原典講読『天界と地獄』no.62,no.63,no.64.

(1) 原文
62. Angeli quidem non vident caelum in toto complexu in tali forma, nam totum caelum non cadit in conspectum alicujus angeli, sed vident quandoque dissitas societates, quae ex multis millibus angelorum consistunt, ut unum in tali forma; et ex societate ut ex parte concludunt ad commune quod est caelum; nam in perfectissima forma communia se habent sicut partes, et partes sicut communia; discrimen modo est sicut inter simile majus et minus. Inde dicunt, quod totum caelum tale sit in conspectu Domini, quia Divinum ex intimo et supremo omnia videt.
(2) 直訳
Angeli quidem non vident caelum in toto complexu in tali forma, nam totum caelum non cadit in conspectum alicujus angeli, sed vident quandoque dissitas societates, quae ex multis millibus angelorum consistunt, ut unum in tali forma; なるほど(=確かに)天使たちは天界を全複合体の中に、このような形の中に見ないが、なぜなら、全天界は何らかの天使の視野の中に落ち込まないから、しかし時々、遠く離れた社会を見る、それは数千の天使たちから構成されている、一つのようにこのような形の中に。
et ex societate ut ex parte concludunt ad commune quod est caelum; そして部分から〔成り立つもの〕としての社会から、天界である共同体について結論している。
nam in perfectissima forma communia se habent sicut partes, et partes sicut communia; なぜなら、最も完全な形の中では全般的なものは部分のようであり、部分は全般的なもののようであるから。
discrimen modo est sicut inter simile majus et minus. 相違は単に似たものの間の大きいものと小さいもののようである。
Inde dicunt, quod totum caelum tale sit in conspectu Domini, quia Divinum ex intimo et supremo omnia videt. ここから(彼らは)言う、全天界は主の視野の中でこのようなものであること、神性はすべてのものを最内部から、最高のものから見るので。
(3) 訳文
 全天界はだれかの天使の視野に落ち込むことはないので、確かに,天使たちは天界を全複合体の中に、このような形の中に見ないが、しかし時々、数千の天使たちから、一つのようにこのような形の中に構成されている遠く離れた社会を見ることがある。そして部分からの社会から、天界である共同体について結論している。なぜなら、最も完全な形の中では、全般的なものは部分のようであり、部分は全般的なもののようであり、相違は単に似たものの間の大きいものと小さいもののようであるから。ここから、神性はすべてのものを最内部から、最高のものから見るので、全天界は主の視野の中でこのようなものである、と彼らは言っている。
(1) 原文
63. Quia caelum tale est, ideo quoque regitur illud a Domino sicut unus homo, et inde sicut unum: notum enim est, quod tametsi homo consistit ex innumerabilibus variis, tam in toto quam in parte, in toto ex membris, organis, et visceribus, in parte ex seriebus fibrarum, nervorum, et vasorum sanguineorum, ita ex membris intra membra et ex partibus intra partes, usque tamen homo, cum agit, sicut unus agit: tale etiam est caelum sub auspicio et ductu Domini.
(2) 直訳
Quia caelum tale est, ideo quoque regitur illud a Domino sicut unus homo, et inde sicut unum: 天界はこのようなものであるので、それゆえ、また、それは主により一人の人間のように支配されている、したがって一つ〔のもの〕のように。
notum enim est, quod tametsi homo consistit ex innumerabilibus variis, tam in toto quam in parte, in toto ex membris, organis, et visceribus, in parte ex seriebus fibrarum, nervorum, et vasorum sanguineorum, ita ex membris intra membra et ex partibus intra partes, usque tamen homo, cum agit, sicut unus agit: なぜなら、よく知られている、たとえ人間が無数のいろいろなものから構成されていても、全体の中と同様に部分の中でも、全体の中〔として〕四肢、器官、内臓から、部分の中〔として〕繊維、神経、血管から、このように四肢の内の四肢から、部分の内の部分から、それでも(それでも)人間は、行動する(=働く)とき、一つのように行動すること。
tale etiam est caelum sub auspicio et ductu Domini. さらにまた、主の統制と導きの下の天界はこのようなものである。
(3) 訳文
 天界はこのようなものであるので、それゆえ、またそれは主により一人の人間のように、したがって一つのもののように支配されている。
 なぜなら、たとえ人間が無数のいろいろなものから構成されていても、全体と同様に部分でも、全体としては四肢、器官、内臓から、部分としては繊維、神経、血管から、このように四肢の中の四肢から、部分の中の部分から構成されていても、それでも人間がある行動をするとき、それらは一つのように行動することがよく知られているからである。さらにまた、主の統制と導きの下で、天界はこのようなものである。
(1) 原文
64. Quod tot varia in homine unum agant, est quia nihil quicquam ibi est, quod non aliquid facit ad rem communem, et praestat usum; commune praestat usum partibus suis, et partes praestant usum communi, nam commune est ex partibus et partes constituunt commune, quare prospiciunt sibi invicem, spectant se mutuo, et conjunguntur in tali forma ut omnia et singula se referant ad commune et ejus bonum; inde est, quod unum agant. [2] Similes sunt consociationes in caelis conjunguntur ibi secundum usus in simili forma; quare qui non usum praestant communi, ejiciuntur e caelo, quia sunt heterogenea. Usum praestare est aliis velle bene propter commune bonum, et usum non praestare est aliis velle bene non propter commune bonum sed propter se; hi sunt qui amant se supra omnia, illi autem sunt qui amant Dominum supra omnia: inde est, quod illi qui in caelo sunt, unum agant, sed hoc non ex se sed ex Domino, spectant enim Ipsum ut Unicum a Quo, ac regnum Ipsius ut commune, cui consulendum. Hoc intelligitur per Domini verba,
“Quaerite..primo Regnum Dei, et justitiam ejus, et..omnia adjicientur vobis (Matth. vi. 33).
[3] “quaerere justitiam ejus” est bonum ejus.{1} Qui in mundo amant patriae bonum plus quam suum, et proximi bonum sicut suum, illi sunt qui in altera vita amant et quaerunt regnum Domini, nam ibi regnum Domini est loco patriae; et qui amant facere aliis bonum, non propter se sed propter bonum, illi amant proximum, nam ibi bonum est proximus:{2} omnes illi qui tales sunt, in Maximo Homine, hoc est, caelo, sunt.
(2) 直訳
Quod tot varia in homine unum agant, est quia nihil quicquam ibi est, quod non aliquid facit ad rem communem, et praestat usum; 人間の中の全部のいろいろなものが一つ〔のように〕行動することは、そこにどんなものもないからである、共通の事柄に何かを行ない、役立ちを実行しないもの。
commune praestat usum partibus suis, et partes praestant usum communi, nam commune est ex partibus et partes constituunt commune, quare prospiciunt sibi invicem, spectant se mutuo, et conjunguntur in tali forma ut omnia et singula se referant ad commune et ejus bonum; 全般的なもの (=共通のもの)はその部分〔のため〕に役立ちを実行する、部分は全般的なものの役立ちを実行する、なぜなら、全般的なものは部分からのものであり、部分は全般的なものを構成するから、それゆえ、それ自身を相互に供給し、それ自身をお互いに眺め、このような形に結合される、すべてのものと個々のものが全般的なものとその善に関係する☆ように。
☆referoはadと結びつけて再帰的に用いられるとき(se refero ad)「~に関係する、~に関係がある」という意味になります。
inde est, quod unum agant. ここからである、一つ〔のように〕行動すること。
[2] Similes sunt consociationes in caelis;  [2] 天界の中の交際も類似している。
conjunguntur ibi secundum usus in simili forma; そこでは役立ちにしたがって似た形の中で結合されている。
quare qui non usum praestant communi, ejiciuntur e caelo, quia sunt heterogenea. それゆえ、共通の(=共同体の)善を実行しない者は、天界から追い出される、異質であるので。
Usum praestare est aliis velle bene propter commune bonum, et usum non praestare est aliis velle bene non propter commune bonum sed propter se; 役立ちを実行する(=果たす)ことは、公共(=共通)の善のために他の者によいようにと欲することである、そして役立ちを実行しないことは共通の善のためでなく自分自身のために他の者によいようにと欲することである。
hi sunt qui amant se supra omnia, illi autem sunt qui amant Dominum supra omnia: 後者はすべてのものにまさって自分自身を愛する者である、しかしながら前者はすべてのものにまさって主を愛する者である。
inde est, quod illi qui in caelo sunt, unum agant, sed hoc non ex se sed ex Domino, spectant enim Ipsum ut Unicum a Quo, ac regnum Ipsius ut commune, cui consulendum. ここからである、天界の中にいる者、彼らは一つ〔のように〕行動する、しかしこのことは自分自身からでなく主から〔である〕。なぜなら、(彼らは)その方を「唯一のもの」〔すべてのものは〕「その方から」と見る、そしてその方の王国を、共同体のように、それに利益を図らなくてはならない(=思いやる)〔見る〕から。
Hoc intelligitur per Domini verba, このことが〔次の〕主のことばによって意味される、
“Quaerite..primo Regnum Dei, et justitiam ejus, et..omnia adjicientur vobis (Matth. vi. 33). 「求めよ・・・最初に神の国とその義を。そうすれば・・・すべてのものがあなたがたに加えられる」(マタイ6:33)。
[3] “quaerere justitiam ejus” est bonum ejus.{1} [3] 「その義を求めること」はその善〔を求めること〕である{1}。
Qui in mundo amant patriae bonum plus quam suum, et proximi bonum sicut suum, illi sunt qui in altera vita amant et quaerunt regnum Domini, nam ibi regnum Domini est loco patriae; 世で祖国の善を自分自身より以上に愛し、隣人の善を自分自身のように愛した者は、彼は来世で主の王国を愛し、求める者である。なぜなら、そこでは主の王国が祖国の場所に(=代わって)あるから。
et qui amant facere aliis bonum, non propter se sed propter bonum, illi amant proximum, nam ibi bonum est proximus:{2} そして他の者に善を行なうことを愛する者は、自分自身のためでなく善のために、彼は隣人を愛する、なぜなら、そこでは善が隣人であるから{2}。
omnes illi qui tales sunt, in Maximo Homine, hoc est, caelo, sunt. このようである者はすべて、「最大の人間」の中に、すなわち、天界〔の中〕に、いる。
(3) 訳文
 人間の中の全部のいろいろなものが一つのように行動することは、そこに、共通の事柄に何かを行ない、役立ちを実行しないような、どんなものもないからである。全般的なものはその部分のために役立ちを実行し、部分は全般的なものの役立ちを実行する、なぜなら、全般的なものは部分から構成され、部分は全般的なものを構成し、それゆえ、相互に供給し、そ互いに眺め合い、すべてのものと個々のものが全般的なものとその善に関係するような形に結合されるからである。ここから、一つのように行動している。
  [2] 天界の中の交際もこれと似ている。そこでは役立ちにしたがって似た形の中で結合されている。それゆえ、共同体の善を実行しない者は、異質であるとして天界から追い出される。役立ちを果たすことは、公共の善のために、他の者によいようにと欲することである、そして役立ちを果たさないことは公共の善のためでなく自分自身のために他の者によいようにと欲することである。後者はすべてのものにまさって自分自身を愛する者であるが、前者はすべてのものにまさって主を愛する者である。ここから、天界の中にいる者は一つのように行動する、しかしこのことは自分自身からでなく主からである。なぜなら、彼らはその方を「唯一のもの」、すべてのものは「その方から」である、そしてその方の王国を、共同体のように、それに利益を図らなくてはならないものと見ているから。このことが次の主のことばによって意味される、
 「最初に神の国とその義を求めよ。そうすれば・・・すべてのものがあなたがたに加えられる」(マタイ6:33)。
 [3] 「その義を求めること」はその善〔を求めること〕である{1}。世で祖国の善を自分自身より以上に愛し、隣人の善を自分自身のように愛した者は、来世で主の王国を愛し、求める者である。なぜなら、そこでは主の王国が祖国に代わるから。そして自分自身のためでなく善のために、他の者に善を行なうことを愛する者は、隣人を愛する、なぜなら、そこでは善が隣人であるから{2}。このようである者はすべて、「最大の人間」の中に、すなわち、天界にいる。
   (EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod justitia in Verbo dicatur de bono, judicium de vero; inde facere justitiam et judicium est facere bonum et verum (n. 2235, 9857).
@2 Quod Dominus in supremo sensu sit proximus, et inde quod amare Dominum sit amare id quod ab Ipso, quia in omni quod ab Ipso est Ipse, ita bonum et verum (n. 2425, 3419, 6706, 6711, 6819, 6823, 8123).
Inde quod omne bonum quod a Domino sit proximus, et quod velle et facere id bonum sit amare proximum (n. 5026[? 5028], 10336).
(2) 直訳
@1 Quod justitia in Verbo dicatur de bono, judicium de vero; みことばの中で義(正義・公正)は善について、審判は真理について言われる。
inde facere justitiam et judicium est facere bonum et verum. ここから義と審判を行なうことは善と真理を行なうことである。
@2 Quod Dominus in supremo sensu sit proximus, et inde quod amare Dominum sit amare id quod ab Ipso, quia in omni quod ab Ipso est Ipse, ita bonum et verum. 主は最高の意味で隣人である、ここから主を愛することはその方からのものを愛することであること、なぜなら、その方からのものすべての中にその方がおられるから、したがって善と真理を〔愛することである〕。
Inde quod omne bonum quod a Domino sit proximus, et quod velle et facere id bonum sit amare proximum. ここから主からのすべての善は隣人であること、その善を意志し、行なうことは隣人を愛することであること。

原典講読『天界と地獄』no.65,no.66,no.67.

(1) 原文
65. Quia totum caelum refert unum hominem, et quoque est Divinus Spiritualis Homo in maxima forma, etiam in effigie, ideo distinguitur caelum in membra et partes, sicut homo, et quoque nominantur similiter: sciunt etiam angeli, in quo membro una societas est, et in quo altera; et dicunt, quod illa societas sit in membro seu provincia aliqua capitis, illa in membro seu provincia aliqua pectoris, illa in membro aut provincia aliqua lumborum, et sic porro. in genere, caelum supremum seu tertium format caput usque ad collum; caelum medium seu secundum format pectus usque ad lumbos et genua: caelum ultimum seu primum format pedes usque ad plantas, et quoque brachia usque ad digitos; nam brachia et manus sunt ultima hominis, tametsi a latere. Inde iterum patet, cur tres caeli sunt.
(2) 直訳
Quia totum caelum refert unum hominem, et quoque est Divinus Spiritualis Homo in maxima forma, etiam in effigie, ideo distinguitur caelum in membra et partes, sicut homo, et quoque nominantur similiter: 全天界は一人の人間を表わし、また最大の形の、また映像(=似姿)の神的で霊的な人間であるので、ここから天界は人間のように四肢と部分に区別される、また同じように名づけられている。
sciunt etiam angeli, in quo membro una societas est, et in quo altera; さらにまた天使たちは知っている、どの四肢の中に一つの社会が、またどの〔四肢の〕中に他〔の社会〕があるか。
et dicunt, quod illa societas sit in membro seu provincia aliqua capitis, illa in membro seu provincia aliqua pectoris, illa in membro aut provincia aliqua lumborum, et sic porro. また言っている、その社会は頭の何らかの部位☆1または領域の中にある、それは胸の何らかの部位または領域の中に、それは腰の何らかの部位または領域の中に、そしてこのようにさらに☆2。
☆1 「四肢」と訳してきたmembumはここではその訳語は使えませんね。これは広く身体の一部を示す語でもあります(他にも、「会員」「段落」の意味があります)。
☆2 直訳です。et sic oporroで「~など、その他、等々」の意味です。
in genere, caelum supremum seu tertium format caput usque ad collum; 全般的に、最高のまたは第三の天界は頭から首までを形作る。
caelum medium seu secundum format pectus usque ad lumbos et genua: 中間のまたは第二の天界は胸から腰とひざまでを形作る。
caelum ultimum seu primum format pedes usque ad plantas, et quoque brachia usque ad digitos; 最外部のまたは第一の天界は足から足の裏までを形作る、そして腕から指までもまた。
nam brachia et manus sunt ultima hominis, tametsi a latere. なぜなら、腕と手は人間の最外部であるから、たとえ〔身体の〕脇に〔あるにしても〕。
Inde iterum patet, cur tres caeli sunt. ここから再び明らかである、なぜ三つの天界があるか。
(3) 訳文
 全天界は一人の人間を表わし、また最大の形の、また映像の、神的で霊的な人間であるので、ここから天界は、人間のように四肢と部分に区別され、同じように名づけられている。
 さらにまた天使たちは、ある社会がどの四肢の中に、また他の社会がどの四肢の中にがあるか知ってて、その社会は頭の部位または領域の中にある、その社会は胸の部位または領域の中に、それは腰の部位または領域の中にあるなどと言っている。全般的に、最高のまたは第三の天界は頭から首までを形作る。中間のまたは第二の天界は胸から腰とひざまでを形作る。最外部のまたは第一の天界は足から足の裏までを、そしてまた腕から指までも形作る。なぜなら、腕と手は、身体の脇にあるにしても、人間の最外部であるから。ここから再び、なぜ三つの天界があるか、明らかである。
(1) 原文
66. Spiritus qui infra caelum sunt mirantur valde, cum audiunt et vident quod caelum sit tam infra quam supra; sunt enim in simili fide et opinione, in quali sunt homines in mundo, quod caelum non alibi sit quam supra; non enim sciunt, quod situs caelorum sit sicut situs membrorum, organorum, et viscerum in homine, quorum quaedam sunt supra et quaedam infra; et quod sit sicut situs partium in unoquovis membro, organo, et viscere, quarum quaedam sunt intra, quaedam extra; inde confundunt se de caelo.
(2) 直訳
Spiritus qui infra caelum sunt mirantur valde, cum audiunt et vident quod caelum sit tam infra quam supra; 天界の下にいる霊たちは非常に驚く、天界が上と同じく下にもあることを聞き、見るとき。
sunt enim in simili fide et opinione, in quali sunt homines in mundo, quod caelum non alibi sit quam supra; なぜなら、似た信仰と見解の中にいるから、世の人間の中にあるような、天界は上以外の他の場所にないこと。
non enim sciunt, quod situs caelorum sit sicut situs membrorum, organorum, et viscerum in homine, quorum quaedam sunt supra et quaedam infra; なぜなら、知らないから、天界の位置は人間の中の四肢、器官、内臓の位置であるようであること、それらのあるものは上に、あるものは下にある。
et quod sit sicut situs partium in unoquovis membro, organo, et viscere, quarum quaedam sunt intra, quaedam extra; そしてそれぞれの四肢、器官、内臓の中に部分の位置のようであること、それらのあるものは内に、あるものは外にある。
inde confundunt se de caelo. ここから、天界について(彼らは)混乱している。
(3) 訳文
 天界の下にいる霊たちは、天界が上と同じく下にもあることを聞き、見るとき、非常に驚く。なぜなら、天界の場所は上以外にはないという世の人間と似た信仰と見解の中にいるから。そして、天界の位置が人間の中の四肢、器官、内臓の位置のように、あるものは上に、あるものは下にあり、そしてそれぞれの四肢、器官、内臓の中で、あるものは内に、あるものは外にあることを知らないから。ここから、彼らの天界についての観念は混乱している。
(1) 原文
67. Haec de caelo ut Maximo Homine allata sunt, quia absque illa cognitione praevia nullatenus capi possunt quae sequuntur de caelo; nec potest aliqua distincta idea haberi de forma caeli, de conjunctione Domini cum caelo, de conjunctione caeli cum homine, nec de influxu mundi spiritualis in naturalem, et prorsus non aliqua de correspondentia, de quibus tamen ordine in nunc sequentibus agendum est; quapropter ad dandum lucem in illis, hoc praemissum est.
(2) 直訳
Haec de caelo ut Maximo Homine allata sunt, quia absque illa cognitione praevia nullatenus capi possunt quae sequuntur de caelo; 最大の人間としての天界についてのこれらのことが提示された、なぜなら、それらの先行する考えなしに☆〔今後も〕続くものであるが天界について把握することは決してできないから。
☆ここを長島訳は「この考えが前提にならないかぎり」と著者の思惑をはみ出した意訳をしています。同じ意訳するなら「この予備知識なしに」がよっぽど原意に近いと思います。
nec potest aliqua distincta idea haberi de forma caeli, de conjunctione Domini cum caelo, de conjunctione caeli cum homine, nec de influxu mundi spiritualis in naturalem, et prorsus non aliqua de correspondentia, de quibus tamen ordine in nunc sequentibus agendum est; 何らの明確な観念も持つことができない、天界の形について、天界との主の結合について、人間との天界の結合について、霊界から自然〔界〕への流入についても、対応についても何らかのものを完全に、それでもそれらについて今の続くものの中で扱われる。
quapropter ad dandum lucem in illis, hoc praemissum est. それゆえ、これらのことに光を与えるために、このことは先に送り出された。
(3) 訳文
 最大の人間としての天界についてのこれらのことを示したが、前もってそれらの考えを持たなければ、これからも続く天界についての観念を把握することは決してできないからである。
 天界の形について、天界との主の結合について、人間との天界の結合について、霊界から自然界への流入について把握することはできず、対応についても何らかの明確な観念をまったく持つことができであろう、それでもそれらについて、今から続くものの中で扱う。それで、これらのことに光を与えるために、このことを先に述べたのである。

原典講読『天界と地獄』no.68,no.69,no.70.

       [IX.]
     QUOD UNAQUAEVIS SOCIETAS IN CAELIS REFERAT UNUM HOMINEM.
     天界のそれぞれの社会は一人の人間を表わすこと。
(1) 原文
68. Quod unaquaevis societas caeli etiam referat unum hominem, et quoque in similitudine hominis sit, aliquoties mihi videre datum est. Erat societas, in quam se insinuaverunt plures, qui noverunt mentiri lucis angelos; erant hypocritae. Cum hi separarentur ab angelis, vidi quod integra societas primum appareret sicut unum obscurum, dein per gradus in forma humana etiam obscure, et tandem in luce sicut homo. Illi qui in homine erant, et componebant illum, fuerunt qui in bono illius societatis erant; ceteri qui non in eo homine erant, et non componebant illum, erant hypocritae; hi rejecti sunt, illi detenti; ita fiebat separatio. Hypocritae sunt, qui loquuntur bene, et quoque faciunt bene, sed spectant se in singulis: loquuntur sicut angeli de Domino, de caelo, de amore, de vita caelesti; et quoque faciunt bene, ut appareant quod tales sint sicut loquuntur: sed cogitant aliter, nihil credunt, nec volunt alicui bonum quam sibi; quod benefaciant, est propter se; si propter alios, est ut videantur, et sic quoque propter se.
(2) 直訳
Quod unaquaevis societas caeli etiam referat unum hominem, et quoque in similitudine hominis sit, aliquoties mihi videre datum est. 天界のそれぞれの社会もまた一人の人間を表わし、また人間の似姿であることは、数回、私に見ることが与えられた。
Erat societas, in quam se insinuaverunt plures, qui noverunt mentiri lucis angelos; 社会があった、その中に多くの者が自分自身を入り込ませた、その者は光の天使を装うことを知っていた。
erant hypocritae. 偽善者であった。
Cum hi separarentur ab angelis, vidi quod integra societas primum appareret sicut unum obscurum, dein per gradus in forma humana etiam obscure, et tandem in luce sicut homo. これらの者が天使たちから分離されているとき、私は見た、社会全体が最初、一つの不明瞭なもののように〔現われ〕、その後、徐々に人間の形に、なお☆不明瞭に、ついに光の中で人間のように現われたこと。
☆etiamは言われたことへ追加事実を付加する言葉です。
Illi qui in homine erant, et componebant illum, fuerunt qui in bono illius societatis erant; 人間の中にいて、彼を構成した者たちは、その社会の善の中にいた者であった。
ceteri qui non in eo homine erant, et non componebant illum, erant hypocritae; その人間の中にいないで、彼を構成しなかった者、他の者らは、偽善者であった。
hi rejecti sunt, illi detenti; 後者は退けられ、前者は引き留められた。
ita fiebat separatio. このように分離が生じた。
Hypocritae sunt, qui loquuntur bene, et quoque faciunt bene, sed spectant se in singulis: 偽善者は、よく語り、よく行ないもする、しかし個々のことで自分自身を眺める者である。
loquuntur sicut angeli de Domino, de caelo, de amore, de vita caelesti; 天使のように、主について、天界について、愛について、天界の生活について語る。
et quoque faciunt bene, ut appareant quod tales sint sicut loquuntur: よく行ないもする、〔このようによく〕語るような者である(ことの)ように見えるために。
sed cogitant aliter, nihil credunt, nec volunt alicui bonum quam sibi; しかし、異なって考える、〔よく語っていることは〕何も信じない、自分自身以外に何らの善を欲しもしない。
quod benefaciant, est propter se; 善を行なうことは、自分自身のためである。
si propter alios, est ut videantur, et sic quoque propter se. もし他人のため〔に行なう〕なら、見られるためである、こうしてまた自分自身のためである。
(3) 訳文
 私は、数回、天界のそれぞれの社会もまた一人の人間を表わし、また人間の似姿であることを見たことがある。光の天使を装うことを知っている多くの者が入り込んだ社会があった。その装う者は偽善者らであった。天使たちからこれらの者が分離されているとき、私は、社会全体が最初一つの不明瞭なもののように現われ、その後、不明瞭ながらも徐々に人間の形になり、ついに光の中で人間のように現われたのを見た。その人間の中にいて、その人間を構成した者たちは、その社会の善の中にいた者であった。その人間の中にいないで、構成しなかった他の者らは、偽善者らであった。後者は退けられ、前者は引き留められた。分離はこのようになされた。偽善者らは、よいことを語り、よいことを行ないもするが、しかしその個々の事柄で自分自身ばかり眺める者である。主、天界、愛、天界の生活について、天使のように語る。よいことを語る、そのような者であると見られるために、よいことを行ないもする。しかし、考えることは異なり、〔自分の語っていることを〕何も信じていなし、自分以外の者のための善は何も欲しもしない。善を行なっても、自分自身のためである。もし他人のために行なうなら、見られるためであり、こうしてまた自分自身のためである。
(1) 原文
69. Quod integra societas angelica, cum Dominus Se praesentem sistit, appareat ut unum in forma humana, etiam datum est videre. Apparebat in alto versus ortum sicut nubes a candido rubescens cum stellulis circumcirca, quae descendebat; illa per gradus sicut descendit, lucidior facta est, et tandem visa in forma perfecte humana: stellulae circumcirca nubem erant angeli, qui ita apparuerunt a luce ex Domino.
(2) 直訳
Quod integra societas angelica, cum Dominus Se praesentem sistit, appareat ut unum in forma humana, etiam datum est videre. 天使たちの社会全体は、主ご自身が現在されるとき、人間の形で一人のように現われること、〔このこと〕もまた見ることが与えられた。
Apparebat in alto versus ortum sicut nubes a candido rubescens cum stellulis circumcirca, quae descendebat; 東に向かって高いところに現われた、白光り〔の色〕から赤くなっている雲のように、小さな星に囲まれて、それは降りてきた。
illa per gradus sicut descendit, lucidior facta est, et tandem visa in forma perfecte humana: それは徐々に降りるまで☆、さらに輝くことになり、ついに完全な人間の形で見られた。
☆siucutは副詞「~のように」以外に、接続詞「~するかぎり、~まで」の意味があります。
stellulae circumcirca nubem erant angeli, qui ita apparuerunt a luce ex Domino. 雲の周囲の小さな星は天使たちであった、その者たちは主からの光によりこのように現われた。
(3) 訳文
 私は、天使たちの社会全体が、主ご自身が現在を表わされるとき、人間の形で一人のように現われることもまた見た。その社会は東に向かって高いところに現われ、小さな星に囲まれて、白光りの色から赤くなるっている雲のように、降りてきた。それは降りるまで、徐々に輝きを増し、ついに完全な人間の形で見られた。雲の周囲の小さな星は天使たちであった、主からの光によりこのように見られたのだった。
(1) 原文
70. Sciendum est, quod tametsi omnes qui in una societate caeli sunt, quando simul ut unum apparent in similitudine hominis, usque non una societas sit similis homo sicut altera; distinguuntur inter se sicut facies humanae ex una stirpe; ex simili causa, de qua prius (n. 47), quod nempe varientur secundum varietates boni, in quo sunt, et quod format illos. In perfectissima et pulcherrima forma humana apparent societates quae in intimo seu supremo caelo sunt, et ibi in medio.
(2) 直訳
Sciendum est, quod tametsi omnes qui in una societate caeli sunt, quando simul ut unum apparent in similitudine hominis, usque non una societas sit similis homo sicut altera; 知らなくてはならない、たとえ天界の一つの社会の中にいるすべての者が、いっしょに一人として人間の似姿の中に現われる時でも、それでも一つの社会は、他のもののように似た人間ではない☆。
☆最後の部分は省略が多いので意味がわかりづらくなっています。私も確信できませんが、意味する内容は「互いに完全に似た人間がいないように、(人間の姿で現われる)社会も完全に似た社会はない」でしょう。
distinguuntur inter se sicut facies humanae ex una stirpe; 一つの家系からの人間の顔のように互いに区別される。
ex simili causa, de qua prius (n. 47), quod nempe varientur secundum varietates boni, in quo sunt, et quod format illos. 同じ理由から、それについては以前に(47番)、すなわち、善の変化にしたがって変化していること、その中に〔彼らは〕いて、それらを形作っていること。
In perfectissima et pulcherrima forma humana apparent societates quae in intimo seu supremo caelo sunt, et ibi in medio. 最も完全で最も美しい人間の形で現われる社会は、それは最内部または最高の天界の中にあり、そこの真ん中に〔ある社会である〕。
(3) 訳文
 たとえ天界の一つの社会の中にいるすべての者が、いっしょに一人として人間の似姿の中に現われる時でも、それでも、他の人間と似た人間がいないように、他と似た社会は一つもないことを知なくてはならない。一つの家系の人間の顔のように互いに区別される。その理由は前に述べたこと(47番)と同じである。すなわち、社会は善の変化にしたがって変化していること、その中に彼らはいて、その善が形作っているのである。最内部または最高の天界の中の、そこの真ん中にある社会は、最も完全で最も美しい人間の形で現われる。

原典講読『天界と地獄』:実力のつく学び方

 この講座のアクセス数が7月12日に1日で過去最高の434となった。多くの方に関心を持ってもらえていることを素直に喜びたい。さて、その多くの方々にどのように読まれているのか、やや気になったので参考になりそうなことを書きたくなった。題して「実力のつくと思える読み方」。
 本来どのように読もうが読者の勝手、忙しい方はさっと目を通すだけかもしれない。
 それでも、「講読」の名前が付けられていることからも、(じっくり)学びたい方がおられるかもしれない。老婆心ながらそのような方々への余計な話である。用意するものは別にいらないが、静思社の柳瀬訳、アルカナ出版の長島訳があるとよい。時間があるとき読み比べるなら、いろいろと得るところがあるかもしれない。
 この原典講読に即して述べよう。
 まずは(3)の「訳文」を読んで、だいたいの内容を頭に入れる。
 その後(1)の「原文」を最低2回読む。そのとき、内容がわからなくてもよい。句読点に注意し、セミコロン(;)コロン(:)ピリオッド(.)のところでその節の文頭に戻って読み返す。余計な話のついでにその句読点の働きを述べよう。セミコロンは一まとまりの内容を述べ終えたとき。コロンも一まとまりの内容を述べ終えてはいるが、その内容について、次に補足説明など付け足したいとき。もちろんピリオッドは英語でフルストップとも言われるように、それまでの内容に終止符を打ちたいとき。
 さて、読み方戻れば、たとえば「A;B;C.」という構成の文は「A-B-C」と続けて読み、もう一度「A-B-C」と読むのでなく、「A-A,B-B,C-C」と読む。こう読む利点の一つは「長くなると前のことを忘れるから」。
 このとき文頭、または2番目に来る「接続詞」が文のつながりの重要なヒントとなる。よく使われる接続詞は書き出しておいて、そのメモを横目で見ながら読み進めるとよい。
 接続詞だけをよく捕えて(押さえながら)眺めていくだけで、なんとなく(嬉しいことに)内容がわかってくる気がするはず。スヴェーデンボリの文章は論理的なので接続詞は普通の文章以上に内容を捕える上で重要である。
 メインデッシュである(2)の「直訳」部分では、どの語がどの語に訳されているか見比べるだけで勉強になるはず。学習者のことを慮ってだいたいは原文の語順どおりに訳語も並べるようにしている。辞書を引く必要はない。というより、学ぶための適切な辞書は存在しない(チャドウックの『レキシコン』を現在翻訳中)。原語の一語、一語を追っていくとよい。
 さらに実力をつけたい方は、この「直訳」から自分なりの「訳文」をつくってみるとよい。「原文の趣旨を訳文の中でどのように生かしたらよいだろう」、とあれこれ考え、工夫するはずである。
 さて、「実力がつく」もととは、私は「あれこれ考える」こと、「ああだろうか、こうだろうかと思い巡らす」ことだと思う。(1)の原文を読みながら、「この語の意味は何だろう?」と思い、(2)の直訳から、「これをうまく訳すとどうなるだろう」と工夫する、ここで「実力がつく」と思う。
 あわてて先を急いで読み進めても、頭は空回りするだけ。せっかく原典を読むんだもの、スルメを噛むつもりになってじっくり取り組んで頂戴。
 でも、漫然とした、通り一遍の読み方ではあっても、もともとがスヴェーデンボリの文章だから、何らかの意味で、人生を生きてゆく上での実力はつきますね。蛇足ながら「この世で成功する」実力ではありませんよ。

原典講読『天界と地獄』no.71,no.72.

(1) 原文
71. Memoratu dignum est, quod quo plures in una societate caeli sunt, et illi unum agunt, eo ejus forma humana perfectior sit; nam varietas in formam caelestem disposita facit perfectionem, ut prius (n. 56) ostensum est; et varietas datur ubi plures. Omnis etiam societas caeli crescit numero indies; et sicut crescit, perfectior fit: sic non modo societas perficitur, sed etiam caelum in communi, quia societates constituunt caelum. Quoniam caelum ex crescente multitudine perficitur, patet quantum falluntur illi qui credunt quod caelum claudatur ex plenitudine; cum tamen contrarium est, quod nusquam claudatur, et quod plenitudo major et major perficiat illud: quapropter angeli nihil potius desiderant, quam ut ad illos novi hospites angeli veniant.
(2) 直訳
Memoratu dignum est, quod quo plures in una societate caeli sunt, et illi unum agunt, eo ejus forma humana perfectior sit; 話に出す価値がある、天界の一つの社会の中に多くの者がいればいるほど、彼らが一つ〔になって〕行動する、ますますその人間の形は完全になること。
☆相関文quo…eo~は比較級を伴って「・・・であればあるほどますます~」の意味。
nam varietas in formam caelestem disposita facit perfectionem, ut prius (n. 56) ostensum est; なぜなら、天界の形に配列された変化(=多様性)は完全をつくるから、以前に(56番)示されたように。
et varietas datur ubi plures. そして変化は多くのもののところに存在する〔から〕。
Omnis etiam societas caeli crescit numero indies; さらにまた天界の社会は数を日々、増している。
et sicut crescit, perfectior fit: そして増すかぎり、さらに完全になる。
sic non modo societas perficitur, sed etiam caelum in communi, quia societates constituunt caelum. こうして社会が完全になるだけでなく、全般的に天界もまた完全にされる、なぜなら、社会が天界を構成するから。
Quoniam caelum ex crescente multitudine perficitur, patet quantum falluntur illi qui credunt quod caelum claudatur ex plenitudine; 天界は数が大きいことの増加から完全にされるので、天界が充満から閉ざされることを信じる者はどれほど欺かれているか明らかである☆。
☆(4) 想起:エホバの証人を参照。
cum tamen contrarium est, quod nusquam claudatur, et quod plenitudo major et major perficiat illud: そのときそれでも反対である、決して閉ざされないこと、大きいそして大きい充満がそれを完全にすること。
quapropter angeli nihil potius desiderant, quam ut ad illos novi hospites angeli veniant. それゆえ、天使たちはより(好ましく)望むものは何もない、彼らに新しい訪問者が来ること以上に。
(3) 訳文
 天界の一つの社会の中で、一つになって行動する者が多ければ多いほど、ますますその人間の形は完全になることは記しておく価値がある。なぜなら、前(56番)に示したように、天界の形に配列された変化は完全をつくり、そして変化は多くのものがあるところに存在するから。さらにまた、天界の社会は日々、数を増している。そして増すかぎり、さらに完全になる。こうして社会が完全になるだけでなく、全般的に天界もまた完全にされる、なぜなら、社会が天界を構成するから。天界は数の増加から完全なものになるので、充満することで天界が閉ざされると信じる者はどれほど欺かれているか明らかである。反対に、決して閉ざされることはなく、大きく満たされれば、満たされることから完全になる。それゆえ、天使たちにとって、新しい訪問者がやって来ること以上に望ましいものは何もない。
(4) 想起:エホバの証人
 「天界は満員になったら締め切られる?」というこの内容から思い出すのが「エホバの証人」である。スヴェーデンボリに出会ったあと、しばらくしてからエホバの証人の家庭訪問教育?を2年ほど受けたことがある。聖書の勉強会のためにわざわざ個人の家に(無償で)出向いてくれる。布教、また聖書の勉強には熱心であった。「救われるとはこの宗教を広めること」。スヴェーデンボリの教えがすばらしいとわかっていたので(そのときまだ日本に新教会があることを知らなかった)信者になることはなかったが、集会にも出たりして、いろいろ勉強になり、ある意味で感謝している。
 彼らは聖書を字義通りに信じている。最後の審判のあと、「この世に」新しい世界が設立される。そのとき死んだ人たちの中からその世界を構成する人たちが呼び集められる。その人たちの数は14万4千人。根拠は「黙示録」7:14。
 その仲間入りするために布教活動して努力している。しかし、エホバの証人の信者の数だけでもこの数をはるかにオーバーする。それで、「それじゃ少ないでしょう、加われない人が出てくるでしょう?」と問うと、「残りの者は「奴隷級」(というもの)に属する、その仲間に加わりたい」と答えた。「奴隷級」なんて聖書のどこに書いてあるんでしょうか? 
 私がこの「聖書のどこに?」、また「聖書の原文にそんなことが書いてるあるのですか?」がきっかけとなって、私が初めてヘブル語聖書を見せてもらったのはエホバの証人からであった(ヘブル語聖書が出版されていて存在する、と知ったことは大きかった)。
(1) 原文
72. Quod unaquaevis societas sit in effigie hominis cum simul ut unum apparet, est quia totum caelum illam effigiem habet, ut in praecedente articulo ostensum videatur; et in perfectissima forma, qualis est forma caeli, similitudo est partium cum toto, et minorum cum maximo; minora et partes caeli sunt societates ex quibus consistit, quae quod etiam sint caeli in minore forma, videatur supra (n. 51-58). Quod perpetua talis similitudo sit, est quia in caelis omnium bona ex uno amore sunt, ita ex una origine. Unus amor ex quo origo omnium bonorum ibi, est amor in Dominum a Domino. Inde est, quod totum caelum sit similitudo Ipsius in communi, unaquaevis societas in minus communi, et unusquisque angelus in particulari. Videantur etiam quae supra (n. 58) de hac re dicta sunt.
(2) 直訳
Quod unaquaevis societas sit in effigie hominis cum simul ut unum apparet, est quia totum caelum illam effigiem habet, ut in praecedente articulo ostensum videatur; それぞれの社会がいっしょに一つとして現われるとき人間の似姿であることは、全天界がその似姿を持っているからである、前章で示されて、見られるように。
et in perfectissima forma, qualis est forma caeli, similitudo est partium cum toto, et minorum cum maximo; そして最も完全な形では、天界の形はそのようなものである、部分は全体と類似している、また小さいものは最大のものと〔類似している〕。
minora et partes caeli sunt societates ex quibus consistit, quae quod etiam sint caeli in minore forma, videatur supra (n. 51-58). 天界の小さいものと部分は社会である、それらから〔天界を〕構成する、それらはまた小さい形での天界であること、上に(51-58番)見られる。
Quod perpetua talis similitudo sit, est quia in caelis omnium bona ex uno amore sunt, ita ex una origine. このような類似は永続すること、なぜなら、天界の中のすべての善は一つの愛から存在するから、このように一つの起源から。
Unus amor ex quo origo omnium bonorum ibi, est amor in Dominum a Domino. 一つの愛は、その起源からそこの善のすべて〔が存在する〕が、〔それは〕主からの〔ものである〕、主への愛である。
Inde est, quod totum caelum sit similitudo Ipsius in communi, unaquaevis societas in minus communi, et unusquisque angelus in particulari. ここからである、全天界は全般的にその方に類似していること、それぞれの社会は少なく全般的に、それぞれの天使は特定的に〔その方に類似していること〕。
Videantur etiam quae supra (n. 58) de hac re dicta sunt. そのこともまた上に(58番)見られる、これらの事柄について言われた。
(3) 訳文
 前章で示され、そこに見られるように、それぞれの社会がいっしょに一つとして現われるとき人間の似姿であることは、全天界がその似姿を持っているからである。そして最も完全な形としての天界の形は、部分は全体と類似し、また小さいものは最大のものと類似しているようなものである。天界の小さいものと部分は社会であり、それらから天界が構成され、それらはまた小さい形での天界であることは、前(51-58番)に見られる。このような類似は、天界の中のすべての善が一つの愛から、このように一つの起源から存在するので、永続する。そこの善のすべてが存在する起源である一つの愛とは、主への愛であり、それは主からのものである。ここから、全天界は全般的に、それぞれの社会は少ない程度で全般的に、それぞれの天使は特定的にその方に類似している。このこともまた前(58番)に見られ、そこにこれらの事柄について言われている。