[VIII.]
QUOD UNIVERSUM CAELUM IN UNO COMPLEXU REFERAT UNUM HOMINEM.
全天界は一つの全体として一人の人間を表わすこと
(1) 原文
59. Quod caelum in toto complexu referat unum hominem, est arcanum nondum in mundo notum; in caelis autem est notissimum; id scire, ac specifica et singularia de eo, est praecipuum intelligentiae angelorum ibi; inde etiam pendent plura, quae absque illo ut suo communi principio non distincte et clare intrarent in ideas mentis eorum. Quia sciunt, quod omnes caeli una cum societatibus eorum referant unum hominem, ideo etiam caelum vocant Maximum et Divinum Hominem;{1} Divinum ex eo, quod Divinum Domini faciat caelum (vide supra, n. 7-12).
(2) 直訳
Quod caelum in toto complexu referat unum hominem, est arcanum nondum in mundo notum; 天界は全総合体として一人の人間を表わす☆ことは、まだ世の中で知られていない奥義である。
☆referoの訳語について(4)で述べました。
in caelis autem est notissimum; しかしながら、天界では極めて(よく)知られている。
id scire, ac specifica et singularia de eo, est praecipuum intelligentiae angelorum ibi; それを知ること、そしてそれについて特定のことと個別のこと〔を知ること〕は、そこの天使たちの知性の主要なものである。
inde etiam pendent plura, quae absque illo ut suo communi principio non distincte et clare intrarent in ideas mentis eorum. それゆえまた、〔そのことに〕多くのものが依存する、それなしにそれ自体の全般的な原理のように彼ら〔天使たち〕の心の観念に区別して、はっきりと入ってこなかった。
Quia sciunt, quod omnes caeli una cum societatibus eorum referant unum hominem, ideo etiam caelum vocant Maximum et Divinum Hominem;{1} 彼らは知っているので、すべての天界はその社会とともに一人の人間を表わすこと、それゆえまた天界を「最大の〔人間〕、神的人間」と呼ぶ{1}。
Divinum ex eo, quod Divinum Domini faciat caelum (vide supra, n. 7-12). 神的とはこれから、主の神性は天界をつくること(上を見よ、7-12番)。
(3) 訳文
天界は全総合体として一人の人間を表わすことは、まだ世に知られていない奥義であるが、天界では極めてよく知られている。このことを、その特定のことと個別のことを知ることは、そこの天使たちの知性の主要なものである。それゆえまた、そのことに多くのものが依存し、その全般的な原理のようにそれがなくては、天使たちの心の観念に、区別された、はっきりとしたものは入ってこない。天使たちは、すべての天界がその社会とともに一人の人間を表わす、と知っているので、それゆえまた天界を「最大の人間」、「神的人間」と呼ぶ{1}。神的と呼ぶのは、主の神性が天界をつくるからである(前の7-12番を見よ)。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod caelum in toto complexu appareat in forma sicut Homo, et quod caelum inde dicatur Maximus Homo (n. 2996. 2998, 3624-3649, 3636-3643, 3741-3745, 4625).
(2) 直訳
@1 Quod caelum in toto complexu appareat in forma sicut Homo, et quod caelum inde dicatur Maximus Homo. 天界は全総合体として「人間」のような形で現われる、ここから天界は「最大の人間」と言われること。
(4) referoの訳語「~を表わす」
referoにはいろいろな意味があり、ここであてはまりそうな訳語は「映し出す、似ている」か「対応によって結びつく、対応する、~を表わす」である。「~を表わす」がよいと思う(私の持っている英訳書ではresemble「似ている」としている)。柳瀬訳「表象している」は、repraesentoの訳語を「表象する」とし、それと区別するために、ここでは使いたくない。長島訳では、ここの見出しが「天界全体は、ひとりの人間になっている」であり、referoの語が全然生かされていない、というよりも「なっている」では原意からあまりにもはずれる。
(1) 原文
60. Quod caelestia et spiritualia in illam formam et in illam imaginem ordinata et conjuncta sint, non percipere possunt qui de spiritualibus et caelestibus non justam ideam habent; cogitant illi, quod terrestria et materialia, quae componunt ultimum hominis, faciant illum, et quod absque illis homo non sit homo: sed sciant, quod homo non sit homo ex illis, sed ex eo quod intelligere possit verum et velle bonum; haec sunt spiritualia et caelestia, quae faciunt hominem. Novit etiam homo, quod quisque talis homo sit, qualis est quoad intellectum et voluntatem; et quoque nosse potest, quod terrestre ejus corpus sit formatum ad serviendum illis in mundo, et ad conformiter praestandum illis usus in ultima naturae sphaera; ideo etiam corpus nihil agit ex se, sed agitur prorsus obsequiose ad nutus intellectus et voluntatis, usque adeo ut quicquid homo cogitat, loquatur lingua et ore, et quicquid vult, faciat corpore et membris, sic ut intellectus et voluntas sit faciens, et nihil corpus a se: inde patet, quod intellectualia et voluntaria faciant hominem, et quod illa sint in simili forma, quia illa agunt in singularissima corporis sicut internum in externum; homo itaque ex illis vocatur internus et spiritualis homo. Talis homo in maxima et perfectissima forma est caelum.
(2) 直訳
Quod caelestia et spiritualia in illam formam et in illam imaginem ordinata et conjuncta sint, non percipere possunt qui de spiritualibus et caelestibus non justam ideam habent; 天界的で霊的なものがその形の中に、その映像の中に、秩序づけられ、結合されていることは、知覚することはできない、霊的なものや天界的なものについて正しい観念を持たない者は。
cogitant illi, quod terrestria et materialia, quae componunt ultimum hominis, faciant illum, et quod absque illis homo non sit homo: 彼らは考える、地的なものや物質的なもの、それらが人間の最も外部のものを構成しているが、それ〔人間〕をつくっていること、そしてそれらなしに人間は人間でないこと。
sed sciant, quod homo non sit homo ex illis, sed ex eo quod intelligere possit verum et velle bonum; しかし、(彼らは)知らなくてはならない、人間はそれらから人間ではないこと、しかし、それから〔人間である〕真理を理解することができること、善を意志すること〔ができること〕。
haec sunt spiritualia et caelestia, quae faciunt hominem. これらは霊的なものと天的なものである、それらが人間をつくる。
Novit etiam homo, quod quisque talis homo sit, qualis est quoad intellectum et voluntatem; さらにまた人間は知った、だれもそのような人間であること、理解力と意志に関してどのようであるか。
et quoque nosse potest, quod terrestre ejus corpus sit formatum ad serviendum illis in mundo, et ad conformiter praestandum illis usus in ultima naturae sphaera; またも知ることができる、彼の地的な身体は世の中でそれら〔理解力と意志〕に仕えるために形作られていること、最も外部の自然のスフェア(=領域)の中でそれら〔理解力と意志〕の役立ちに一致して(=従って)実行するために。
ideo etiam corpus nihil agit ex se, sed agitur prorsus obsequiose ad nutus intellectus et voluntatis, usque adeo ut quicquid homo cogitat, loquatur lingua et ore, et quicquid vult, faciat corpore et membris, sic ut intellectus et voluntas sit faciens, et nihil corpus a se: それゆえまた、身体は決してそれ自体からは行動しない、しかし、理解力と意志の意向に完全に従順に行動させられる、そこまでも、人間が考えるものは何でも、舌と口で語る、また意志するものは何でも、身体や四肢で行なう、こうして理解力と意志が行なっているように、そして身体はそれ自体からは何も〔行なわ〕ない。
inde patet, quod intellectualia et voluntaria faciant hominem, et quod illa sint in simili forma, quia illa agunt in singularissima corporis sicut internum in externum; ここから明らかである、意志と理解力が人間をつくること、そしてそれらが〔人間と〕似た形で存在すること、なぜなら、それらが身体の最も個々のものの中で行なうから、外なるものの中の内なるもののように。
homo itaque ex illis vocatur internus et spiritualis homo. そこで人間はそれらから内なる〔人間〕、霊的な人間と呼ばれる。
Talis homo in maxima et perfectissima forma est caelum. 最大のまた最も完全な形のこのような人間が天界である。
(3) 訳文
霊的なものや天界的なものについて正しい観念を持たない者は、天界的で霊的なものが人間の形や映像の中に、秩序づけられ、結合されていることを知覚することができない。彼らは、人間の最も外部のものを構成している地的なものや物質的なものが、人間をつくっており、それらがなくては人間は人間とならない、と考えている。しかし、人間はそれらのものから人間ではなく、真理を理解し、善を意志することができることから人間であり、これらは霊的なものと天的なものであって、それらが人間をつくるることを知らなくてはならない。さらにまた、だれでも人間は、どのような人間であるかは、理解力と意志に関してどのようであるかによることが知られている。また、人間の地的な身体は世で理解力と意志に仕えるために、最も外部の自然の領域の中で理解力と意志の役立ちに一致して実行するために形作られていることも知ることができる。それゆえまた、身体は決してそれ自体からは行動せず、人間が考えるものは何でも舌と口で語り、また意志するものは何でも身体や四肢で行なうまでも、理解力と意志の意向にまったく従順に行動させられる。こうして理解力と意志が行なっており、身体はそれ自体からは何も行なわない。ここから、意志と理解力が人間をつくり、そしてそれらが人間と似た形で存在すること明らかである。なぜなら、それらが、内なるものが外なるものの中で行なうように、身体の最も個々のものの中で行なうから。それで、それらから人間は内なる人間、霊的な人間と呼ばれる。最大のまた最も完全な形のこのような人間が天界である。
(1) 原文
61. Talis idea est angelorum de homine; quapropter nusquam attendunt ad illa quae homo corpore facit, sed ad voluntatem ex qua corpus facit: hanc vocant ipsum hominem, et intellectum quantum ille cum voluntate unum agit.{1}
(2) 直訳
Talis idea est angelorum de homine; このような観念が人間についての天使たちのものである。
quapropter nusquam attendunt ad illa quae homo corpore facit, sed ad voluntatem ex qua corpus facit: それゆえ、人間が身体で行なうことそれらに決して留意しない、しかし、意志に〔留意する〕それから身体は行なう。
hanc vocant ipsum hominem, et intellectum quantum ille cum voluntate unum agit.{1} これを人間自身(=そのもの)と呼ぶ、そして理解力はそれが意志と一つと〔なって〕働くかぎり〔人間自身と呼ぶ〕。
(3) 訳文
人間について天使たちの観念はこのようなものである。それゆえ、人間が身体で行なうことには決して留意せず、身体が行なうもとである意志に留意する。意志を人間自身と呼び、理解力はこれが意志と一つとなって働くかぎり人間自身と呼ぶ{1}。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod voluntas hominis sit ipsum Esse vitae illius, et quod intellectus sit Existere vitae inde (n. 3619. 5002, 9282).
Quod vita voluntatis sit principalis vita hominis, et quod vita intellectus procedat inde (n. 585, 590, 3619, 7342, 8885, 9282, 10076, 10109, 10110).
Quod homo sit homo ex voluntate et inde intellectu (n. 8911, 9069, 9071, 10076, 10109, 10110).
(2) 直訳
@1 Quod voluntas hominis sit ipsum Esse vitae illius, et quod intellectus sit Existere vitae inde. 人間の意志はそのいのちのエッセ(存在・本質)そのものである、そして理解力はそこからのいのちのエキシステレ(実存)であること。
Quod vita voluntatis sit principalis vita hominis, et quod vita intellectus procedat inde. 意志のいのちは、人間のいのちの主要なものである、そして理解力のいのちはそこから発出すること。
Quod homo sit homo ex voluntate et inde intellectu. 人間は意志とそこからの理解力から人間である。