(1) 原文
571. Quia cupiditas faciendi mala, quae sunt ex amore sui et mundi, intelligitur per “ignem infernalem,” et quia talis cupiditas est omnium in infernis, (videatur praecedens articulus,) ideo quoque cum inferna aperiuntur, apparet sicut igneum cum fumo, quale solet esse in incendiis; igneum densum ex infernis ubi amor sui regnat, ac flammeum ex infernis ubi amor mundi. Cum autem clausa sunt, non apparet id igneum, sed loco ejus sicut obscurum quid condensatum a fumo: aestuat usque igneum illud intus, quod etiam apperceptum est ex calore inde exhalato, qui calor est sicut ex combustis post incendium, alicubi sicut ex fornace incalescente, et alibi sicut ex calido balnei; quod calidum cum influit apud hominem, excitat apud illum cupiditates, et apud malos odia et vindictas, et apud aegrotos insanias. Talis ignis aut talis calor est illis qui in supradictis amoribus sunt, quoniam alligati sunt quoad spiritus suos illis infernis, etiam cum vivunt in corpore. Sed sciendum est, quod illi, qui in infernis sunt, non in igne sint, sed quod ignis sit apparentia; non enim aliquam ustionem ibi sentiunt, sed modo calorem qualem prius in mundo. Quod ignis appareat, est ex correspondentia; nam amor correspondet igni: et omnia quae in mundo spirituali apparent, secundum correspondentias apparent.
(2) 直訳
Quia cupiditas faciendi mala, quae sunt ex amore sui et mundi, intelligitur per “ignem infernalem,” et quia talis cupiditas est omnium in infernis, (videatur praecedens articulus,) ideo quoque cum inferna aperiuntur, apparet sicut igneum cum fumo, quale solet esse in incendiis; 悪を行なう欲望が、それらは自己と世への愛からのものである、「地獄の☆火」によって意味されるので、このような欲望は地獄の中のすべての者にあるので(先行する章に見られる)、それゆえ、また、地獄が開かれるとき、煙とともに火のように見られる、よく火災の中にあるような。
☆ 「地獄の」を柳瀬訳で「奈落の」としていることについて(4)参照。
igneum densum ex infernis ubi amor sui regnat, ac flammeum ex infernis ubi amor mundi. 濃厚な火がそこに自己愛が支配する地獄から、そして地獄からの炎がそこに世俗愛〔が支配する〕。
Cum autem clausa sunt, non apparet id igneum, sed loco ejus sicut obscurum quid condensatum a fumo: しかしながら、閉ざされるとき、そこに火は見えない、しかし、そこに代わって、暗い(ものの)ようなものが〔見える〕、煙から濃くしたもの。
aestuat usque igneum illud intus, quod etiam apperceptum est ex calore inde exhalato, qui calor est sicut ex combustis post incendium, alicubi sicut ex fornace incalescente, et alibi sicut ex calido balnei; それでも火はその内部で熱い(燃えている)、そのこともまたそこから出てくる熱からわかる、その熱は火災の後の燃焼からのようである、ある所で熱くなっている炉からのような、また他の所で浴室の温かさからのよう〔である〕。
quod calidum cum influit apud hominem, excitat apud illum cupiditates, et apud malos odia et vindictas, et apud aegrotos insanias. それでも熱さ(あたたかさ)が人間のものに流入するとき、彼のもとで欲望をかきたてる、そして悪い者のもとで憎しみと復讐を、そして病人のもとで狂気を。
Talis ignis aut talis calor est illis qui in supradictis amoribus sunt, quoniam alligati sunt quoad spiritus suos illis infernis, etiam cum vivunt in corpore. 彼らに、上述の愛の中にいる者らに、このような火あるいはこのような熱がある、自分の霊に関してそれらの地獄に結び付けられているので、さらにまた身体の中で生きたとき。
Sed sciendum est, quod illi, qui in infernis sunt, non in igne sint, sed quod ignis sit apparentia; しかし、知らなくてはならない、彼らは、地獄にいる者らは、火の中にいないこと、しかし、火は外観であること。
non enim aliquam ustionem ibi sentiunt, sed modo calorem qualem prius in mundo. なぜなら、何らかの焼くことをそこに感じないから、しかし、単に熱を〔感じる〕以前に世の中のような。
Quod ignis appareat, est ex correspondentia; 火が見られることは、対応からである。
nam amor correspondet igni: なぜなら、愛は火に対応するから。
et omnia quae in mundo spirituali apparent, secundum correspondentias apparent. そして、霊界の中に見られるすべてのものは、対応にしたがって見られる(現われる)から。
(3) 訳文
自己と世への愛からのものである悪を行なう欲望が、「地獄の火」によって意味され、このような欲望は地獄の中のすべての者にあるので(これまでの章に見られる)、それゆえ、地獄が開かれるとき、火災の中によくあるような煙といっしょになった火のようなものもまた見られる。自己愛が支配する地獄からは濃い火が、世俗愛が支配する地獄からは炎が見られる。しかし、閉ざされるとき、そこに火は見えないが、代わってそこに、煙から濃くなった暗いようなものが見える。それでも、火はその内部で燃えていることが、そこから出てくる熱からわかる。その熱は、火災の後に燃えているような、あるところでは熱くなっている炉からのような、また他のところでは浴室の温かさからのようなものとなっている。それでもその熱さが人間のものに流入するとき、欲望をかきたて、悪い者のもとで憎しみと復讐を、病人のもとで狂気をかきたてる。前述の愛の中にいる者らには、自分の霊に関して、さらにまた身体の中で生きたとき、それらの地獄に結び付けられているので、このような火あるいはこのような熱がある。しかし、地獄にいる者らは火の中にいないで、火は外観であることを知らなくてはてはならない。なぜなら、そこの彼らは何かが燃えることを感じないで、ただ以前、世にあったような熱を感じるだけであるから。火が見られるのは、対応からである。なぜなら、愛は火に対応し、霊界の中で見られるすべてのものは、対応にしたがって見られるからである。
(1) 原文
572. Tenendum est, quod ignis ille seu calor infernalis vertatur in intensum frigus, cum influit calor e caelo, et tunc horrescunt illi qui ibi, sicut qui correpti sunt a febri gelida, et quoque intus cruciantur; et hoc ex causa, quia prorsus sunt contra Divinum, et calor caeli, qui est amor Divinus, exstinguit calorem inferni, qui est amor sui, et cum illo ignem vitae eorum, unde tale frigus, et inde horror, et quoque cruciatus. Fit quoque ibi tunc caligo, et inde infatuatio, et caligatio. Sed hoc raro fit solum cum insultus, dum ibi ultra modum crescunt, sedandi sunt.
(2) 直訳
Tenendum est, quod ignis ille seu calor infernalis vertatur in intensum frigus, cum influit calor e caelo, et tunc horrescunt illi qui ibi, sicut qui correpti sunt a febri gelida, et quoque intus cruciantur; 把握(理解)すべきである、地獄のその火または熱は強烈な寒さに変わること、天界から熱が流入するとき、そしてその時、そこにいる者らは、彼らは震える、氷のように冷たい熱病☆に襲われる者らのように、そしてまた内部で苦しめられる。
☆ 「氷のように冷たい熱病」を「冷たい熱病」のように読んでしまうと異様に感じます。「悪寒がする」という意味でしょうから、間に「感じる」をはさめばよいでしょう。
et hoc ex causa, quia prorsus sunt contra Divinum, et calor caeli, qui est amor Divinus, exstinguit calorem inferni, qui est amor sui, et cum illo ignem vitae eorum, unde tale frigus, et inde horror, et quoque cruciatus. そしてこのことは〔次の〕理由から〔である〕、完全に神性に対立しているので、そして天界の熱は、それは神的な愛である、地獄の熱を消す、それは自己愛である、そしてそれとともに彼らのいのちの火を〔消す〕、そこからこのような寒さ、そしてここから身震い、そしてまた苦痛。
Fit quoque ibi tunc caligo, et inde infatuatio, et caligatio. そこにその時、暗黒もまた生じる、そしてそこから愚かさ、そして(心の)不明瞭。
Sed hoc raro fit solum cum insultus, dum ibi ultra modum crescunt, sedandi sunt. しかし、このことはまれに生じる、ただ攻撃(侵害)☆のときだけ、その時、そこに過度に増大する、鎮められる。
☆ insultusには柳瀬訳「暴動」、長島訳「反乱」の意味はありません。それでここの他の者に対する「攻撃」です。または地獄の勢力が増して、天界などを「攻撃」しそうなることとも見なせます。そのとき、その火の勢いに水をかけるかのように、天界から「熱」が流入するわけです。
(3) 訳文
その地獄の火または熱は、天界から熱が流入するとき、きびしい寒さに変わり、そしてその時、そこにいる者らは氷のように冷たく感じる熱病に襲われかのように震え、また内部で苦しめられることを把握すべきである。そしてこのことの理由は、彼らが完全に神性に対立していて、神的な愛である天界の熱が自己愛である地獄の熱を消し、そしてそれとともに彼らのいのちの火を消すからである。そこからこのような寒さとここからの身震い、そしてまた苦痛がある。その時、そこには暗黒もまた生じ、そしてそこから愚かさと心の不明瞭がある。しかし、このことが起こるのはまれであり、そこに攻撃が過度に増大し、鎮められるのときだけのことである。
(4) 柳瀬訳「奈落の」について、すなわち英訳からのコチコチの直訳
英訳書に目と通している方なら、おわかりであろう、柳瀬は形容詞infernalを「奈落の」と訳している。そして名詞hellはもちろん「地獄」としている。
ところが、ラテン語ではそれぞれinfernalisとinfernumである。ここには形容詞と中性名詞の違いだけしかない。(英語のinfernalはラテン語infernalisを借用したこともわかる)
柳瀬はinfernalとhellでは語形がまったく異なるので、この「奈落の」と「地獄」のように「英語にしたがって」使い分けたのであろう。その点、英訳に忠実である。しかし、日本語の「地獄」と「奈落」は別物である。英訳に忠実がなるために、日本語として、「奈落の火」とは何か?「地獄の火」とは異なるのか? という余計な疑問を生じてしまう。原典を見れば「奈落の」は「地獄の」でよいのは明白。
ここで感じるのは二点、一つは「やはり原典にさかのぼらなければ正しい訳はできない」。もう一つ「意味を汲むことをしないで、字面だけからの直訳はやはりよくない」。
私は直訳派であるが、意味は汲み取って、しかもなお、原文の表現やその他もろもろのものを(例えば「文の長さや句読点」まで、できることなら「語の配列」まで)を、なんとか訳文に反映できないかと努力する直訳である。こうすると表現に違和感が生じることにもなるが、そこがかえってよいのではと思っている。すなわち、こなれた日本語の表現では「ひっかかるもの」がなく、考察が深まらないかもしれない。