前日の543番に次の記事を補足します。
(4) affluxusとinfluxusについて
Reguntur inferna in communi per 「affluxum」 communem Divini Boni ac Divini Veri ex caelis・・・「地獄は一般に天界からの神的な善と神的な真理の普遍的な「流れ込み」によって支配されている・・・」とあった。「流れ込み」の訳語は誤解を生むかもしれない。すなわち同じようなことはinfluxus「流入」とどこが違うのか、である。訳語的にはここでは「流れ来る」が適切なようである。それを説明する。
言語的にはaffluxusはaffluo=ad「~へ」+fluo「流れる」の名詞、同じくinfluxusはin「~の中へ」+fluoである。すなわち「流れて向かう」(これは立場をかえれば「流れて来る」)のと「流れて入ってくる」との違いである。
この文に即して解説しよう。地獄には「善や真理」が「やって来る」だけで「流入」はしない。すなわち外面的に作用する、内面まで入ってこない(そしたら「流入」)。人間で言えば、善や真理の環境に置かれ、そこから影響を受けるのである。善人たちの間では自分もやはり善人らしくなる、でも善を受け入れたことにはならない。真理も同じこと、スヴェーデンボリの教えに接しただけならafluxusであって、生活の善を伴えばそれがinfluxusとなる。おわかりになったと思う。
地獄の統治は、その住民に、もはや善や真理が流入することはないので、善や真理が外側から働きかける、それでaffluxusなのである。
日: 2009年5月16日
原典講読『天界と地獄』no.545, 546.
[LVII.]
QUOD DOMINUS NEMINEM IN INFERNUM DEJICIAT, SED QUOD IPSE SPIRITUS SEMET.
主はだれも地獄へ投げ込まれないこと、しかし、霊その者が自分自身を〔投げ込む〕こと
(1) 原文
545. Apud quosdam invaluit opinio, quod Deus avertat faciem ab homine, rejiciat illum a Se, et conjiciat in infernum, et quod irascatur contra illum propter malum; et apud quosdam adhuc ultra, quod Deus puniat hominem, et faciat ei malum. In hac opinione confirmant se ex sensu litterae Verbi, ubi similia dicuntur; non scientes, quod sensus spiritualis Verbi, qui explicat sensum litterae, prorsus alius sit et quod inde genuina doctrina ecclesiae, quae ex sensu spirituali Verbi est, aliud doceat; quod nempe Deus nusquam avertat faciem ab homine, et rejiciat illum a Se, quod non conjiciat aliquem in infernum, et irascatur.{1} Hoc etiam quisque, cujus mens in illustratione est, cum legit Verbum, percipit solum ex eo, quia Deus est ipsum Bonum, ipse Amor, et ipsa Misericordia; et quod ipsum Bonum non possit alicui malum facere, ac ipse Amor et ipsa Misericordia non possit rejicere hominem a Se, quia est contra ipsam essentiam misericordiae et amoris, ita contra ipsum Divinum. Quapropter illi qui ex mente illustrata cogitant, dum legunt Verbum, clare percipiunt, quod Deus nusquam Se avertat ab homine, et quia Se non avertit ab illo, quod ex bono, amore et misericordia cum illo agat, hoc est, quod bonum ejus velit, quod amet illum, et quod misereatur ejus. Inde etiam vident, quod sensus litterae Verbi, in quo talia dicuntur, sensum spiritualem in se recondat secundum quem explicanda sunt illa, quae in sensu litterae accommodate ad captum hominis, et secundum ejus primas et communes ideas, dicta sunt.
(2) 直訳
Apud quosdam invaluit opinio, quod Deus avertat faciem ab homine, rejiciat illum a Se, et conjiciat in infernum, et quod irascatur contra illum propter malum; ある者のもとに見解が強い、神は人間から顔をそらすこと、自分自身から彼を退ける、そして地獄に投げつける、そして悪のために彼に対して怒ること。
et apud quosdam adhuc ultra, quod Deus puniat hominem, et faciat ei malum. そしてある者のともにその上さらに〔その見解を〕越えて、神は人間を罰する、そして彼に悪を行なうこと。
In hac opinione confirmant se ex sensu litterae Verbi, ubi similia dicuntur; この見解を自分自身に確信する、みことばの文字通りの意味から、そこに似たことが言われている。
non scientes, quod sensus spiritualis Verbi, qui explicat sensum litterae, prorsus alius sit; 知らないで、みことばの霊的な意味は、それは文字通りの意味を説明する、完全に別のものである。
et quod inde genuina doctrina ecclesiae, quae ex sensu spirituali Verbi est, aliud doceat; そしてここから教会の純粋な教えは、それはみことばの霊的な意味からのものである、別のことを教える。
quod nempe Deus nusquam avertat faciem ab homine, et rejiciat illum a Se, quod non conjiciat aliquem in infernum, et irascatur.{1} すなわち、神はだれからも顔をそらさないこと、そして自分自身から彼らを退ける、ある者を地獄へ投げつける、そして怒ること{1}。
Hoc etiam quisque, cujus mens in illustratione est, cum legit Verbum, percipit solum ex eo, quia Deus est ipsum Bonum, ipse Amor, et ipsa Misericordia; そしてまたこのことをだれもが、その心が照らしの中にある、みことばを読むとき、ただこのことから知覚する、神は善そのものであるので、愛そのもの、そして慈悲そのもの。
et quod ipsum Bonum non possit alicui malum facere, ac ipse Amor et ipsa Misericordia non possit rejicere hominem a Se, quia est contra ipsam essentiam misericordiae et amoris, ita contra ipsum Divinum. そして善そのものはある者に悪を行なうことができないこと、そして愛そのものと慈悲そのものは人間をそれ自身から退けることができない、慈悲と愛の本質そのものに反するからである、このように神性そのものに反する。
Quapropter illi qui ex mente illustrata cogitant, dum legunt Verbum, clare percipiunt, quod Deus nusquam Se avertat ab homine, et quia Se non avertit ab illo, quod ex bono, amore et misericordia cum illo agat, hoc est, quod bonum ejus velit, quod amet illum, et quod misereatur ejus. それゆえ、彼らは、照らされた心から考える者たちは、みことばを読むとき、はっきりと知覚する、神は決して自分自身を人間からそらさないこと、そして自分自身を彼からそらさないので、善、愛、それと慈悲から彼を扱う、すなわち、彼の善を望むこと、彼を愛すること、彼に☆哀れみを示すこと。
☆ misereor「哀れみを示す、情けをかける」は属格をとります。
Inde etiam vident, quod sensus litterae Verbi, in quo talia dicuntur, sensum spiritualem in se recondat secundum quem explicanda sunt illa, quae in sensu litterae accommodate ad captum hominis, et secundum ejus primas et communes ideas, dicta sunt. ここからもまた見る、みことばの文字通りの意味は、その中にこのようなことが言われていること、それ自体の中に霊的な意味をしまい込んでいる、それにしたがってそれらは説明(解釈)されなければならない、それらは文字通りの意味の中に人間の理解力(把握)に適している、そしてその最初の、全般的な観念にしたがって、述べられている☆。
☆ これではまったくの直訳でわけがわかりませんね? in quo talia dicunturが挿入され、やや文章が読みづらくなっています、そのtaliaは直前に述べたことです。骨子をたどってみます。「文字通りの意味はその中に霊的な意味を隠していて、その霊的な意味にしたがってillaを読まなければならない」です。こここでこのillaは「文字通りの意味は人間の把握に適し、また最初の段階の、全般的な観念にしたがっていて、霊的な意味で解釈されなければならない」ことです。
(3) 訳文
神は人間から顔をそらし、人間をご自分から退け、地獄に投げつけ、悪のために人間に対して怒る、という見解を強くもつ者がいる。またその上さらに、神は人間を罰し、人間に悪を行なう行われる、という見解をもつ者もいる。みことばの文字通りの意味から、そこに似たことが言われていることから、この見解を確信している。みことばの文字通りの意味を解説する霊的な意味は、まったく別のことを言っていて、みことばの霊的な意味からのものである教会の純粋な教えは、別のことを教えていることを知らない。すなわち、神はだれからも顔をそらさず、ご自分から人間を退け、ある者を地獄へ投げつけ、怒られることはないことである{1}。そしてまた、みことばを読むとき、心が照らされているだれもが、神は善そのもの、愛そのもの、慈悲そのものであることから、このことを知覚し、善そのものであられる方はだれかに悪を行なうことができないこと、愛そのものと慈悲そのものであられる方はご自分から人間を退けることができないことを知覚する。慈悲と愛の本質そのものに反し、このように神性そのものに反するからである。それゆえ、照らされた心から考える者たちは、みことばを読むとき、神は決してご自分を人間からそらさないこと、そしてご自分を人間からそらさないので、善、愛、それと慈悲から人間を扱われること、すなわち、人間の善を望み、愛し、哀れみを示されることをはっきりと知覚する。ここからもまた次のことを知っている。このようなことが言われているみことばの文字通りの意味は、その中に霊的な意味がしまい込まれており、その文字通りの意味は人間の把握に適し、また最初の段階の、全般的な観念にしたがっているものであって、霊的な意味にしたがって解釈されなければならないことである。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod ira et excandescentia in Verbo tribuatur Domino, sed quod sit apud hominem, et quod ita dicatur quia ita apparet coram homine, cum punitur et damnatur (n. 798 [? 5798], 6997, 8284, 8483, 8875, 9306, 10431).
Quod etiam malum tribuatur Domino, cum tamen a Domino nihil nisi quam bonum (n. 2447, 6073 [? 6071], 6992 [? 6991], 6997, 7533, 7632, 7677 [? 7679], 7926, 8227, 8228, 8632, 9306).
Cur ita in Verbo dicitur (n. 6073 [? 6071], 6992 [? 6991], 6997, 7643, 7632, 7679, 7710, 7926, 8282, 9009 [? 9010], 9128).
Quod Dominus sit pura Misericordia et Clementia (n. 6997, 8875).
(2) 直訳
@1 Quod ira et excandescentia in Verbo tribuatur Domino, sed quod sit apud hominem, et quod ita dicatur quia ita apparet coram homine, cum punitur et damnatur. みことばの中で怒りと憤りは主に帰せられている、しかし、人間のもとにあること、そしてこのように言われていること、人間の前にこのように見えるので、罰せられ、断罪されるとき。
Quod etiam malum tribuatur Domino, cum tamen a Domino nihil nisi quam bonum. 悪もまた主に帰せられている、そのときそれでも主からは善以外の(ものを除いて)何ものもない。
Cur ita in Verbo dicitur. なぜ、このようにみことばの中に言われているか。
Quod Dominus sit pura Misericordia et Clementia. 主は純粋な慈悲と柔和である。
(1) 原文
546. Qui in illustratione sunt, ulterius vident, quod bonum et malum sint duo opposita, et quod ita opposita sint sicut caelum et infernum, et quod omne bonum sit e caelo, et omne malum ab inferno; et quia Divinum Domini facit caelum (n. 7-I2), quod a Domino non nisi quam bonum influat apud hominem, et quod ab inferno non nisi quam malum; et quod sic Dominus hominem continue abducat a malo, et ducat ad bonum, et quod infernum hominem continue inducat in malum. Nisi homo inter utrumque esset, non foret ei aliqua cogitatio, nec aliqua voluntas, minus ei aliquod liberum, et aliqua electio; omnia enim haec sunt homini ex aequilibrio inter bonum et malum: quapropter si Dominus averteret Se, et homo soli malo relictus foret, non amplius homo esset. Ex his patet, quod Dominus cum bono influat apud hominem, aeque apud malum ac apud bonum; sed cum differentia, quod hominem malum continue abducat a malo, et quod hominem bonum continue ducat ad bonum; et quod causa talis differentiae sit apud hominem, quia est recipiens.
(2) 直訳
Qui in illustratione sunt, ulterius vident, quod bonum et malum sint duo opposita, et quod ita opposita sint sicut caelum et infernum, et quod omne bonum sit e caelo, et omne malum ab inferno; 照らしの中にいる者たちは、さらに進んで(もっと先に)見る、善と悪は二つの正反対のものであること、そしてこのように正反対のものであること、天界と地獄のように、そしてすべての善は天界からであること、そしてすべての悪は地獄から。
et quia Divinum Domini facit caelum (n. 7-I2), quod a Domino non nisi quam bonum influat apud hominem, et quod ab inferno non nisi quam malum; そして主の神性が天界をつくるので(7-12番)、主から善以外に人間のもとに流入しないこと、そして地獄から悪以外に〔流入し〕ないこと。
et quod sic Dominus hominem continue abducat a malo, et ducat ad bonum, et quod infernum hominem continue inducat in malum. そしてこうして主は人間を絶えず悪から引き出す、そして善へ導くこと、そして地獄は人間を絶えず悪へ導き入れること。
Nisi homo inter utrumque esset, non foret ei aliqua cogitatio, nec aliqua voluntas, minus ei aliquod liberum, et aliqua electio; もし人間が両方の間にいない☆なら、彼に何らかの思考はない☆、何らかの意志もなく、まして彼に何らかの自由、そして何らかの選択〔はない〕。
☆ ここは条件文であり、essetもforet(essetの別形、スヴェーデンボリがどのように使い分けているのか、私にはわかりません)も接続法未完了なのでこれは「現在の事実に反する仮定」を表現しています。それで文章は「現在形」です。しかし、これを(原文ラテン語の時制にあわせて)「もし人間が両方の間にいなかったなら、彼に何らかの思考はなかった」と表現することもできます。そして意味も変わりません! 日本語には厳密な意味での「時制」がなく、「時」は文脈から知る構造になっているので、このようなこと、すなわち、現在形で表現しても過去形で表現しても意味が変わらないことになると思っています。
omnia enim haec sunt homini ex aequilibrio inter bonum et malum: なぜなら、これらすべてのものは人間に善と悪の間の均衡からあるから。
quapropter si Dominus averteret Se, et homo soli malo relictus foret, non amplius homo esset. それゆえ、もし主が自分自身をそらす☆1、そして人間はただ悪に残される☆1なら、もはや人間は存在しない☆1☆2。
☆1 ここも条件文、接続法未完了であり、直前の説明と同じです。
☆2 「人間は存在しなかった」が直訳ですが、このままでは変です、すなわち「悪に残された人間」がどうなるか、そのとき「(人間が)存在しない」が結論とはなりません。どうしても「悪魔」になってしまうでしょうから、その意味で「もはや人間のままではいられない」ということでしょう。
Ex his patet, quod Dominus cum bono influat apud hominem, aeque apud malum ac apud bonum; これらから明らかである、主は善とともに人間のもとに流入するとき、等しく悪い者のもとと善い者のもとに。
sed cum differentia, quod hominem malum continue abducat a malo, et quod hominem bonum continue ducat ad bonum; しかし、相違をもって、悪い人間を絶えず悪から引き出す、そして善い人間を絶えず善へ導くこと。
et quod causa talis differentiae sit apud hominem, quia est recipiens. そしてこのような相違の理由は、人間のもとにあること、容器であるので。
(3) 訳文
照らされている者たちは、さらに進んで、善と悪は二つの正反対のもの、天界と地獄のように正反対のものであり、そしてすべての善は天界から、すべての悪は地獄からであること、そして主の神性が天界をつくるので(7-12番)、主からは善しか人間のもとに流入しないこと、地獄からは悪しか流入しないこと、こうして主は人間を絶えず悪から引き出し、善へ導かれること、地獄は人間を絶えず悪へ導き入れることを知っている。もし人間が二つのものの間にいないなら、人間に何らかの思考も、何らかの意志も、まして何らかの自由も、そして何らかの選択もはない。なぜなら、これらすべてのものは人間が善と悪の間の均衡にいるからである。それゆえ、もし主がご自分をそむけ、人間に悪だけを残されるなら、もはや人間は人間のままではいられない。これらから、主は善とともに人間のもとに、善い者と等しく悪い者のもとに流入されるとき、そこには悪い人間を絶えず悪から引き出し、善い人間を絶えず善へ導かれるという相違があり、そしてこのような相違があるのは、人間は容器であるので、人間のもとにあることが明らかである。