(1) 原文
30. Dantur etiam multi, qui non agnitionem internam veri habent, et tamen fidem charitatis; qui sunt qui in vita spectaverunt ad Dominum, et ex religione evitaverunt mala, sed a curis in mundo et negotiis detenti a cogitando de veris, et quoque a defectu veri apud docentes: sed illi usque interius seu in suo spiritu in agnitione veri, quia in affectione ejus, sunt; quare illi post mortem, dum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, agnoscunt vera et cum gaudio recipiunt illa. Aliter vero illi qui in vita non spectaverunt ad Dominum, et non ex religione evitaverunt mala; hi non interius seu in suo spiritu in aliqua affectione veri, et inde nec in aliqua agnitione ejus sunt; quare ii post mortem, cum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, non volunt agnoscere vera, et inde non recipiunt illa: malum vitae enim interius odit vera; at bonum vitae interius amat vera.
(2) 直訳
Dantur etiam multi, qui non agnitionem internam veri habent, et tamen fidem charitatis; 多くの者もまた存在する、真理の内なる承認を持たない、それでも仁愛の信仰を〔持つ〕者。
qui sunt qui in vita spectaverunt ad Dominum, et ex religione evitaverunt mala, sed a curis in mundo et negotiis detenti a cogitando de veris, et quoque a defectu veri apud docentes: その者は、生活の中で主に目を向け、宗教から悪を避けた、しかし世での心配と職業から真理について考えることを、また教える者のもとの真理の欠乏から、妨げられた。
sed illi usque interius seu in suo spiritu in agnitione veri, quia in affectione ejus, sunt; しかし、彼らはそれでも内的に、またはその霊の中で真理の承認の中に〔いる〕、なぜならその情愛の中に、いるから。
quare illi post mortem, dum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, agnoscunt vera et cum gaudio recipiunt illa. それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認め、楽しみとともにそれらを受け入れる。
Aliter vero illi qui in vita non spectaverunt ad Dominum, et non ex religione evitaverunt mala; しかし異なって〔いる〕、生活の中で主に目を向けず、宗教から悪を避けなかった者。
hi non interius seu in suo spiritu in aliqua affectione veri, et inde nec in aliqua agnitione ejus sunt; これらの者は内的に、またはその霊の中で真理の何らかの情愛の中にいない、それゆえ、その何らかの承認の中にいない。
quare ii post mortem, cum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, non volunt agnoscere vera, et inde non recipiunt illa: それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認めることを欲しない、それでそれらを受け入れない。
malum vitae enim interius odit vera; なぜなら、生活の悪は内的に真理を憎むから。
at bonum vitae interius amat vera. しかし、生活の善は内的に真理を愛する。
(3) 訳文
真理の内なる承認を持たず、それでも仁愛の信仰を持つ者もまた多く存在する。その者は、生活の中で主に目を向け、宗教から悪を避けたけれども、世での心配事や職業により、また教える者の真理の欠乏により、真理について考えることを妨げられた。しかし、彼らはそれでも内的に、すなわち霊の中では、真理の承認の中にいる、なぜなら、その情愛の中にいるから。それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認め、楽しみとともにそれらを受け入れる。しかし、生活の中で主に目を向けず、宗教から悪を避けなかった者は異なっている。これらの者は内的に、すなわち霊の中では、真理の何の情愛の中にもいない、それゆえ、真理の何らの承認の中にもいない。それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認めようとはせず、それでそれらを受け入れない。なぜなら、生活での悪は内的に真理を憎むが、生活での善は内的に真理を愛するから。
(1) 原文
31. Cognitiones veri et boni, quae praecedunt fidem, apparent quibusdam quod fidei sint, sed usque non sunt; quod opinentur et dicant se credere, non ideo credunt; et nec illae sunt fidei, sunt enim solius cogitationis quod ita sit, sed non sunt agnitionis internae, quod veritates sint; ac fides quod veritates sint, dum nescitur quod sint, est species persuasionis remotae ab agnitione interna. Ut primum autem charitas implantatur, tunc cognitiones illae fiunt fidei, sed non plus quam charitas in illa est. In primo statu, antequam charitas percipitur, apparet illis fides sicut primo loco sit, et charitas secundo; sed in altero statu, cum charitas percipitur, fit fides secundo loco, et charitas primo. Primus status vocatur reformatio, alter status vocatur regeneratio. Cum homo in hoc statu est, tunc apud illum indies crescit sapientia, ac indies bonum multiplicat vera, et fructificat illa. Est homo tunc sicut arbor, quae fructum fert, et in fructu ponit semina, ex quibus novae arbores, et tandem hortus. Fit tunc vere homo, et post mortem angelus, cujus vitam facit charitas, et fides formam, pulchram secundum quale ejus; at fides tunc non amplius vocatur fides, sed intelligentia. Ex his constare potest quod omne fidei sit ex charitate, et nihil ejus ex se; tum etiam quod charitas producat fidem, et non fides charitatem: sunt cognitiones veri quae praecedunt, prorsus sicut penuarium in horreo, quod non nutrit hominem, nisi appetens victum inde frumentum desumit.
(2) 直訳
Cognitiones veri et boni, quae praecedunt fidem, apparent quibusdam quod fidei sint, sed usque non sunt; 真理と善の知識は、それは信仰に先行する、ある者には信仰のものである(こと)と見える、しかしそれでも、そうでない。
quod opinentur et dicant se credere, non ideo credunt; 信念を抱き、信じ(てい)ることをつぶやくことが、それゆえ、信じ(るのでは)ない。
☆opinorは自動詞で「意見を持つ、信念を抱く」という意味です。
et nec illae sunt fidei, sunt enim solius cogitationis quod ita sit, sed non sunt agnitionis internae, quod veritates sint; それらは信仰のものでもない、なぜなら〔それらは〕そうであること〔という〕単なる思考のものであり、「真理」のものである、内なる承認のものでないから。
ac fides quod veritates sint, dum nescitur quod sint, est species persuasionis remotae ab agnitione interna. しかし、「真理」のものである信仰は、それらが存在することを知らない時(=~の間)、内なる承認から遠く離れた確信の類である。
Ut primum autem charitas implantatur, tunc cognitiones illae fiunt fidei, sed non plus quam charitas in illa est. しかし、仁愛が植え付けられるとすぐに、その時、それらの知識は信仰のものとなる、しかしその〔信仰の〕中に存在する仁愛より以上にではない。
☆ut primum「~とすぐに、~やいなや」。最後の節は「その中に仁愛が存在するかぎり」と言い換えたほうがわかりやすいでしょう。
In primo statu, antequam charitas percipitur, apparet illis fides sicut primo loco sit, et charitas secundo; 最初の状態の中で、仁愛が知覚される前に、彼らに信仰が最初の場所にあるかのように現われる、そして仁愛が次に。
sed in altero statu, cum charitas percipitur, fit fides secundo loco, et charitas primo. しかし第二の状態の中で、仁愛が知覚される時、信仰は次〔の場所〕に、仁愛が最初の場所になる。
Primus status vocatur reformatio, alter status vocatur regeneratio. 最初の状態は改心と呼ばれる、第二の状態は再生と呼ばれる。
☆reformatioは柳瀬訳で「改良」。原意は「新しい形を与える」であり、現にあるものを新しく作り直す(リフォーム)こと、心をつくりかえるので「改心」。しかし、もう少しうまい言葉がないものかと思う。(4) 補足参照。
Cum homo in hoc statu est, tunc apud illum indies crescit sapientia, ac indies bonum multiplicat vera, et fructificat illa. 人間がこの状態の中にいるとき、その時、彼のもとで日々、知恵は成長し、そして日々、善は真理を増し加え、それらを実を結ばせる。
Est homo tunc sicut arbor, quae fructum fert, et in fructu ponit semina, ex quibus novae arbores, et tandem hortus. その時、人間は木のようである、それは実をもたらす、実の中に種を置く、そこから新しい木、ついに庭園〔をもたらす〕。
Fit tunc vere homo, et post mortem angelus, cujus vitam facit charitas, et fides formam, pulchram secundum quale ejus; その時、真の人間になる、そして死後は天使に〔なる〕、その〔天使の〕生活は仁愛を構成する、信仰は形を、その性質にしたがって美しさを〔構成する〕。
☆ここの「生活」は、後ろの信仰=形の対比から「いのち」の訳語がよいかもしれない、そして「構成する」ことから両者主格のvitamとcharitasを入れ換えて「仁愛がいのちを構成する」。
at fides tunc non amplius vocatur fides, sed intelligentia. しかし、信仰はその時、もはや信仰とは呼ばれないで、知性〔と呼ばれる〕。
Ex his constare potest quod omne fidei sit ex charitate, et nihil ejus ex se; ここから明らかにすることができる、すべての信仰は仁愛からのものである、それ自体から〔では〕その何もないこと。
tum etiam quod charitas producat fidem, et non fides charitatem: さらにまた、仁愛は信仰を生むこと、信仰が仁愛を〔生む〕でないこと。
sunt cognitiones veri quae praecedunt, prorsus sicut penuarium in horreo, quod non nutrit hominem, nisi appetens victum inde frumentum desumit. 真理の知識は、それは先行するが、完全に穀倉の中の貯蔵容器のようであり、人間を養育しないこと、もし食物をほしがって(=食欲がでて)、そこで穀物を引き出さないなら。
(3) 訳文
真理と善の知識は、信仰に先行し、ある者には信仰に属するように見えるが、しかしそれでも、そうではない。信念を抱き、信じている、とつぶやいても、それだからといって、信じているのではない。それらの知識は信仰に属するものでもない、なぜなら、それらはそうであるという単なる思考に属するものであり、「真理」の内なる承認に属するものでないから。「真理」に属する信仰は、「真理」が存在することを知らない間は、内なる承認から遠く離れた確信の部類のものである。しかし、仁愛が植え付けられるとすぐに、それらの知識は信仰に属するものとなる、しかしその信仰の中に仁愛が存在するかぎりそうなるのである。
仁愛が知覚される前の最初の状態では、信仰が最初の位置に、そして仁愛が次の位置にくるかのように見える。しかし、仁愛が知覚される時の第二の状態では、仁愛が最初の位置に、信仰は次の位置にくる。最初の状態は改心と呼ばれ、第二の状態は再生と呼ばれる。人間がこの再生の状態の中にいるとき、彼のもとで日々、知恵は成長し、日々、善は真理を増し加え、実を結ばせる。その時、人間は、実をもたらし、実の中に種を置き、そこから新しい木、ついには庭園となる木のようである。その時、真の人間となり、死後は天使となる。その天使の中の仁愛がいのちを構成し、信仰はその性質にしたがって美しい形を構成する。その時、信仰はもはや信仰とは呼ばれないで、知性と呼ばれる。
ここから、すべての信仰は仁愛からのものであり、その信仰自体からは何もないこと、さらにまた、仁愛が信仰を生み、信仰が仁愛を生むのではないことを明らかにすることができる。真理の知識は、それは先行するが、完全に穀倉の中の貯蔵容器のようであり、もし食物をほしがって、そこで穀物を引き出さないなら、人間を養育しないのである。
(4) 補足:reformatio(改心)の訳語について。
人間が救われるための過程として、新教会にはreformatioとregeneratioがあります。reformatioの過程は、遺伝悪を引き継いで、この世に生きるかぎり、再生するまでずっと続きます。一つの試練に打ち勝っても、いろいろな遺伝悪がなくなることはなく、その場から姿を消すだけで、何かのきっかけで、別の仲間とともにまた現われます。モグラたたきみたいなものです。
このように生きているかぎり戦わなくてはいけない過程であるreformatioを改心を訳すのは、回心と音の響きが同じこと、それとまた辞書には「心を改め正すこと」とあり「改心を誓う」などの用例があるように、一度ですっかり「改まる」イメージがあるので、新教会の「改心」の意味にそぐわず、なんとか他の訳語はないかと考えたことがあります。「改造」のほうが「つくりかえる」感じが出てよいのですが、心に対して「改造」とはやや異様であり、「改良」もまた、品種改良のような感じがします。
それで、普通の意味でなく特別な意味を持たせた語として「改心」の語を使うことしています。