原典講読『天界と地獄』no.91,no.92,no.93,no.94,no.95.

(1) 原文
91. Qualis correspondentia est, videri potest in homine ex facie ejus: in facie, quae non docta est simulare, omnes affectiones mentis se sistunt videndas in forma naturali ut in suo typo; inde facies dicitur index animi, ita mundus ejus spiritualis in mundo ejus naturali: similiter illa quae intellectus sunt, in loquela; et illa quae voluntatis, in gestibus corporis. Illa itaque quae in corpore fiunt, sive sit in facie, sive in loquela, sive in gestibus, vocantur correspondentiae.
(2) 直訳
Qualis correspondentia est, videri potest in homine ex facie ejus: 対応がどんなものかは、人間の中にその顔から見ることができる。
in facie, quae non docta est simulare, omnes affectiones mentis se sistunt videndas in forma naturali ut in suo typo; 顔の中に、それはまねることを教えられていない☆、心のすべての情愛は、その像の中でのように、自然的な形の中に見られるもの自身を現わす。
☆すなわち、「演技や振りを知らない」(子供の)顔つきです。長島訳はこのdocta estを完全に無視し、「真似ることができないものがあって」とねじ曲げています。
inde facies dicitur index animi, ita mundus ejus spiritualis in mundo ejus naturali: ここから、顔は心(アニムス)の標識と呼ばれている、このように彼の霊的な世界が彼の自然的な世界の中に〔見られる〕☆。
☆「霊界での彼の(霊魂の様子)が自然界の中での彼の振る舞いから知れる」といったような意味です。
similiter illa quae intellectus sunt, in loquela; 同様に、理解力に属するものは、話の中に。
et illa quae voluntatis, in gestibus corporis. そして、意志に属するものは、身体の振る舞いの中に。
Illa itaque quae in corpore fiunt, sive sit in facie, sive in loquela, sive in gestibus, vocantur correspondentiae. そこで、身体の中で生ずるものは、あるいは顔の中であれ、あるいは話の中であれ、あるいは振る舞いの中であれ、対応と呼ばれる。
(3) 訳文
 対応がどんなものかは、人間の中にその顔から見ることができる。まねることを教えられていない顔の中に、心のすべての情愛は、その像の中でのように、自然的な形の中に見られるもの自体を現わす。ここから、顔は心の標識と呼ばれ、このように彼の霊的な世界が彼の自然的な世界の中に見られる。同様に、理解力に属するものは、話の中に、意志に属するものは、身体の振る舞いの中に見られる。そこで、身体の中で生ずるものは、あるいは顔の中であれ、あるいは話の中であれ、あるいは振る舞いの中であれ、対応と呼ばれる。
(1) 原文
92. Ex his quoque videri potest, quid internus homo, et quid externus; quod nempe internus sit qui vocatur spiritualis homo, et externus qui naturalis: tum etiam quod unus distinctus sit ab altero, sicut caelum a mundo: ut et quod omnia quae fiunt et existunt in externo seu naturali homine, fiant et existant ab interno seu spirituali.
(2) 直訳
Ex his quoque videri potest, quid internus homo, et quid externus; ここからもまた見られることができる、内なる人が何〔である〕か、また外なる〔人〕が何〔である〕か。
quod nempe internus sit qui vocatur spiritualis homo, et externus qui naturalis: すなわち、内なる〔人〕が霊的な人間と呼ばれる者であり、外なる〔人〕が自然的な〔人間と呼ばれる〕者であること。
tum etiam quod unus distinctus sit ab altero, sicut caelum a mundo: さらにまた、一つは他から区別される、天界が世から〔区別される〕ように。
ut et quod omnia quae fiunt et existunt in externo seu naturali homine, fiant et existant ab interno seu spirituali. 外なるまたは自然的な人間の中に生じ、存在するようになるすべてのものは、内なるまたは霊的な〔人間の〕から生じ、存在するようになるため☆〔のものである〕。
☆私なりに把握したここの構文について述べます。文頭がut et~となっており、まずこのutは何か、となります(目的を表わし、「~のために」と後からわかりました)。
 とりあえず、文全体を眺めれば、前半がfiunt、existuntと直説法現在です、後半がfiant、existantと接続法現在です。直説法と接続法が混在するこの場合後半が従属節です。それでutは後半の節の文頭に付くべき接続詞だったとわかります。すなわち本来et quod~, ut~の形のもので、utを先行させている、と見なせます。
 「内なるものが生じ、存在するようになるために(後半)」、「外なるすべてのものが生じ、存在するようになる(前半)」という構造をしています。
 なお、柳瀬訳(英訳も)、長島訳からはこのutが明確となっていません。というより無視しています。
(3) 訳文
 ここからまた、内なる人とは何か、また外なる人と何か見ることができる。すなわち、内なる人とは霊的な人間、外なる人とは自然的な人間と呼ばれる者である。さらにまた、一方は他方から、天界が世から区別されるように、区別される。外なるまたは自然的な人間の中に生じ、存在するすべてのものは、内なるまたは霊的な人間のから生じ、存在するようになるためのものである。
(1) 原文
93. Haec dicta sunt de correspondentia interni seu spiritualis hominis cum externo seu naturali ejus; sed in sequentibus nunc agendum est de Correspondentia totius Caeli cum singulis Hominis.
(2) 直訳
Haec dicta sunt de correspondentia interni seu spiritualis hominis cum externo seu naturali ejus; これらは人間の内なるものまたは霊的なものとその外なるものまたは自然的なものとの対応について述べられた。
sed in sequentibus nunc agendum est de Correspondentia totius Caeli cum singulis Hominis. しかし〔この〕続きの中で今〔から〕天界の全体と人間の一人ひとりの対応について取り扱われるべきである。
(3) 訳文
 これまで、人間の内なるものまたは霊的なものとその外なるものまたは自然的なものとの対応について述べた。しかし、今から続く中では、天界の全体と人間の一人ひとりの対応について取り扱わなければならない。
(1) 原文
94. Ostensum est, quod universum caelum referat unum hominem, et quod sit homo in imagine, et quod ideo dicatur Maximus Homo; ostensum etiam est, quod inde societates angelicae, ex quibus caelum consistit, sint ordinatae sicut membra, organa, et viscera in homine; ita quod sint quae in capite, quae in pectore, quae in brachiis, et quae in singulis partibus eorum (videatur supra, n. 59-72). Societates itaque, quae in aliquo membro ibi sunt, correspondent simili membro in homine; ut quae in capite ibi, correspondent capiti in homine; quae in pectore ibi, correspondent pectori in homine; et quae in brachiis ibi, correspondent brachiis in homine; et sic in reliquis: ex correspondentia illa subsistit homo; nam homo non aliunde subsistit quam e caelo.
(2) 直訳
Ostensum est, quod universum caelum referat unum hominem, et quod sit homo in imagine, et quod ideo dicatur Maximus Homo; 示された、全天界は一人の人間を表わすこと、そして映像の中で人間であること☆、そしてそれゆえ、「最大の人間」と呼ばれること。
☆「人間の映像をしている」という意味です。
ostensum etiam est, quod inde societates angelicae, ex quibus caelum consistit, sint ordinatae sicut membra, organa, et viscera in homine; さらにまた示された、そこから天使たちの社会は、それから天界が成り立つが、人間の四肢、器官、内蔵のように、整えられていること。
ita quod sint quae in capite, quae in pectore, quae in brachiis, et quae in singulis partibus eorum (videatur supra, n. 59-72). このように、頭の中のもの〔社会〕、胸の中のもの、腕の中のもの、その個々の部分の中のものがあること(上に見られる、59-72番)。
Societates itaque, quae in aliquo membro ibi sunt, correspondent simili membro in homine; そこで、そこ〔天界〕に何らかの四肢の中にある社会は、人間の中の同様の四肢に対応する。
ut quae in capite ibi, correspondent capiti in homine; そのように、そこに頭の中のもの〔社会〕は、人間の中の頭に対応する。
quae in pectore ibi, correspondent pectori in homine; そこに胸の中のものは、人間の中の胸に対応する。
et quae in brachiis ibi, correspondent brachiis in homine; そしてそこに腕の中のものは、人間の中の腕に対応する。
et sic in reliquis: そしてこのように残りのものの中に〔あるものも同様である〕。
ex correspondentia illa subsistit homo; その対応から人間は存続する。
nam homo non aliunde subsistit quam e caelo. なぜなら、人間は天界から以外に別の場所(源泉)から存続しないから。
(3) 訳文
 全天界は一人の人間を表わすこと、そして人間の映像をしていること、そしてそれゆえ、「最大の人間」と呼ばれることを示した。さらにまた、天界を成り立たせている天使たちの社会は、人間の四肢、器官、内蔵のように、整えられていることを示した。頭の中にある社会、胸の中、腕の中、その個々の部分の中に社会があることである(前の59-72番に見られる)。何らかの四肢の中にある天界の社会は、人間の中の同じ四肢に対応する。こうして、頭の中にある天界の社会は、人間の頭に対応する。 胸の中にるものは、人間の中の胸に対応する。腕の中にあるものは、人間の中の腕に対応する。そして残りのものの中にあるものも同様である。その対応から人間は存続する。なぜなら、人間は天界から以外の別の源泉から存続しないから。
(1) 原文
95. Quod caelum in duo regna distinctum sit, quorum unum vocatur regnum caeleste, alterum regnum spirituale, videatur supra in suo articulo. Regnum caeleste in genere correspondet cordi, et omnibus cordis in toto corpore; et regnum spirituale pulmoni et omnibus ejus in toto corpore: faciunt etiam cor et pulmo duo regna in homine; cor regnat ibi per arterias et venas, et pulmo per fibras nerveas et motrices, ambo in unaquavis vi et actione. In unoquovis homine, in spirituali ejus mundo, qui spiritualis ejus homo vocatur, sunt etiam duo regna; unum est voluntatis et alterum est intellectus; voluntas regnat per affectiones boni, et intellectus per affectiones veri; haec regna etiam correspondent regnis cordis et pulmonis in corpore. Similiter in caelis; regnum caeleste est voluntarium caeli, et ibi regnat bonum amoris; et regnum spirituale est intellectuale caeli, et ibi regnat verum: haec sunt, quae correspondent functionibus cordis et pulmonis in homine. Ex correspondentia illa est, quod “cor” in Verbo significet voluntatem, et quoque bonum amoris, ac pulmonaris “spiritus” intellectum et verum fidei: inde quoque est, quod cordi adscribantur affectiones, tametsi non ibi nec inde sunt.{1}
(2) 直訳
Quod caelum in duo regna distinctum sit, quorum unum vocatur regnum caeleste, alterum regnum spirituale, videatur supra in suo articulo. 天界が二つの王国に分けられ、それらの一つが天的な王国、他のものが霊的な王国と呼ばれることは、上の、そ(れ自体)の章の中に見られる。
Regnum caeleste in genere correspondet cordi, et omnibus cordis in toto corpore; 天的な王国は、全般的に、心臓、それと全身の中の心臓の〔支配する〕すべてのものに対応する。
et regnum spirituale pulmoni et omnibus ejus in toto corpore: そして霊的な王国は、肺と全身の中のそのすべてのものと〔対応する〕。
faciunt etiam cor et pulmo duo regna in homine; さらにまた、心臓と肺は人間の中で二つの王国をつくっている。
cor regnat ibi per arterias et venas, et pulmo per fibras nerveas et motrices, ambo in unaquavis vi et actione. 心臓はそこ〔人間〕に動脈と静脈を通して支配する、そして肺は神経と運動の繊維を通して、両者は力と行動でそれぞれに☆。
☆この後ろに柳瀬訳(英訳)は「協力している」(いっしょである)、長島訳は「ともなっている」を補足して訳しています。私は、文脈からはregnoが省略されたとみるのが自然だと思います。
In unoquovis homine, in spirituali ejus mundo, qui spiritualis ejus homo vocatur, sunt etiam duo regna; それぞれの人間の中に、彼の霊的な人と呼ばれる、彼の霊的な世界の中に、また二つの王国がある。
unum est voluntatis et alterum est intellectus; 一つは意志の〔王国〕であり、もう一つは理解力の〔王国〕である。
voluntas regnat per affectiones boni, et intellectus per affectiones veri; 意志は善の情愛によって支配する、そして理解力は真理の情愛によって。
haec regna etiam correspondent regnis cordis et pulmonis in corpore. これらの王国もまた身体の中の心臓と肺の王国に対応する。
Similiter in caelis; 同様に、天界の中で。
regnum caeleste est voluntarium caeli, et ibi regnat bonum amoris; 天的な王国は天界の意志に属し、そしてそこで愛の善を支配する。
et regnum spirituale est intellectuale caeli, et ibi regnat verum: また霊的な王国は天界の理解力に属し、そしてそこで真理を支配する。
haec sunt, quae correspondent functionibus cordis et pulmonis in homine. これら〔の王国〕は、人間の心臓と肺の機能に対応するもの(quae)である。
Ex correspondentia illa est, quod “cor” in Verbo significet voluntatem, et quoque bonum amoris, ac pulmonaris “spiritus” intellectum et verum fidei: この対応からである、みことばの中で、「心臓」が意志を意味すること、そしてまた愛の善を〔意味し〕、そして肺の「息」が理解力と信仰の真理を〔意味する〕。
inde quoque est, quod cordi adscribantur affectiones, tametsi non ibi nec inde sunt.{1} またここからである、心臓に情愛が帰せられること、それでも、そこにもそこからも〔情愛は〕存在しない{1}。
(3) 訳文
 天界が二つの王国に分けられ、それらの一つが天的な王国、他のものが霊的な王国と呼ばれることは、前の、その章の中に見られる。天的な王国は、全般的に、心臓、それと全身の中の心臓の支配するすべてのものに対応する。霊的な王国は、肺と全身の中の肺の支配するすべてのものと対応する。さらにまた、心臓と肺は人間の中で二つの王国をつくっている。心臓は人間を動脈と静脈を通して、肺は神経と運動の繊維を通して支配し、両者は力と行動でそれぞれに支配する。それぞれの人間の中に、彼の霊的な人と呼ばれるその霊的な世界の中に、また二つの王国がある。一つは意志の王国であり、もう一つは理解力の王国である。意志は善の情愛によって、そして理解力は真理の情愛によって支配する。これらの王国もまた身体の中の心臓と肺の王国に対応する。天界の中でも同様である。天的な王国は、天界の意志に属し、そこで愛の善を支配する。また霊的な王国は、天界の理解力に属し、そこで真理を支配する。これらの王国は、人間の心臓と肺の機能に対応するものである。
 この対応から、みことばの中で、「心臓」が意志を、また愛の善を意味し、そして肺の「息」が理解力と信仰の真理を意味する。心臓にも、心臓からも、情愛は存在しないが、その情愛が心臓に帰せられているのはここからである{1}。
   (EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 De correspondentia cordis et pulmonum cum Maximo Homine, qui est caelum, ab experientia (n. 3883-3896).
Quod cor correspondeat illis qui in regno caelesti sunt, pulmo autem illis qui in regno spirituali (n. 3885-3887).
Quod in caelo sit pulsus qualis cordis, et respiratio qualis pulmonum, sed interiores (n. 3884, 3885, 3887).
Quod pulsus cordis ibi sit varius secundum status amoris, et respiratio secundum status charitatis et fidei (n. 3886, 3887, 3889).
“Cor” quod in Verbo sit voluntas, ita “ex corde” quod sit ex voluntate (n. 2930, 7542, 8910, 9113, 10336).
Quod etiam “cor” in Verbo significet amorem, ita “ex corde” quod sit ex amore (n. 7542, 9050, 10336).
(2) 直訳
@1 De correspondentia cordis et pulmonum cum Maximo Homine, qui est caelum, ab experientia. 最大の人間についての心臓と肺の対応について、それは天界である、経験から。
Quod cor correspondeat illis qui in regno caelesti sunt, pulmo autem illis qui in regno spirituali. 心臓は天的な王国にいる者に対応する、しかしながら、肺は霊的な王国の中の者に〔対応する〕。
Quod in caelo sit pulsus qualis cordis, et respiratio qualis pulmonum, sed interiores. 天界の中に心臓のような脈拍がある、また肺のような呼吸〔がある〕、しかし、内的なもの〔である〕。
Quod pulsus cordis ibi sit varius secundum status amoris, et respiratio secundum status charitatis et fidei. そこの心臓の脈拍は愛の状態にしたがって変化している、また呼吸は仁愛と信仰の状態にしたがって〔変化している〕。
“Cor” quod in Verbo sit voluntas, ita “ex corde” quod sit ex voluntate. みことばの中で「心(臓)」は、意志である、したがって「心(臓)から」は、意志から、である。
Quod etiam “cor” in Verbo significet amorem, ita “ex corde” quod sit ex amore. また、みことばの中で「心(臓)」は、愛である、したがって「心(臓)から」は、愛から、である。