[X.]
QUOD INDE UNUSQUISQUE ANGELUS SIT IN PERFECTA FORMA HUMANA.
ここからそれぞれの天使は人間の完全な形であること
(1) 原文
73. In binis praecedentibus articulis ostensum est, quod caelum in toto complexu referat unum hominem, et quod similiter unaquaevis societas in caelo: ex nexu causarum, quae ibi adductae sunt, sequitur quod unusquisque angelus pariter referat. Sicut caelum est homo in maxima forma, et societas caeli in minore, ita angelus est in minima; nam in perfectissima forma, qualis est forma caeli, similitudo totius est in parte, et partis in toto: causa quod ita sit, est, quia caelum est communio, communicat enim omnia sua cum unoquovis, et unusquisque recipit ex communione illa omnia sua; angelus est receptaculum, et inde caelum in minima forma, ut quoque in suo articulo supra ostensum est. Homo etiam, quantum recipit caelum, tantum quoque est receptaculum, est caelum, et est angelus (videatur supra, n. 57). Hoc describitur ita in Apocalypsi,
“Mensus est murum” sanctae Hierosolymae, “centum quadraginta quatuor cubitorum, mensura hominis quae est angeli” (xxi. 17):
“Hierosolyma” ibi est ecclesia Domini, et in eminentiori sensu caelum;{1} “murus” est verum quod ab insultu falsorum et malorum tutatur;{2} “centum quadraginta quatuor” sunt omnia vera et bona in complexu;{3} “mensura” est quale ejus;{4} “homo” est in quo omnia illa in communi et in parte, ita in quo caelum; et quia angelus etiam est homo ex illis, ideo dicitur, “mensura hominis quae est angeli.” Hic sensus spiritualis est illorum verborum. Quis absque illo sensu intellecturus esset, quod murus sanctae Hierosolymae esset mensura hominis quae angeli? {5}
(2) 直訳
In binis praecedentibus articulis ostensum est, quod caelum in toto complexu referat unum hominem, et quod similiter unaquaevis societas in caelo: 二つの先行する章の中で示された、天界は全統一体として一人の人間を表わすこと、同様に天界の中のそれぞれの社会〔もそうである〕こと。
ex nexu causarum, quae ibi adductae sunt, sequitur quod unusquisque angelus pariter referat. 結びついている理由から、それらはそこに提示されている、それぞれの天使も同じく〔人間を〕表わすことが帰結される。
Sicut caelum est homo in maxima forma, et societas caeli in minore, ita angelus est in minima; 天界が最大の人間であり、天界の社会が小さい〔形の人間である〕ように、このように天使は最小の〔形の人間〕である。
nam in perfectissima forma, qualis est forma caeli, similitudo totius est in parte, et partis in toto: なぜなら、最も完全な形の中には、〔それは〕天界の形のようなものである、全体に類似のものが部分の中にあるから、部分に〔類似のものが〕全体の中に〔あるから〕。
causa quod ita sit, est, quia caelum est communio, communicat enim omnia sua cum unoquovis, et unusquisque recipit ex communione illa omnia sua; このようであることの理由は、天界は交わりであるので、なぜなら、自分のすべてのものをそれぞれの者と共有し、またそれぞれの者はその共有のものから自分のすべてのものを受け取るから。
angelus est receptaculum, et inde caelum in minima forma, ut quoque in suo articulo supra ostensum est. 天使は容器であり、ここから最小の形の天界〔である〕、上のその章の中でもまた示されているように。
Homo etiam, quantum recipit caelum, tantum quoque est receptaculum, est caelum, et est angelus (videatur supra, n. 57). 人間もまた、天界を受け入れるほど、それだけまた容器であり、天界であり、天使である(上の57番に見られる)。
Hoc describitur ita in Apocalypsi, このことは「黙示録」の中にこのように記述されている、
“Mensus est murum” sanctae Hierosolymae, “centum quadraginta quatuor cubitorum, mensura hominis quae est angeli” (xxi. 17): 聖なるエルサレムの「城壁が測られた」、「百四十四キュビト(ペーキュス)、人間の尺度、それは天使の〔尺度〕である」(21:17)。
“Hierosolyma” ibi est ecclesia Domini, et in eminentiori sensu caelum;{1} そこの「エルサレム」は、主の教会である、さらにすぐれた意味で天界〔である〕{1}。
“murus” est verum quod ab insultu falsorum et malorum tutatur;{2} 「(城)壁」は、虚偽と悪の攻撃から守る真理である{2}。
“centum quadraginta quatuor” sunt omnia vera et bona in complexu;{3} 「百四十四」は、統一体としてのすべての真理と善である{3}。
“mensura” est quale ejus;{4} 「尺度」は、その性質である{4}。
“homo” est in quo omnia illa in communi et in parte, ita in quo caelum; 「人間」は、その中にそれらすべてのものが全般的に、部分的に、このようにその中に天界が〔ある者である〕。
et quia angelus etiam est homo ex illis, ideo dicitur, “mensura hominis quae est angeli.” そして、天使もまたそれら〔真理と善〕から人間であるので、それゆえ、「人間の尺度、それは天使の〔尺度〕である」と言われる。
Hic sensus spiritualis est illorum verborum. これがその言葉の霊的な意味である。
Quis absque illo sensu intellecturus esset, quod murus sanctae Hierosolymae esset mensura hominis quae angeli? {5} だれがその意味なしで理解しているか?☆、聖なるエルサレムの城壁が人間の寸法、それは天使の〔寸法〕であったこと。
☆未来完了です。「理解できるはずがない」という話者の意志を感じます。
(3) 訳文
前の二つの章の中で、天界は全統一体として一人の人間を表わすこと、天界の中のそれぞれの社会も同様であることを示した。そこに提示され、関連する理由から、それぞれの天使も同じく人間を表わすことがいえる。天界は最大の人間であり、天界の社会は小さい形の人間であり、こうして天使は最小の形の人間である。なぜなら、天界の形のような最も完全な形の中には、全体に類似のものが部分の中にあり、部分に類似のものが全体の中にあるから。このようであることの理由は、天界は交わりであるからである。なぜなら、自分のすべてのものをそれぞれの者と共有し、またそれぞれの者はその共有のものから自分のすべてのものを受け取るから。前の章の中でもまた示されているように、天使は容器であり、ここから最小の形の天界である。人間もまた、天界を受け入れるほど、それだけ容器であり、天界であり、天使である(前の57番に見られる)。このことは「黙示録」の中に次のように記述されている、
聖なるエルサレムの「城壁が測られた」、「人間の尺度で百四十四ペーキュス、それは天使の尺度でもある」(21:17)。
そこの「エルサレム」は、主の教会であり、さらにすぐれた意味では天界である{1}。「城壁」は、虚偽と悪の攻撃から守る真理である{2}。「百四十四」は、統一体としてのすべての真理と善である{3}。「尺度」は、その性質である{4}。「人間」は、自分の中に真理と善のすべてのものが全般的にも部分的にも、このように自分の中に天界がある者である。そして、天使もまた真理と善から人間であるので、それゆえ、「人間の尺度で、それは天使の尺度でもある」と言われる。これがその言葉の霊的な意味である。その意味がなくて、聖なるエルサレムの城壁が人間の寸法で、それは天使の寸法でもあったことを、だれが理解するだろうか?{5}。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 “Hierosolyma” quod sit ecclesia (n. 402, 3654, 9166).
@2 “Murus” quod sit verum tutans ab insultu falsorum et malorum (n. 6419).
@3 Quod “duodecim” sint omnia vera et bona in complexu (n. 577, 2089, 2129, 2130, 3272, 3858, 3913).
Similiter “septuaginta duo,” et “centum quadraginta quatuor,” quoniam 144 exsurgunt ex 12 in se multiplicatis (n. 7973).
Quod omnes numeri in Verbo significent res (n. 482, 487, 647, 648, 755, 813. 1963, 1988, 2075, 2252, 3252, 4264, 4495, 5265).
Quod numeri multiplicati simile significent cum simplicibus, a quibus per multiplicationem exsurgunt (n. 5291, 5335, 5708, 7973).
@4 Quod “mensura” in Verbo significet quale rei quoad verum et bonum (n. 3104, 9603).
@5 De sensu spirituali seu interno Verbi, vide Explicationem de Equo Albo, in Apocalypsi, et Appendicem ad Doctrinam Caelestem.
(2) 直訳
@1 “Hierosolyma” quod sit ecclesia. 「エルサレム」は教会であること。
@2 “Murus” quod sit verum tutans ab insultu falsorum et malorum. 「壁」それは虚偽と悪の攻撃から守る真理である。
@3 Quod “duodecim” sint omnia vera et bona in complexu. 「十二」は全体としてのすべての真理と善である。
Similiter “septuaginta duo,” et “centum quadraginta quatuor,” quoniam 144 exsurgunt ex 12 in se multiplicatis. 同様に「七十二」と「百四十四」、144は12にそれ自体をかけることから生ずるので。
Quod omnes numeri in Verbo significent res. みことばの中の数のすべては事柄を意味する。
Quod numeri multiplicati simile significent cum simplicibus, a quibus per multiplicationem exsurgunt. かけた数は〔もとの〕単純なものと似たことを意味する、それからかけることによって生ずる。
@4 Quod “mensura” in Verbo significet quale rei quoad verum et bonum. みことばの中の「尺度」は真理と善に関する事柄の性質を意味する。
@5 De sensu spirituali seu interno Verbi, vide Explicationem de Equo Albo, in Apocalypsi, et Appendicem ad Doctrinam Caelestem. みことばの霊的な、または内的な意味は、「黙示録」の中の「白い馬について」と「天界の教義への付録」を見よ。
(1) 原文
74. Sed nunc ad experientiam. Quod angeli sint formae humanae seu homines, hoc millies mihi visum est: locutus enim sum cum illis sicut homo cum homine, quandoque cum uno, quandoque cum pluribus in consortio, nec quicquam differens ab homine quoad formam apud illos vidi; et miratus sum aliquoties quod tales essent: et ne diceretur quod esset fallacia aut visio phantasiae, datum est illos videre in plena vigilia, seu cum eram in omni sensu corporis, et in statu clarae perceptionis. Saepius etiam narravi illis, quod homines in Christiano orbe in caeca tali ignorantia sint de angelis et spiritibus, ut credant illos esse mentes absque forma, ac puras cogitationes, de quibus non aliam ideam habent quam sicut de aethereo in quo vitale; et quia sic, {a}addicunt illis nihil hominis praeter cogitativum, credunt quod non videant quia non eis oculi, non audiant quia non eis aures, et non loquantur quia non eis os et lingua. [2] Ad haec angeli dixerunt, quod sciant quod talis fides sit multis in mundo, et quod regnet apud eruditos, et quoque, quod mirati sunt, apud sacerdotes. Causam etiam dixerunt, quod eruditi, qui antesignani fuerunt, et primum excluserunt talem ideam de angelis et spiritibus, ex sensualibus externi hominis de illis cogitaverint; et qui ex illis cogitant, et non ex luce interiore, et ex idea communi quae insita cuivis, non possint aliter quam fingere talia, quoniam sensualia externi hominis non capiunt alia quam quae intra naturam sunt, non autem quae supra, ita nihil quicquam de spirituali mundo:{1} ex his antesignanis ut ducibus derivata est falsitas cogitationis de angelis ad alios, qui ex se non cogitaverunt sed ex illis; et qui ex aliis primum cogitant, et faciunt suae fidei, et postea illa suo intellectu intuentur, aegre possunt ab illis recedere; quare plerique acquiescunt in confirmando illa. [3] Porro dixerunt, quod simplices fide et corde non in illa idea de angelis sint, sed in idea de illis sicut de hominibus caeli, ex causa quia non exstinxerunt insitum suum quod e caelo per eruditionem, nec capiunt aliquid absque forma: inde est, quod angeli in templis, sive sculpti sive picti, non aliter sistantur quam ut homines. De insito quod e caelo dicebant, quod sit Divinum influens apud illos qui in bono fidei et vitae sunt.
@a “addicant:”―vox saepissime adhibita; a Doctore Im. Tafel quidem legeretur addicunt
(2) 直訳
Sed nunc ad experientiam. しかし、今や、経験から。
Quod angeli sint formae humanae seu homines, hoc millies mihi visum est: 天使たちは人間の形または人間であること、このことは千回も私に見られた。
locutus enim sum cum illis sicut homo cum homine, quandoque cum uno, quandoque cum pluribus in consortio, nec quicquam differens ab homine quoad formam apud illos vidi; なぜなら、私は彼らと人間と人間のように話したから、ある時は一人と、またある時は交わりの中で多くの者と、彼らのもとに形に関して人間から異なっている何もない〔のを〕私は見た。
et miratus sum aliquoties quod tales essent: 数度、私は驚いた、〔彼らが〕そのようであること。
et ne diceretur quod esset fallacia aut visio phantasiae, datum est illos videre in plena vigilia, seu cum eram in omni sensu corporis, et in statu clarae perceptionis. 〔感覚の〕欺きまたは幻想の幻覚にいたことが言われないように、それらを見ることは、十分な目覚めの中で、すなわち身体のすべての感覚の中に、そして明らかな知覚の中に、私がいたとき与えられた。
Saepius etiam narravi illis, quod homines in Christiano orbe in caeca tali ignorantia sint de angelis et spiritibus, ut credant illos esse mentes absque forma, ac puras cogitationes, de quibus non aliam ideam habent quam sicut de aethereo in quo vitale; さらにまたしばしば私は彼らに語った、キリスト教界の中の人間は天使たちと霊たちについて盲目のこのような〔ut以下〕無知の中にいること、彼らを形のない心であると信じているような、そして純粋な思考〔の存在である〕、それらについて他の観念を持たない、エーテルについてのような以外の、その中に生命が〔ある〕。
et quia sic, {a}addicunt illis nihil hominis praeter cogitativum, credunt quod non videant quia non eis oculi, non audiant quia non eis aures, et non loquantur quia non eis os et lingua. そしてこのようなので、〔彼らは〕彼ら〔天使と霊たち〕に思考以外の人間の何ものも割り当てない、彼らに目がないので見ない、彼らに耳がないので聞かない、彼らの口と舌がないので話さないことを信じている。
[2] Ad haec angeli dixerunt, quod sciant quod talis fides sit multis in mundo, et quod regnet apud eruditos, et quoque, quod mirati sunt, apud sacerdotes. [2] これについて天使たちは言った、このような信仰が世の中の多くの者にあることを知っていること、学者たちのもとで支配していること、また驚くべきであることも、祭司たちのもと〔も支配していること〕。
Causam etiam dixerunt, quod eruditi, qui antesignani fuerunt, et primum excluserunt talem ideam de angelis et spiritibus, ex sensualibus externi hominis de illis cogitaverint; 理由もまた言った、学者たちは、主唱者であった、そして天使と霊たちについてこのような観念を最初に考え出した、彼らについて外なる人の感覚的なものから考えた。
et qui ex illis cogitant, et non ex luce interiore, et ex idea communi quae insita cuivis, non possint aliter quam fingere talia, quoniam sensualia externi hominis non capiunt alia quam quae intra naturam sunt, non autem quae supra, ita nihil quicquam de spirituali mundo:{1} そしてそれらから考えて、内的な光から〔考え〕ない、またそれぞれに生来のものである普遍的な観念から〔考えない〕者は、このようなものを案出する(=捏造する)こと以外の他のことはできない、外なる人の感覚的なものは自然の内にあるもの以外の他のものを感知しない、しかし上方のものは〔感知し〕ない、このように霊界について何も決して〔感知し〕ない{1}。
ex his antesignanis ut ducibus derivata est falsitas cogitationis de angelis ad alios, qui ex se non cogitaverunt sed ex illis; これらの指導者から導かれて、天使たちについての誤った考えが他の者へ導かれた、自分自身から考えなかった者、しかし彼ら〔指導者〕から。
et qui ex aliis primum cogitant, et faciunt suae fidei, et postea illa suo intellectu intuentur, aegre possunt ab illis recedere; 最初に他の者〔の考え〕から考え、自分の信仰をつくり、その後、自分の理解力で観察する者は、ほとんどこれらから去ることができない。
quare plerique acquiescunt in confirmando illa. それゆえ、極めて多くの者はそれらを確信して満足している。
[3] Porro dixerunt, quod simplices fide et corde non in illa idea de angelis sint, sed in idea de illis sicut de hominibus caeli, ex causa quia non exstinxerunt insitum suum quod e caelo per eruditionem, nec capiunt aliquid absque forma: [3] さらに彼らは言った、信仰と心で単純な者は天使たちについてそのような観念の中にいない、しかし、彼らについて天界の人間についてのような観念の中に〔いる〕、その理由は、天界から自分の生来のもの(=植え付けられたもの)を消滅させていない、博識によって、形なしの何かを考えもしない。
inde est, quod angeli in templis, sive sculpti sive picti, non aliter sistantur quam ut homines. ここからである、神殿の中の天使たちは、彫刻されたものにしろ描かれたものにしろ、人間として以外の他のものに表わされないこと。
De insito quod e caelo dicebant, quod sit Divinum influens apud illos qui in bono fidei et vitae sunt. 天界から生来のもの(=植え付けられたもの)について言った、信仰と生活の善の中にいる者のもとに流入する神性であること。
@a “addicant:”―vox saepissime adhibita; a Doctore Im. Tafel quidem legeretur addicunt 注a「addicant」――最もしばしば用いられた言葉、イマヌエル・ターフェル博士によりこれはaddicuntと読まれている。
(3) 訳文
しかし、今、経験から述べよう。天使たちが人間の形または人間であることを私に千回も見た。なぜなら、私は彼らと人間と人間のように、ある時は一人と、またある時は交わりの中で多くの者と話し、彼らは形に関して人間と何も異なっているないのを見たから。何回か、私は天使たちがそのようであることに驚いたことがある。感覚の欺き、または幻覚の中にいたと言われないように、それらを見ることは、十分な目覚めた中で、すなわち身体のすべての感覚をもち、明らかに知覚しているときに、私に与えられた。さらにまたしばしば私は、キリスト教界の中の人間が天使たちと霊たちについて、彼らを形のない心であり、純粋な思考の存在であって、それらについて生命をもつエーテルといった観念しか持たず、このようなものなので、天使と霊たちに人間の思考以外の何ものも配属させず、彼らは目がないので見ず、耳がないので聞かず、口と舌がないので話さないと信じているといったこのような盲目の無知の中にいることを彼らに語った。
[2] これについて天使たちは、このような信仰が世の中の多くの者にあること、学者たちを支配していること、また驚くべきことに、祭司たちも支配していることを知っている、と言った。その理由もまた次のように言った。主唱者であり、天使と霊たちについてそのような観念を最初に考え出した学者たちは、そのことについて外なる人の感覚的なものから考えた。そして感覚的なものから考えて、内的な光から考えず、またそれぞれの者に生来のものである普遍的な観念から考えない者は、このようなものを案出することしかできない。外なる人の感覚的なものは、自然の内にあるものしか感知せず、上方にあるのもの、このように霊界については何も決して感知しない{1}。これらの指導者から、天使たちについての誤った考えが、自分自身から考えずに指導者の言うことから考える者へ伝わった。最初に他人の考えから考えて、自分の信仰をつくり、その後で、自分の理解力でその信仰を観察する者は、そこから抜け出すことはほとんどできない。それゆえ、極めて多くの者がそれらを確信し、満足している。
[3] さらに彼らは言った。信仰と心において単純な者は、天使たちについてそのような観念を持たず、天界にいる人間というような観念を持っている。その理由は、天界から自分に生来のものを博識によって消滅させておらず、形のないものを考えもしないからである。ここから、神殿の中の天使たちは、彫刻にしろ絵画にしろ、人間としてしか表わされていない。天界からの生来のものについては、信仰と生活の善の中にいる者のもとに流入する神性である、と言った。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod homo nisi a sensualibus externi hominis elevetur, parum sapiat (n. 5089).
Quod sapiens homo supra sensualia illa cogitet (n. 5089 5044).
Cum elevatur homo supra sensualia illa, quod in lumen clarius veniat, et tandem in lucem caelestem (n. 6183, 6313, 6315, 9407, 9730, 9922).
Quod elevatio et abductio a sensualibus illis antiquis nota fuerit (n. 6313).
(2) 直訳
@1 Quod homo nisi a sensualibus externi hominis elevetur, parum sapiat. 人間は外なる人の感覚的なものから高揚されないなら、ほとんど賢くない。
Quod sapiens homo supra sensualia illa cogitet. 賢い人間はこれら感覚的なものを超えて考える。
Cum elevatur homo supra sensualia illa, quod in lumen clarius veniat, et tandem in lucem caelestem. 人間はこれら感覚的なものを超えて高揚されるとき、さらに明るい光の中にやってくること、ついには天界の光の中に。
Quod elevatio et abductio a sensualibus illis antiquis nota fuerit. これらの感覚的なものからの高揚と連れ去ることは古代人に知られていた。
月: 2008年7月
原典講読『天界と地獄』no.75,no.76,no.77.
(1) 原文
75. Ab omni experientia, quae nunc est plurium annorum, dicere et asseverare possum, quod angeli quoad formam suam sint prorsus homines, quod illis sint facies, sint oculi, aures, pectus, brachia, manus, pedes; quod se mutuo videant, audiant, loquantur inter se; verbo, quod illis prorsus nihil desit, quod est hominis, praeter quod non superinduti sint materiali corpore. Vidi illos in sua luce, quae lucem meridianam mundi multis gradibus excedit, et in illa omnia faciei illorum distinctius et clarius, quam visae sunt facies hominum telluris. Datum etiam est videre angelum intimi caeli: is nitentiori et splendentiore facie erat quam angeli inferiorum caelorum; lustravi eum, et erat ei forma humana in omni perfectione.
(2) 直訳
Ab omni experientia, quae nunc est plurium annorum, dicere et asseverare possum, quod angeli quoad formam suam sint prorsus homines, quod illis sint facies, sint oculi, aures, pectus, brachia, manus, pedes; すべての経験から、それは今や多くの年である、言い、断言することができる、天使たちはその形に関して完全に人間であること、彼らに顔があり、目、耳、胸、腕、手、足があること。
quod se mutuo videant, audiant, loquantur inter se; 自分たちを互いに見、聞き、自分たちの間で話すこと。
verbo, quod illis prorsus nihil desit, quod est hominis, praeter quod non superinduti sint materiali corpore. 一言で言えば、彼らにまったく欠けているものがないこと、それは人間のものである、物質的な身体を上に着ていないことを除いて。
Vidi illos in sua luce, quae lucem meridianam mundi multis gradibus excedit, et in illa omnia faciei illorum distinctius et clarius, quam visae sunt facies hominum telluris. 私は彼らを彼ら自身の光の中で見た、その光は世の真昼の光を多くの段階でまさっていた、
Datum etiam est videre angelum intimi caeli: さらにまた、最内部の天界の天使を見ることが与えられた。
is nitentiori et splendentiore facie erat quam angeli inferiorum caelorum; 彼はさらにきれいな、さらに輝く顔だった、低い天界の天使たちよりも。
lustravi eum, et erat ei forma humana in omni perfectione. 私は彼を観察した、彼にはすべての完全さにおいて人間の形があった。
(3) 訳文
今や多年の経験のすべてから、天使たちはその形に関して完全に人間であり、彼らに顔があり、目、耳、胸、腕、手、足があること、互いに見、聞き、自分たちの間で話すこと、一言で言えば、人間にあるものが、物質的な身体を上に着ていないことを除いて、彼らにまったく欠けていないことを述べ、断言することができる。私は彼らを彼らの光の中で見たが、その光は世の真昼の光を数段階もまさっていた。さらにまた、最内部の天界の天使を見ることが与えられた。彼は低い天界の天使たちよりも、さらにきれいで、さらに輝く顔だった。私は彼を観察したが、彼はすべての点でまったく人間の形をしていた。
(1) 原文
76. At sciendum est, quod angeli non possint videri homini per oculos corporis ejus, sed per oculos spiritus qui est in homine,{1} quia is est in spirituali mundo, et omnia corporis in naturali; simile videt simile, quia ex simili: praeterea organum visus corporis, quod est oculus, tam crassum est, ut ne quidem videat minora naturae nisi per vitra optica, ut cuivis notum est; inde minus adhuc illa quae supra naturae sphaeram sunt, qualia sunt omnia quae in spirituali mundo: sed haec usque videntur ab homine, cum is abducitur a visu corporis, et aperitur visus spiritus ejus, quod etiam momento fit, cum placet Domino ut videantur; et tunc homo non aliud scit quam quod videat illa oculis corporis: ita angeli visi sunt Abrahamo, Loto, Manoacho, et Prophetis; ita quoque visus est Dominus post resurrectionem discipulis: simili modo etiam mihi visi sunt angeli. Quia prophetae ita viderunt, ideo dicti sunt “videntes” et “aperti oculis (1 Sam. ix. 9; Num. {a}xxiv. 3); ac facere ut ita videant, dictum est “aperire oculos,” ut factum est puero Elisaei, de quo ita legitur,
“Orans Elisaeus dixit, Jehovah, aperi quaeso oculos ejus ut videat; et aperiente Jehovah oculos pueri ejus, vidit quod ecce mons ille plenus equis et curribus igneis circa Elisaeum” (2 Reg vi. 17).
@a xxiv. pro “xxiii.”
(2) 直訳
At sciendum est, quod angeli non possint videri homini per oculos corporis ejus, sed per oculos spiritus qui est in homine,{1} quia is est in spirituali mundo, et omnia corporis in naturali; しかし、知らなくてはならない、天使たちは人間にその身体の目によって見られることができないこと、しかし霊の目によって、それは人間の中にある{1}、なぜなら、それは霊界の中にあり、身体のすべてのものは自然〔界〕の中に〔ある〕から。
simile videt simile, quia ex simili: 似たものは似たものを見る、似たもの〔である〕からなので。
praeterea organum visus corporis, quod est oculus, tam crassum est, ut ne quidem videat minora naturae nisi per vitra optica, ut cuivis notum est; さらに、身体の視覚の器官は、それは目である、このように粗雑である、自然の小さいものを決して見ないように、もし拡大鏡☆によらないなら、だれにも知られているように。
☆vitrum opticumの直訳は「光学ガラス」で「拡大鏡、虫めがね」の意味です。柳瀬訳も長島訳も「顕微鏡」としていますが、これは間違っていると思います。
inde minus adhuc illa quae supra naturae sphaeram sunt, qualia sunt omnia quae in spirituali mundo: ここから、さらに〔見ることは〕劣る、自然の領域を超えたものは、霊界にあるすべてのもののようなもの。
sed haec usque videntur ab homine, cum is abducitur a visu corporis, et aperitur visus spiritus ejus, quod etiam momento fit, cum placet Domino ut videantur; しかし、これら〔霊界にあるもの〕は、それでも、人間により見られる、彼が身体の視覚から引き出されるとき、彼の霊の目を開かれる〔とき〕、さらにまたこのことは瞬間に起こる、主が喜ばれるとき、〔これらのものが〕見られることを。
et tunc homo non aliud scit quam quod videat illa oculis corporis: またその時、人間は他のことを考えない、それらを身体の目で見ていること以外に。
ita angeli visi sunt Abrahamo, Loto, Manoacho, et Prophetis; このように天使たちはアブラハム、ロト、マノア☆、預言者たちに見られた。
☆「士師記」第15章参照。
ita quoque visus est Dominus post resurrectionem discipulis: このように主もまた、復活後に弟子たちに見られた。
simili modo etiam mihi visi sunt angeli. 似た方法で、さらにまた私に天使たちが見られた。
Quia prophetae ita viderunt, ideo dicti sunt “videntes” et “aperti oculis (1 Sam. ix. 9; Num. {a}xxiv. 3); 預言者たちはこのように見たので、それゆえ「見る者」や「目を開かれた者」と呼ばれた(サムエル記Ⅰ9:9 、民数記24:3)。
ac facere ut ita videant, dictum est “aperire oculos,” ut factum est puero Elisaei, de quo ita legitur, そして彼らが見るようにとすることは、「目を開くこと」と言われた、エリシャの若者(=しもべ)に起こったように、そのことについてこのように書いてある☆、
☆legoは「集める、読む、朗読する」であり、直訳なら「読まれる」。ここから「読める、書いてある」となります。
“Orans Elisaeus dixit, Jehovah, aperi quaeso oculos ejus ut videat; 「エリシャは祈って言った、エホバよ、どうぞ☆、彼の目を開け(ること)、見えるように〔してください〕。
☆quaesoは「どうぞ、願わくば、お願いします」という意味の間投詞。
et aperiente Jehovah oculos pueri ejus, vidit quod ecce mons ille plenus equis et curribus igneis circa Elisaeum” (2 Reg vi. 17). エホバがその若者の目を開かれたとき、彼は見た、見よ、その山はエリシャの周りの馬と火の戦車で満ちていること」(列王記Ⅱ6:17)。
@a xxiv. pro “xxiii.” 注a 「xxiii」の代わりにxxiv。
(3) 訳文
しかし、天使たちは人間にその身体の目によって見られることができないで、人間の中にある{1}霊の目によって見られること知らなくてはならない。なぜなら、身体のすべてのものは自然界の中にあり、霊の目は霊界の中にあるから。似たものは、似たものであるから、似たものを見るのである。
さらに、目である身体の視覚の器官は、だれにも知られているように、自然の小さいものを、もし拡大鏡によらないなら決して見ることがないように、このように粗雑である。ここから、霊界にあるすべてのもののような自然の領域を超えたものは、さらに見ることはない。しかし、これら霊界にあるものでも、人間が身体の視覚から引き出され、霊の目を開かれるとき、彼により見られ、さらにまたこのことは、これらのものが見られることを主が喜ばれるとき、一瞬にして起こる。そしてその時、人間は、それらを身体の目で見ているとしか考えない。このようにして、天使たちはアブラハム、ロト、マノ☆、預言者たちに見られた。主もまたこのようにして復活後に弟子たちに見られた。さらにまた似た方法で、私に天使たちが見られた。預言者たちはこのように見たので、それゆえ「見る者」や「目を開かれた者」と呼ばれた(サムエル記Ⅰ9:9 、民数記24:3)。そして彼らが見るようされることは、「目を開くこと」と言われ、エリシャの若者に起こったことであり、そのことについて次のように書いてある、
「エリシャは祈って言った、エホバよ、どうぞ、彼の目を開け、見えるようにしてください。エホバがその若者の目を開かれたとき、彼は見た、見よ、火の馬と戦車がエリシャを取り巻いてその山に満ちていた」(列王記Ⅱ6:17)。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod homo quoad interiora sua sit spiritus (n. 1594).
Et quod spiritus ille sit ipse homo, et quod ex illo corpus vivat (n. 447, 4622, 6054).
(2) 直訳
@1 Quod homo quoad interiora sua sit spiritus. 人間は自分の内的なものに関して霊である。
Et quod spiritus ille sit ipse homo, et quod ex illo corpus vivat. そしてその霊は人間自身であること、またそれから身体は生きていること。」
(1) 原文
77. Spiritus probi, cum quibus de hac re etiam locutus sum, doluerunt corde, quod talis ignorantia de statu caeli, et de spiritibus et angelis intra ecclesiam esset; et indignati dicebant, quod omnino referrem quod non sint mentes absque forma, nec pneumata aetherea, sed quod sint homines in effigie, et quod videant, audiant, et sentiant aeque ac illi qui in mundo.{1}
(2) 直訳
Spiritus probi, cum quibus de hac re etiam locutus sum, doluerunt corde, quod talis ignorantia de statu caeli, et de spiritibus et angelis intra ecclesiam esset; 正しい霊たちは、彼らとこの事柄についてもまた私は話したが、心で悲しんだ、天界の状態について、また霊と天使たちについて、教会内にこのような無知があること。
et indignati dicebant, quod omnino referrem quod non sint mentes absque forma, nec pneumata aetherea, sed quod sint homines in effigie, et quod videant, audiant, et sentiant aeque ac illi qui in mundo.{1} そして憤って、言った、私がすべてのことを物語ること、〔自分たちが〕形のない心ではないこと、エーテルのプネウマ☆でもない、しかし、姿で人間であること、世にいる者と等しく、見て、聞いて、感じていること。
☆ギリシア語を語源とし、「風、息」また「霊」の意味があります。
(3) 訳文
この事柄についても私が話した正しい霊たちは、天界の状態について、また霊と天使たちについて、教会内にこのような無知があることを心から悲しんだ。そして憤りながら、自分たちが形のない心ではなく、空気のような息でもなく、人間の姿をして、、世にいる者と等しく、見て、聞いて、感じていること{1}のすべてを、私が物語るように、と言った。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod unusquisque angelus, quia est recipiens Divini ordinis a Domino, sit in humana forma perfecta et pulcra secundum receptionem (n. 322, 1880, 1881, 3633, 3804, 4622, 4735, 4797, 4985, 5199, 5530, 6054, 9879, 10177, 10594).
Quod Divinum verum sit per quod ordo, et Divinum bonum sit essentiale ordinis (n. 2451, 3166, 4390, 4409, 5232, 7256, 10122, 10555).
(2) 直訳
@1 Quod unusquisque angelus, quia est recipiens Divini ordinis a Domino, sit in humana forma perfecta et pulcra secundum receptionem. それぞれの天使は、主からの神的な秩序の容器であるので、人間の形であり、受容にしたがって完全で美しい。
Quod Divinum verum sit per quod ordo, et Divinum bonum sit essentiale ordinis. 神的な真理は秩序によっている、神的な善は秩序の本質的なものである。
原典講読『天界と地獄』no.78,no.79,no.80.
[XI.]
QUOD CAELUM IN TOTO ET IN PARTE REFERAT HOMINEM,
QUOD SIT EX DIVINO HUMANO DOMINI.
天界が全体的にまた部分的に人間を表わしていることは、
主の神的人間性からであること
(1) 原文
78. Quod caelum in toto et in parte referat hominem, quod sit ex Divino Humano Domini, sequitur ut conclusum ex omnibus illis, quae in praecedentibus articulis dicta et ostensa sunt. In articulis praecedentibus ostensum est, (i.) Quod Dominus sit Deus caeli: (ii.) Quod Divinum Domini faciat caelum: (iii.) Quod caelum consistat ex innumeris societatibus; et quod unaquaevis societas sit caelum in minore forma et unusquisque angelus in minima: (iv.) Quod universum caelum in uno complexu referat unum hominem: (v.) Quod unaquaevis societas in caelis etiam referat unum hominem: (vi.) Quod inde unusquisque angelus sit in perfecta forma humana. Haec omnia concludunt, quod Divinum, quia facit caelum, sit Humanum in forma. Quod hoc sit Divinum Humanum Domini, ex illis quae loco corollarii ex Arcanis Caelestibus assumpta et collata sunt, adhuc clarius videri potest, quia in compendio. Quod Humanum Domini sit Divinum, et non sicut intra ecclesiam creditur, quod Humanum Ipsius non sit Divinum, etiam a Collectis illis videri potest, et quoque ex Doctrina Sanctae Hierosolymae ad finem, ubi agitur de Domino.
(2) 直訳
Quod caelum in toto et in parte referat hominem, quod sit ex Divino Humano Domini, sequitur ut conclusum ex omnibus illis, quae in praecedentibus articulis dicta et ostensa sunt. 天界が全体的にまた部分的に人間を表わしていることは、主の神的人間性からであることは、それらのすべてから結論として帰結される、それらは先行する章で言われ、示された。
In articulis praecedentibus ostensum est, 先行する章の中で示された〔ことは〕、
(i.) Quod Dominus sit Deus caeli: (i.) 主は天界の神であられること。
(ii.) Quod Divinum Domini faciat caelum: (ii.) 主の神性が天界をつくること。
(iii.) Quod caelum consistat ex innumeris societatibus; (iii.) 天界は無数の社会から成り立つこと。
et quod unaquaevis societas sit caelum in minore forma; またそれぞれの社会は小さい形の天界であること。
et unusquisque angelus in minima: そしてそれぞれの天使は最小の〔形の天界である〕
(iv.) Quod universum caelum in uno complexu referat unum hominem: (iv.) 全天界は一つの統一体の中に一人の人間を表わすこと。
(v.) Quod unaquaevis societas in caelis etiam referat unum hominem: (v.) 天界の中のそれぞれの社会もまた一人の人間を表わすこと。
(vi.) Quod inde unusquisque angelus sit in perfecta forma humana. (vi.) ここから、それぞれの天使は完全な形の人間であること。
Haec omnia concludunt, quod Divinum, quia facit caelum, sit Humanum in forma. これらのすべてが結論する、神的なものが、天界をつくるので、形において人間であること。
Quod hoc sit Divinum Humanum Domini, ex illis quae loco corollarii ex Arcanis Caelestibus assumpta et collata sunt, adhuc clarius videri potest, quia in compendio. これが主の神的な人間性であることは、『天界の秘義』から選び、集めた付録の場所に〔ある〕ものそれらから、さらに明らかに見られることができる、要約〔した形〕に〔なっている〕ので。
Quod Humanum Domini sit Divinum, et non sicut intra ecclesiam creditur, quod Humanum Ipsius non sit Divinum, etiam a Collectis illis videri potest, et quoque ex Doctrina Sanctae Hierosolymae ad finem, ubi agitur de Domino. 主の人間性は神的なものであること、教会内で信じられているような〔もの〕でなく、〔それは〕その方の人間性は神的なものでないこと、〔このこと〕もまたそれら集めたものから見ることができる、『聖なるエルサレムの教え』の終わりに☆からもまた。
☆この著作は『新しいエルサレムとその天界の教え』であり、「終わりに」とはその最後のほうにある「主」の章に付けられた「天界の秘義から」の部分です。そこには(同書298~310番)、本書の本章末86番の後ろにつけられているものと同じようなことが述べられています。
(3) 訳文
天界が全体的にまた部分的に人間を表わしていることは、主の神的人間性からであることは、前章で言われ、示されたことのすべてから結論として帰結される。前章の中で示されたことは、
(i.) 主は天界の神であられること。
(ii.) 主の神性が天界をつくること。
(iii.) 天界は無数の社会から成り立つこと。またそれぞれの社会は小さい形の天界であり、それぞれの天使は最小の形の天界であること。
(iv.) 全天界は一つの統一体の中に一人の人間を表わすこと。
(v.) 天界の中のそれぞれの社会もまた一人の人間を表わすこと。
(vi.) ここから、それぞれの天使は完全な形の人間であること。
これらのすべてから、神的なものが天界をつくるので、その神的なものは形において人間であることが結論される。これが主の神的な人間性であることは、『天界の秘義』から選び、集めた付録の中に、それは要約になっているので、さらに明らかに見られることができる。主の人間性は、教会内で信じられているような神的なものでないのではなく、神的なものであることもまた、それら集めたものから、また『聖なるエルサレムの教え』の終わりの個所からも見ることができる。
(1) 原文
79. Quod ita sit, ex pluri experientia mihi testatum factum est, de qua aliquid in nunc sequentibus. Omnes angeli qui in caelis sunt, nusquam Divinum sub alia forma quam Humana percipiunt; et quod mirum, qui in caelis superioribus sunt, non possunt aliter de Divino cogitare; feruntur in illam cogitandi necessitatem ex ipso Divino quod influit, et quoque ex forma caeli, secundum quam cogitationes illorum se circum extendunt; omnis enim cogitatio, quae est angelis, extensionem habet in caelum, et secundum illam extensionem est illis intelligentia et sapientia: inde est, quod omnes ibi agnoscant Dominum, quia Divinum Humanum non datur quam in Ipso. Haec mihi non solum ab angelis dicta sunt, sed etiam datum est percipere, dum elevatus in sphaeram interiorem caeli. Inde patet, quod quo sapientiores angeli sunt, eo clarius percipiant hoc; et inde est, quod Dominus illis appareat; Dominus enim apparet in forma Divina Angelica, quae est Humana, illis qui Divinum visibile agnoscunt et credunt, non autem qui Divinum invisibile; illi enim videre suum Divinum possunt, hi autem non possunt.
(2) 直訳
Quod ita sit, ex pluri experientia mihi testatum factum est, de qua aliquid in nunc sequentibus. そうであることは、多くの経験から私に証明された(=明らかとなった)、そのことについて何らかのものを今や続きのものの中で〔述べよう〕。
Omnes angeli qui in caelis sunt, nusquam Divinum sub alia forma quam Humana percipiunt; 天界の中にいるすべての天使たちは、決して神的なもの☆を人間以外の他の形の下で知覚しない。
☆柳瀬訳はこれを「主」と取り違えています。
et quod mirum, qui in caelis superioribus sunt, non possunt aliter de Divino cogitare; また驚くべきこと〔に〕、さらに上の天界にいる者は、神的なものについて〔これと〕異なって考えることはできない。
feruntur in illam cogitandi necessitatem ex ipso Divino quod influit, et quoque ex forma caeli, secundum quam cogitationes illorum se circum extendunt; これを考えることへと強制へ駆り立てられる、神的なものそのものから、それが流入する、そしてまた天界の形から、それにしたがって彼らの思考は周囲に広がる。
omnis enim cogitatio, quae est angelis, extensionem habet in caelum, et secundum illam extensionem est illis intelligentia et sapientia: なぜなら、すべての思考は、それは天使のものである、天界の中に拡大を持つから、そしてその拡大にしたがって彼らに知性と知恵がある〔から〕。
inde est, quod omnes ibi agnoscant Dominum, quia Divinum Humanum non datur quam in Ipso. ここからである、そこのすべての者は主を認めていること、神的人間性はその方の中以外に与えられないので。
Haec mihi non solum ab angelis dicta sunt, sed etiam datum est percipere, dum elevatus in sphaeram interiorem caeli. これらのことは、私に天使たちが言ったからだけでなく、知覚することもまた与えられた、天界の内的な領域(スフェア)に揚げられた間に。
Inde patet, quod quo sapientiores angeli sunt, eo clarius percipiant hoc; ここから明らかである、天使たちが賢明であるほど、ますます明らかにそのことを知覚すること。
☆相関文「quo・・・eo~」は比較級を伴って「・・・であればあるほどますます~」の意味。
et inde est, quod Dominus illis appareat; またここからである、主が彼らに現れること。
Dominus enim apparet in forma Divina Angelica, quae est Humana, illis qui Divinum visibile agnoscunt et credunt, non autem qui Divinum invisibile; なぜなら、神的な天使の形で現われるから、それは人間である、彼らに、目に見える神的なものを認め、信じる者、しかしなから神的な目に見えないもの〔を信じる者には現われ〕ない。
illi enim videre suum Divinum possunt, hi autem non possunt. なぜなら、前者は彼らの神的なものを見ることができる、しかしながら後者はできないから。
(3) 訳文
そうであることは、多くの経験から私に証明されたが、そのことについていくつか今から続けて述べよう。天界の中にいるすべての天使たちは、神的なものを決して人間以外の他の形で知覚しない。また驚くべきことに、さらに上の天界にいる者は、神的なものについてこれと異なって考えることはできない。流入する神的なものそのものから、また天界の形から、その形にしたがって自分たちの思考が周囲に広がると考えるよう強制的に駆り立てられる。なぜなら、天使のものであるすべての思考は、天界の中に拡大し、拡大するにしたがって彼らに知性と知恵があるから。ここから、神的人間性はその方以外に与えられないので、そこのすべての者は主を認めている。これらのことは、天使たちが私に言ったからだけでなく、天界の内的な領域に私が揚げられた間に知覚することかららも与えられた。ここから、天使たちが賢明であるほど、ますます明らかにそのことを知覚することが明らかである。また、主が彼らに現れることはここからである。なぜなら、目に見える神的なものを認め、信じる者に、主は人間である神的な天使の形で現われるから、しかし、神的な目に見えないものを信じる者には現われない。なぜなら、前者は自分たちの神的なものを見ることができるが、後者はできないから。
(1) 原文
80. Quia angeli non Divinum invisibile, quod vocant Divinum absque forma, sed Divinum visibile in forma Humana percipiunt, ideo illis commune est dicere, quod solus Dominus sit Homo, et quod illi sint homines ab Ipso; et quod unusquisque tantum sit homo, quantum recipit Ipsum. Per recipere Dominum intelligunt recipere bonum et verum quae ab Ipso, quoniam Dominus est in suo bono et in suo vero; hoc etiam vocant sapientiam et intelligentiam: dicunt, quod quisque sciat quod intelligentia et sapientia faciant hominem, et non facies absque illis. Quod ita sit, etiam apparet ex angelis interiorum caelorum; illi, quia a Domino in bono et vero sunt, et inde in sapientia et intelligentia, in pulcherrima et perfectissima forma humana sunt; et angeli inferiorum caelorum in minus perfecta et pulchra: at vice versa in inferno; illi, qui ibi, in luce caeli, vix apparent ut homines, sed ut monstra; sunt enim in malo et falso, et non in bono et vero, et inde in oppositis sapientiae et intelligentiae; quare etiam vita eorum non vocatur vita, sed mors spiritualis.
(2) 直訳
Quia angeli non Divinum invisibile, quod vocant Divinum absque forma, sed Divinum visibile in forma Humana percipiunt, ideo illis commune est dicere, quod solus Dominus sit Homo, et quod illi sint homines ab Ipso; 天使たちは目に見えない神的なものを〔知覚し〕ないので、それを形なしの神的なものと呼んで、しかし、目に見える神的なものを人間の形で知覚する〔ので〕、それゆえ、彼らに〔とって〕言うことは普通である、主お一人が人間であられること、彼らが主から人間であること。
et quod unusquisque tantum sit homo, quantum recipit Ipsum. また、それぞれがそれだけ人間であること、その方からどれだけ受けるか。
Per recipere Dominum intelligunt recipere bonum et verum quae ab Ipso, quoniam Dominus est in suo bono et in suo vero; 主から受けることによって、その方からのものである善と真理を受けることを理解している、主はご自分の善の中に、ご自分の真理の中におられるから。
hoc etiam vocant sapientiam et intelligentiam: これをまた知恵と知性(理解力)と呼んでいる。
dicunt, quod quisque sciat quod intelligentia et sapientia faciant hominem, et non facies absque illis. 言っている、だれもが知っていること、知性と知恵が人間をつくること、それらなしでつくらない。
Quod ita sit, etiam apparet ex angelis interiorum caelorum; そのようであることは、内的な天界の天使たちからもまた見える。
illi, quia a Domino in bono et vero sunt, et inde in sapientia et intelligentia, in pulcherrima et perfectissima forma humana sunt; 彼らは、主からの善と真理の中にいるので、またここから知恵と知性の中に〔いるので〕、最も美しい、最も完全な人間の形の中にいる。
et angeli inferiorum caelorum in minus perfecta et pulchra: そして低い天界の天使たちは少ない完全性と美しさの中に〔いる〕。
at vice versa in inferno; しかし、逆に(言えば)、地獄の中で。
illi, qui ibi, in luce caeli, vix apparent ut homines, sed ut monstra; 彼らは、そこの者、天界の光の中で、ほとんど人間として現われない、しかし、怪物として。
sunt enim in malo et falso, et non in bono et vero, et inde in oppositis sapientiae et intelligentiae; なぜなら、〔彼らは〕悪と虚偽の中にいるから、そして善と真理の中にいない、ここから知恵と知性に対立するものの中に〔いるから〕。
quare etiam vita eorum non vocatur vita, sed mors spiritualis. それゆえまた、彼らのいのちはいのちと呼ばれないで、霊的な死〔と呼ばれる〕。
(3) 訳文
天使たちは、目に見えない神的なものを形のない神的なものと呼んで知覚せず、目に見える神的なものを人間の形で知覚するので、それゆえ、主お一人が人間であられ、自分たちは主から人間である、と言うことは、彼らにとって普通のことである。また、それぞれの者は、その方から受けるほど、それだけ人間である。彼らは、主から受けることによって、その方からのものである善と真理を受けることと理解している、主はご自分の善の中に、ご自分の真理の中におられるから。これをまた知恵と知性と呼んでいる。知性と知恵が人間をつくり、それらがなくてはつくられないことはだれもが知っていることである、と言っている。そのようであることは、内的な天界の天使たちからもまた見られる。彼らは、主からの善と真理の中に、そしてここから知恵と知性の中にいるので、最も美しい、最も完全な人間の形をしている。そして低い天界の天使たちは、その完全性と美しさが少なくなっている。しかし、地獄の中では逆である。そこの者は、天界の光の中で、ほとんど人間として現われず、怪物として現われる。なぜなら、悪と虚偽の中に、そして善と真理の中にいないで、知恵と知性に対立するものの中にいるから。それゆえまた、彼らのいのちはいのちと呼ばれないで、霊的な死と呼ばれる。
原典講読『天界と地獄』no.81,no.82,no.83.
(1) 原文
81. Quia caelum in toto et in parte refert hominem ex Divino Humano Domini, ideo angeli dicunt quod sint in Domino, et quidam quod sint in corpore Ipsius, per quod intelligunt esse in bono amoris Ipsius: sicut etiam Ipse Dominus docet, dicendo,
“Manete in Me, et Ego in vobis: sicut palmes non potest ferre fructum a se ipso, nisi manserit in vite, ita nec vos nisi in Me manseritis;….nam sine Me nihil potestis facere;…. manete in Meo amore;….si praecepta Mea servaveritis, manebitis in Meo amore” (Joh. xv. 4-10).
(2) 直訳
Quia caelum in toto et in parte refert hominem ex Divino Humano Domini, ideo angeli dicunt quod sint in Domino, et quidam quod sint in corpore Ipsius, per quod intelligunt esse in bono amoris Ipsius: 天界が全体的にまた部分的に主の神的人間性からの人間を表わしているので、それゆえ、天使たちは、〔自分たちは〕主の中にいることを言う、またある者は、その方の身体の中にいることを〔言う〕、そのことによって、(彼らは)その方の愛の善の中にいることを理解している。
sicut etiam Ipse Dominus docet, dicendo, 主ご自身もまた教えられているように、〔次のように〕言われて、
“Manete in Me, et Ego in vobis: 「わたしにとどまりなさい。わたしもあなたがたの中に〔とどまります〕。
sicut palmes non potest ferre fructum a se ipso, nisi manserit in vite, ita nec vos nisi in Me manseritis;
….nam sine Me nihil potestis facere; 枝がそれ自体から実を結ぶことはできないように、もしぶどうの木にとどまらないなら、このようにあなたがたも〔実を結ば〕ない、もしわたしにとどまらないなら。
…. manete in Meo amore; ・・・わたしの愛の中にとどまりなさい。
….si praecepta Mea servaveritis, manebitis in Meo amore” (Joh. xv. 4-10). ・・・もし、あなたがたがわたしの戒めを守るなら、あなたがたはわたしの愛の中にとどまります☆」(ヨハネ15:4-10)。
☆未来形なので話者(イエス)の意志が加わります。すなわち「わたしはあなたがたをとどまらせよう」。
(3) 訳文
天界が全体的にまた部分的に主の神的人間性からの人間を表わしているので、それゆえ、天使たちは、自分たちは主の中にいる、またある者は、その方の身体の中にいる、と言っている。そのことによって、彼らはその方の愛の善の中にいることを理解している。主ご自身もまた、次のように言われて、教えられている、
「わたしにとどまりなさい。わたしもあなたがたの中にとどまります。もしぶどうの木にとどまらないなら、枝はそれ自体から実を結ぶことができないように、あなたがたも、もしわたしにとどまらないなら、実を結びません。・・・わたしの愛の中にとどまりなさい。・・・もし、あなたがたがわたしの戒めを守るなら、あなたがたはわたしの愛の中にとどまります」(ヨハネ15:4-10)。
(4) 長島訳の表記:「ブドーの木」について
ここの聖句(ヨハネ15:4)の「ぶどうの木」を長島氏は「ブドーの木」と表記している。そして他の個所でも一貫してブドーと表記しているのでこれは単なるミスではない。
さて、「ブドー」というものは世の中に存在しないと思う。そしてボーリングとボウリングが異なるように(念のため、掘ることと、投げることです)、ブドーと表記するなら、それはブドウまたはぶどうと異ならなければならない。しかし違いがあるとは思えない、すなわち長島氏は「ぶどう」にかえてわざわざ「ブドー」と表記しているが、なぜこのような表記をするのか、このことは別のところで再論しよう。
(1) 原文
82. Quia talis perceptio de Divino est in caelis, ideo insitum est cuivis homini, qui aliquem influxum e caelo recipit, de Deo sub Humana specie cogitare; hoc fecerunt antiqui; hoc etiam faciunt hodierni, tam extra quam intra ecclesiam; simplices Ipsum cogitatione vident sicut Antiquum in candore. Sed insitum hoc exstinxerunt omnes illi, qui removerunt influxum e caelo per propriam intelligentiam, et per vitam mali: qui per propriam intelligentiam exstinxerunt, illi Deum invisibilem {a}volunt; qui autem per vitam mali, nullum Deum: illi et hi non sciunt quod tale insitum detur, quia non apud illos, cum tamen hoc ipsum Divinum caeleste est, quod primario influit e caelo apud hominem, quia homo natus est ad caelum, et in caelum nemo venit absque idea Divini.
@1 “volunt:”―sic editio princeps. Forte legeris colunt.
(2) 直訳
Quia talis perceptio de Divino est in caelis, ideo insitum est cuivis homini, qui aliquem influxum e caelo recipit, de Deo sub Humana specie cogitare; 神についてこのような認識(=知覚)が天界の中にあるので、それゆえ、それぞれの人間に植えつけられている、天界から何らかの流入を受ける者、神について人間の姿(=外見)の下に考えること。
hoc fecerunt antiqui; このことを古代人は行なった〔=考えた〕。
hoc etiam faciunt hodierni, tam extra quam intra ecclesiam; このことを今日の人々もまた行なう〔=考える〕、教会の外と同じく内で。
simplices Ipsum cogitatione vident sicut Antiquum in candore. 単純な者たちはその方を光輝の中の「古代人」☆のように考えて見ている。
☆意味は古代人ですが「古老」または意訳して「長老的人物」の訳語がよいようです。
Sed insitum hoc exstinxerunt omnes illi, qui removerunt influxum e caelo per propriam intelligentiam, et per vitam mali: しかし、この植えつけられたものを彼らはすべて消滅させた、天界からの流入を自己(固有)の知性によって遠ざけた者。
qui per propriam intelligentiam exstinxerunt, illi Deum invisibilem {a}volunt; 自己(固有)の知性によって消滅させた者は、彼らは目に見えない神を欲する☆。
☆原注にあるように「崇拝する」と読むほうがよいかもしれません。
qui autem per vitam mali, nullum Deum: しかしながら、悪の生活によって〔消滅させた〕者は、決して神を〔欲し、または崇拝し〕ない。
illi et hi non sciunt quod tale insitum detur, quia non apud illos, cum tamen hoc ipsum Divinum caeleste est, quod primario influit e caelo apud hominem, quia homo natus est ad caelum, et in caelum nemo venit absque idea Divini. 前者と後者は知らない、このような植えつけられたものが存在することを、彼らのもとにないので、(そのとき)それでもこれは天界の神的なものそのものである、それは天界から人間に流入する主要なもの〔である〕、なぜなら、人間は天界へと生まれており、だれも神の概念なしに天界に来ないから。
@a “volunt:”―sic editio princeps. Forte legeris colunt. 注a 「volunt」――このように初版に〔ある〕、おそらくcoluntと読む。
(3) 訳文
天界の中に神についてこのような認識があるので、それゆえ、天界から何らかの流入を受けるそれぞれの人間に、神について人間の姿の下に考えることが植えつけられている。古代人はこのように考えた。今日の人々もまた、教会の内外で、このように考えている。単純な者たちは、その方を輝き中の「古老」のように考え、見ている。しかし、この植えつけられたものを、天界からの流入を自己の知性によって遠ざけた者らはすべて消滅させた。自己の知性によって消滅させた者らは、目に見えない神を崇拝する。しかし、悪の生活によって消滅させた者らは、決して神を崇拝しない。両者とも、このような植えつけられたものが、彼らのもとにないので、その存在することを知らない。それでも、それは天界から人間に流入する主要なものであり、天界の神的なものそのものである。なぜなら、人間は天界へと生まれており、だれも神の概念なしに天界に来ないから。
(1) 原文
83. Inde est, quod qui non in idea caeli est, hoc est, in idea Divini ex quo caelum, non possit ad primum limen caeli elevari; ut primum illuc venit, percipitur resistentia et fortis renisus: causa est, quia interiora apud illum, quae receptura essent caelum, clausa sunt, quoniam non in forma caeli; immo illa, quo propius venit ad caelum, eo arctius clauduntur. Talis sors est illis intra ecclesiam, qui Dominum negant, et qui ut Sociniani Divinum Ipsius: qualis autem sors est illis qui extra ecclesiam nati sunt, quibus Dominus non est notus quia Verbum non habent, videbitur in sequentibus.
(2) 直訳
Inde est, quod qui non in idea caeli est, hoc est, in idea Divini ex quo caelum, non possit ad primum limen caeli elevari; ここからである、天界の観念の中にいない者、すなわち、神的なものの観念の中に〔いない者〕、その方から天界が〔存在する〕、天界の最初の入口(=敷居)に上げられることはできない。
ut primum illuc venit, percipitur resistentia et fortis renisus: そこに来ると直ぐに、反動と強い抵抗を知覚する。
causa est, quia interiora apud illum, quae receptura essent caelum, clausa sunt, quoniam non in forma caeli; その理由は、彼のもとの内的なものは、それは天界の受けるべきものであった☆、閉ざされていた、天界の形でないので。
☆recepturaは動形容詞(未来受動分詞)であり、「~べき」という必要性を表わします。
immo illa, quo propius venit ad caelum, eo arctius clauduntur. 実にそれ〔内的なもの〕は、さらに近く天界に来るほど、それだけぴったりと閉ざされる。
Talis sors est illis intra ecclesiam, qui Dominum negant, et qui ut Sociniani Divinum Ipsius: このような運命が教会内の彼らにある、〔御父でなくて〕主を否定した者、ソッツィーニ主義者のようにその方の神性を〔否定した〕者。
qualis autem sors est illis qui extra ecclesiam nati sunt, quibus Dominus non est notus quia Verbum non habent, videbitur in sequentibus. しかしながら、彼らにどんな運命があるかは、教会の外に生まれた者、みことばを持たないのでその者に主が知られていない、続くものの中で見られる。
(3) 訳文
ここから、天界の観念を持たない者、すなわち、天界を存在させる方である神についての観念を持たない者は、天界の最初の入口に〔すら〕上げられることはできない。そこに来ると直ぐに、反動と強い抵抗を覚える。その理由は、天界の受けるべきものであった彼の内的なものは、天界の形でなかったので、閉ざされていたからである。実にその内的なものは、天界の近くに来れば来るほど、それだけぴったりと閉ざされる。教会内で、主を否定した者、またソッツィーニ主義者のようにその方の神性を否定した者の運命はこのようである。しかし、教会の外に生まれ、みことばを持たないので、主を知らない者の運命がどんなものであるかは、続くものの中で見られる。
長島訳の表記:「ブドーの木」について
今となっては質問のしようもないが、一度、長島さんに聞いてみたかったのが「どうしてブドーの木なんですか? ブドーの木というものは存在しませんが?」である。
同氏は「ぶどう」または「ブドウ」と異ならないものとして「ブドー」を使用しているようである。ならば、どうして標準的表記に従わないのか? それほどに持ち味・独自性(別の言葉で言えば自分勝手)を出したいのか?
ちょっと話をわき道にそらす。私は教員だった。対外的な文書を書くことがある。たとえば、保護者への通知文。そのとき、このように標準表記に従わなければ、同僚から「鈴木さん、これ何? 間違ってるよ、直しなさいよ、人に見せる文章なんだから」となる。私が上の立場にあり、目下の者が「ブドーの木」と書いたら、勝手な表記をするな、と言い添えて、必ず直させる。生徒の作文だったら減点。
変な疑問を生じさせないために、標準表記に従うのは当然のこと。長島氏の持論であった「読みやすさ」を求めて独自にいろいろ工夫したいなら他にいくらでもある。
さて、ついでに、表記以外にも異様な日本語の使い方(私だけがこのように感じているのではないであろう)を二つほど言っておこう(他にいくらでもある)。
「まさぐる」と「ダメ押し」である。長島訳の読者の方々はどこかでこの言葉に出会っていると思う。そして異様に感じたのではないだろうか? 本来の言葉の意味と異なって使っているからである。
ここからは本人でないので推測になるが、「さぐる」の語感から、「いろいろ推測し」たり「探りを入れる」意味で使っているようである。「まさぐる」にそんな意味はない。「駄目押し」については「ダメ押し屋」などと表現し、どうやら論理について、駄目の語感からか無駄な、無益な議論をすることとしているらしいが、「駄目押し」は囲碁の「駄目を押す」に由来する言葉で、スポーツの世界(特に相撲や野球)で使うが、論理では使わない、「念のためにもう一度確かめる」という意味があるが、長島氏はその意味では使っていない。
長島訳から「意訳のやり過ぎ」も感じるが、日本語を本来の意味と異なる(本人にしか通用しない)意味で使っているのも気になるところである。
なお文芸作品ならば、ある語を従来の意味と異なる意味で使用するのは作者の独自性の表現として許される。そして新鮮にも感じる。スヴェーデンボリの翻訳物は文芸書ではない。