的で市民的な人間である。霊的な善は、それ自体の中に善の本質をもち、道徳的で市民的な善はこの霊的な善からのものであるからである。善の本質は、善そのものであられる方以外の他の源泉から存在することはできない。思考をあらゆる方向へ広め、心を傾注し、そして善はどこから善であるのか捜し求めよ。すると、あなたは、そのエッセ(存在)からであること、そして、それ自体の中に善のエッセ(存在)をもつものが善であること、その結果、善そのもの、したがって神からであるものが善であること、またその結果、神からでなく、人間からの善は、善ではないことを知るであろう。
(1) 原文
14. Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. Apparet sibi et quoque aliis.
(2) 直訳
Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; それらから、それらは『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に、言われている、見られることができる、最高のもの、中間のもの、最低のものは一つになっていること、目的、原因、結果のように。
et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的と呼ばれること、原因は中間の目的、結果は最後の目的。
Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. ここから明らかになるはずである、人間のもとに、その者に霊的な善がある、道徳的なものはその者もとの中間の霊的なものである、そして市民的なものは最後の霊的なものであること。
Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis;  今やここからである、言われていること、人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間と市民的な人間であること。
et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. そして、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的な人間ではない 、市民的でもないこと、しかし単にそのようであると見えること。
Apparet sibi et quoque aliis. 自分自身と他の者にもまた見える。
(3) 訳文
 『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に述べられていることから、最も高いもの、中間のもの、最も低いものは、目的、原因、結果のように一つになっていること、そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的、原因は中間の目的、結果は最後の目的と呼ばれることを知ることができる。ここから、霊的な善のある人間のもとでは、道徳的なものはその者の中間の霊的なものであり、市民的なものは最後の霊的なものであることが明らかとなるはずである。それでここから霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、市民的な人間でもある、と言われるのである。そして、霊的な善のない人間は、道徳的な人間ではなく、市民的な人間でもなく、ただそのように、自分自身と他の者に見えるだけである。

原典講読『生活』 12, 13, 14

(1) 原文
12. Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; per id bonum et secundum id est ille homo. Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. Haec bona sequuntur in hoc ordine: bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum.
(2) 直訳
Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. 市民(社会)的な善、道徳的な善、そして霊的な善が存在する。
Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; 市民的な善は、人間が市民の法律(民法)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. その善によってまたそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。
Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; 道徳的な善は、人間が理性的な法(理性にかなった法則)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est ille homo. その善によってまたそれにしたがって、彼は人間である。
Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; 霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. その善によってまたそれにしたがって、人間は霊界の市民である。
Haec bona sequuntur in hoc ordine: これらの善はこの(次ぎの)順序で続く。
bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum. 霊的な善が最高にある、道徳的な善は中間にある、そして市民的な善が最低にある。
(3) 訳文
 市民的な善、道徳的な善、霊的な善が存在する。市民的な善は、人間が市民の法律から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。道徳的な善は、人間が理性的な法則から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、彼は人間である。霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は霊界の市民である。これらの善は次ぎの順序で続いている。霊的な善が最も高いところに、道徳的な善は中間に、そして市民的な善が最も低いところにある。
(4) 三種類の善について
 「善」にも高低があり、それをわきまえる必要があると思う。市民的、道徳的、霊的善を、もうすこし具体的に考えてみる。正直に働くのは市民的善であり、大切なこと。でも、対価や待遇が悪かったらどうだろうか? 正直に働いても稼ぎが少ない、給料が安い時である。ともすれば「手抜き」をしないか、「それだけの対価・給料はもらってないから、これくらいでいいや」と。
 こんな危うさがある。道徳的な善は、そんな対価を求めずに他人によくしてあげる人であろう。そういう人は「立派な人だ、有徳な人だ」とほめられる。人にほめられなくても、目立たなくても、きちっと生きている道徳的な人がいるが、なかなかむずかしい。
 さて、霊的な善とは何か考えてみた。シュヴァイツァーの生き方が霊的な善の実践であろう。ここには市民的や道徳的な善を越えた善があるう。ヨーロッパで博した名声を捨て、アフリカの病人のために自分の後半生を捧げた。いまさら言うまでもなく崇高な生き方である。
 こんな有名な例でなく、難民(苦しんでいる人たち)のために働いている人たちがいっぱいる。
 まねできない生き方だけど、せめて自分できることは? と考えたとき、私は、はずかしいほどの小額ながらユニセフへ献金している。ユニセフの宣伝ではないけれど、教員時代に生徒会を指導しながらユニセフの募金活動もした。「ジュース一缶を飲む金を、献金にまさわないか」と誘っても、なかなかわかってもらえなかった。すこしでも他人(アフリカで貧困にあえいでいる子供たち)を思いやる気持ちを引き出したかった。
 話は脱線(私の授業ではしょっちゅうだった)。ついでに、「赤い羽根」に協力したことは一度もない。胸に赤い羽根を飾る気にはどうしてもなれなかったから。今も。
(1) 原文
13. Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit.
(2) 直訳
Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間である、そしてまた市民的な人間。
at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. しかし、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的で市民的な人間のように見える、しかしそれでも〔そうで〕ない。
Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的で市民的な人間である、霊的な善は善の本質をそれ自体の中に(本質的に)もつからである、そしてそれ(霊的な善)から道徳的で市民的な善。
Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. 善の本質は他の源泉から存在することはできない、その方以外の、その方は善そのものである。
Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; 思考をあらゆる方向へ広めよ(注ぎ出せ)、心を傾注せよ、そして捜し求めよ、どこから善は善である〔のか〕、そして(すると)あなたは見るだろう、そのエッセ(存在)からであること、そしてそれ☆が善であること、善のエッセ(存在)をそれ自体の中に(本質的に)もつもの、結果として(その結果)、それ☆が善であること、善そのものから、このように(したがって)神からであるもの。
☆ idは後ろのquod以下を指します(英語の「it・・・that~」ですね)。
consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit. 結果として(その結果)、神からでない善は、しかし、人間から、善ではないこと。
(3) 訳文
 霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、また市民的な人間である。しかし、霊的な善のない人間は、道徳的で市民的な人間のように見えるが、それでもそうではない。霊的な善のある人間は、道徳的で市民的な人間である。霊的な善は、それ自体の中に善の本質をもち、道徳的で市民的な善はこの霊的な善からのものであるからである。善の本質は、善そのものであられる方以外の他の源泉から存在することはできない。思考をあらゆる方向へ広め、心を傾注し、そして善はどこから善であるのか捜し求めよ。すると、あなたは、そのエッセ(存在)からであること、そして、それ自体の中に善のエッセ(存在)をもつものが善であること、その結果、善そのもの、したがって神からであるものが善であること、またその結果、神からでなく、人間からの善は、善ではないことを知るであろう。
(1) 原文
14. Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. Apparet sibi et quoque aliis.
(2) 直訳
Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; それらから、それらは『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に、言われている、見られることができる、最高のもの、中間のもの、最低のものは一つになっていること、目的、原因、結果のように。
et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的と呼ばれること、原因は中間の目的、結果は最後の目的。
Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. ここから明らかになるはずである、人間のもとに、その者に霊的な善がある、道徳的なものはその者もとの中間の霊的なものである、そして市民的なものは最後の霊的なものであること。
Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis;  今やここからである、言われていること、人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間と市民的な人間であること。
et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. そして、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的な人間ではない 、市民的でもないこと、しかし単にそのようであると見えること。
Apparet sibi et quoque aliis. 自分自身と他の者にもまた見える。
(3) 訳文
 『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に述べられていることから、最も高いもの、中間のもの、最も低いものは、目的、原因、結果のように一つになっていること、そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的、原因は中間の目的、結果は最後の目的と呼ばれることを知ることができる。ここから、霊的な善のある人間のもとでは、道徳的なものはその者の中間の霊的なものであり、市民的なものは最後の霊的なものであることが明らかとなるはずである。それでここから霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、市民的な人間でもある、と言われるのである。そして、霊的な善のない人間は、道徳的な人間ではなく、市民的な人間でもなく、ただそのように、自分自身と他の者に見えるだけである。

原典講読『生活』 12, 13, 14

(1) 原文
12. Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; per id bonum et secundum id est ille homo. Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. Haec bona sequuntur in hoc ordine: bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum.
(2) 直訳
Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. 市民(社会)的な善、道徳的な善、そして霊的な善が存在する。
Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; 市民的な善は、人間が市民の法律(民法)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. その善によってまたそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。
Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; 道徳的な善は、人間が理性的な法(理性にかなった法則)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est ille homo. その善によってまたそれにしたがって、彼は人間である。
Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; 霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. その善によってまたそれにしたがって、人間は霊界の市民である。
Haec bona sequuntur in hoc ordine: これらの善はこの(次ぎの)順序で続く。
bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum. 霊的な善が最高にある、道徳的な善は中間にある、そして市民的な善が最低にある。
(3) 訳文
 市民的な善、道徳的な善、霊的な善が存在する。市民的な善は、人間が市民の法律から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。道徳的な善は、人間が理性的な法則から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、彼は人間である。霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は霊界の市民である。これらの善は次ぎの順序で続いている。霊的な善が最も高いところに、道徳的な善は中間に、そして市民的な善が最も低いところにある。
(4) 三種類の善について
 「善」にも高低があり、それをわきまえる必要があると思う。市民的、道徳的、霊的善を、もうすこし具体的に考えてみる。正直に働くのは市民的善であり、大切なこと。でも、対価や待遇が悪かったらどうだろうか? 正直に働いても稼ぎが少ない、給料が安い時である。ともすれば「手抜き」をしないか、「それだけの対価・給料はもらってないから、これくらいでいいや」と。
 こんな危うさがある。道徳的な善は、そんな対価を求めずに他人によくしてあげる人であろう。そういう人は「立派な人だ、有徳な人だ」とほめられる。人にほめられなくても、目立たなくても、きちっと生きている道徳的な人がいるが、なかなかむずかしい。
 さて、霊的な善とは何か考えてみた。シュヴァイツァーの生き方が霊的な善の実践であろう。ここには市民的や道徳的な善を越えた善があるう。ヨーロッパで博した名声を捨て、アフリカの病人のために自分の後半生を捧げた。いまさら言うまでもなく崇高な生き方である。
 こんな有名な例でなく、難民(苦しんでいる人たち)のために働いている人たちがいっぱいる。
 まねできない生き方だけど、せめて自分できることは? と考えたとき、私は、はずかしいほどの小額ながらユニセフへ献金している。ユニセフの宣伝ではないけれど、教員時代に生徒会を指導しながらユニセフの募金活動もした。「ジュース一缶を飲む金を、献金にまさわないか」と誘っても、なかなかわかってもらえなかった。すこしでも他人(アフリカで貧困にあえいでいる子供たち)を思いやる気持ちを引き出したかった。
 話は脱線(私の授業ではしょっちゅうだった)。ついでに、「赤い羽根」に協力したことは一度もない。胸に赤い羽根を飾る気にはどうしてもなれなかったから。今も。
(1) 原文
13. Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit.
(2) 直訳
Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間である、そしてまた市民的な人間。
at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. しかし、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的で市民的な人間のように見える、しかしそれでも〔そうで〕ない。
Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的で市民的な人間である、霊的な善は善の本質をそれ自体の中に(本質的に)もつからである、そしてそれ(霊的な善)から道徳的で市民的な善。
Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. 善の本質は他の源泉から存在することはできない、その方以外の、その方は善そのものである。
Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; 思考をあらゆる方向へ広めよ(注ぎ出せ)、心を傾注せよ、そして捜し求めよ、どこから善は善である〔のか〕、そして(すると)あなたは見るだろう、そのエッセ(存在)からであること、そしてそれ☆が善であること、善のエッセ(存在)をそれ自体の中に(本質的に)もつもの、結果として(その結果)、それ☆が善であること、善そのものから、このように(したがって)神からであるもの。
☆ idは後ろのquod以下を指します(英語の「it・・・that~」ですね)。
consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit. 結果として(その結果)、神からでない善は、しかし、人間から、善ではないこと。
(3) 訳文
 霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、また市民的な人間である。しかし、霊的な善のない人間は、道徳的で市民的な人間のように見えるが、それでもそうではない。霊的な善のある人間は、道徳的で市民的な人間である。霊的な善は、それ自体の中に善の本質をもち、道徳的で市民的な善はこの霊的な善からのものであるからである。善の本質は、善そのものであられる方以外の他の源泉から存在することはできない。思考をあらゆる方向へ広め、心を傾注し、そして善はどこから善であるのか捜し求めよ。すると、あなたは、そのエッセ(存在)からであること、そして、それ自体の中に善のエッセ(存在)をもつものが善であること、その結果、善そのもの、したがって神からであるものが善であること、またその結果、神からでなく、人間からの善は、善ではないことを知るであろう。
(1) 原文
14. Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. Apparet sibi et quoque aliis.
(2) 直訳
Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; それらから、それらは『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に、言われている、見られることができる、最高のもの、中間のもの、最低のものは一つになっていること、目的、原因、結果のように。
et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的と呼ばれること、原因は中間の目的、結果は最後の目的。
Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. ここから明らかになるはずである、人間のもとに、その者に霊的な善がある、道徳的なものはその者もとの中間の霊的なものである、そして市民的なものは最後の霊的なものであること。
Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis;  今やここからである、言われていること、人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間と市民的な人間であること。
et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. そして、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的な人間ではない 、市民的でもないこと、しかし単にそのようであると見えること。
Apparet sibi et quoque aliis. 自分自身と他の者にもまた見える。
(3) 訳文
 『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に述べられていることから、最も高いもの、中間のもの、最も低いものは、目的、原因、結果のように一つになっていること、そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的、原因は中間の目的、結果は最後の目的と呼ばれることを知ることができる。ここから、霊的な善のある人間のもとでは、道徳的なものはその者の中間の霊的なものであり、市民的なものは最後の霊的なものであることが明らかとなるはずである。それでここから霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、市民的な人間でもある、と言われるのである。そして、霊的な善のない人間は、道徳的な人間ではなく、市民的な人間でもなく、ただそのように、自分自身と他の者に見えるだけである。

原典講読『生活』 12, 13, 14

(1) 原文
12. Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; per id bonum et secundum id est ille homo. Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. Haec bona sequuntur in hoc ordine: bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum.
(2) 直訳
Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. 市民(社会)的な善、道徳的な善、そして霊的な善が存在する。
Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; 市民的な善は、人間が市民の法律(民法)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. その善によってまたそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。
Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; 道徳的な善は、人間が理性的な法(理性にかなった法則)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est ille homo. その善によってまたそれにしたがって、彼は人間である。
Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; 霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. その善によってまたそれにしたがって、人間は霊界の市民である。
Haec bona sequuntur in hoc ordine: これらの善はこの(次ぎの)順序で続く。
bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum. 霊的な善が最高にある、道徳的な善は中間にある、そして市民的な善が最低にある。
(3) 訳文
 市民的な善、道徳的な善、霊的な善が存在する。市民的な善は、人間が市民の法律から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。道徳的な善は、人間が理性的な法則から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、彼は人間である。霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は霊界の市民である。これらの善は次ぎの順序で続いている。霊的な善が最も高いところに、道徳的な善は中間に、そして市民的な善が最も低いところにある。
(4) 三種類の善について
 「善」にも高低があり、それをわきまえる必要があると思う。市民的、道徳的、霊的善を、もうすこし具体的に考えてみる。正直に働くのは市民的善であり、大切なこと。でも、対価や待遇が悪かったらどうだろうか? 正直に働いても稼ぎが少ない、給料が安い時である。ともすれば「手抜き」をしないか、「それだけの対価・給料はもらってないから、これくらいでいいや」と。
 こんな危うさがある。道徳的な善は、そんな対価を求めずに他人によくしてあげる人であろう。そういう人は「立派な人だ、有徳な人だ」とほめられる。人にほめられなくても、目立たなくても、きちっと生きている道徳的な人がいるが、なかなかむずかしい。
 さて、霊的な善とは何か考えてみた。シュヴァイツァーの生き方が霊的な善の実践であろう。ここには市民的や道徳的な善を越えた善があるう。ヨーロッパで博した名声を捨て、アフリカの病人のために自分の後半生を捧げた。いまさら言うまでもなく崇高な生き方である。
 こんな有名な例でなく、難民(苦しんでいる人たち)のために働いている人たちがいっぱいる。
 まねできない生き方だけど、せめて自分できることは? と考えたとき、私は、はずかしいほどの小額ながらユニセフへ献金している。ユニセフの宣伝ではないけれど、教員時代に生徒会を指導しながらユニセフの募金活動もした。「ジュース一缶を飲む金を、献金にまさわないか」と誘っても、なかなかわかってもらえなかった。すこしでも他人(アフリカで貧困にあえいでいる子供たち)を思いやる気持ちを引き出したかった。
 話は脱線(私の授業ではしょっちゅうだった)。ついでに、「赤い羽根」に協力したことは一度もない。胸に赤い羽根を飾る気にはどうしてもなれなかったから。今も。
(1) 原文
13. Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit.
(2) 直訳
Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間である、そしてまた市民的な人間。
at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. しかし、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的で市民的な人間のように見える、しかしそれでも〔そうで〕ない。
Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的で市民的な人間である、霊的な善は善の本質をそれ自体の中に(本質的に)もつからである、そしてそれ(霊的な善)から道徳的で市民的な善。
Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. 善の本質は他の源泉から存在することはできない、その方以外の、その方は善そのものである。
Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; 思考をあらゆる方向へ広めよ(注ぎ出せ)、心を傾注せよ、そして捜し求めよ、どこから善は善である〔のか〕、そして(すると)あなたは見るだろう、そのエッセ(存在)からであること、そしてそれ☆が善であること、善のエッセ(存在)をそれ自体の中に(本質的に)もつもの、結果として(その結果)、それ☆が善であること、善そのものから、このように(したがって)神からであるもの。
☆ idは後ろのquod以下を指します(英語の「it・・・that~」ですね)。
consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit. 結果として(その結果)、神からでない善は、しかし、人間から、善ではないこと。
(3) 訳文
 霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、また市民的な人間である。しかし、霊的な善のない人間は、道徳的で市民的な人間のように見えるが、それでもそうではない。霊的な善のある人間は、道徳的で市民的な人間である。霊的な善は、それ自体の中に善の本質をもち、道徳的で市民的な善はこの霊的な善からのものであるからである。善の本質は、善そのものであられる方以外の他の源泉から存在することはできない。思考をあらゆる方向へ広め、心を傾注し、そして善はどこから善であるのか捜し求めよ。すると、あなたは、そのエッセ(存在)からであること、そして、それ自体の中に善のエッセ(存在)をもつものが善であること、その結果、善そのもの、したがって神からであるものが善であること、またその結果、神からでなく、人間からの善は、善ではないことを知るであろう。
(1) 原文
14. Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. Apparet sibi et quoque aliis.
(2) 直訳
Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; それらから、それらは『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に、言われている、見られることができる、最高のもの、中間のもの、最低のものは一つになっていること、目的、原因、結果のように。
et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的と呼ばれること、原因は中間の目的、結果は最後の目的。
Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. ここから明らかになるはずである、人間のもとに、その者に霊的な善がある、道徳的なものはその者もとの中間の霊的なものである、そして市民的なものは最後の霊的なものであること。
Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis;  今やここからである、言われていること、人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間と市民的な人間であること。
et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. そして、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的な人間ではない 、市民的でもないこと、しかし単にそのようであると見えること。
Apparet sibi et quoque aliis. 自分自身と他の者にもまた見える。
(3) 訳文
 『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に述べられていることから、最も高いもの、中間のもの、最も低いものは、目的、原因、結果のように一つになっていること、そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的、原因は中間の目的、結果は最後の目的と呼ばれることを知ることができる。ここから、霊的な善のある人間のもとでは、道徳的なものはその者の中間の霊的なものであり、市民的なものは最後の霊的なものであることが明らかとなるはずである。それでここから霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、市民的な人間でもある、と言われるのである。そして、霊的な善のない人間は、道徳的な人間ではなく、市民的な人間でもなく、ただそのように、自分自身と他の者に見えるだけである。